Woensdag 25/05/2022

DM-journalist Lode Delputte schetst Cuba's verleden, heden en toekomst

Zo evolueert La Revolución

Met Cuba na Castro heeft De Morgen-journalist Lode Delputte nu ook voor het grote publiek bewezen wat zijn collega's en de lezers van deze krant eigenlijk al jaren weten: dat hij een specialist is van Latijns-Amerikaanse geschiedenis en politiek, en zelfs een van internationale allure.

Schrijven over Cuba is altijd een valstrik, en in zekere zin vaak ook een vorm van outing. Een valstrik, omdat je haast per definitie vijanden maakt. Een outing, omdat het lijkt alsof je partij móét kiezen.

Sinds de revolutie van 1959 is Cuba namelijk een van de meest controversiële landen/regimes ter wereld. Wie erover schrijft, voelt zich snel in een kamp geplaatst: je bent voor of je bent tegen. Niet dat elke pro-Cubaanse auteur daarom alleen maar de loftrompet steekt, niet dat elke anticastrist alle positieve verwezenlijkingen of tendensen onder de mat veegt, maar aan de meeste boeken lees je al na een paar pagina's - zoniet al in de inleiding - tot welke strekking de auteur zich bekent.

Het laatste Cubaanse boek dat mij voor Delputtes werkstuk onder ogen kwam, was Exposing the Real Che Guevara (And the Useful Idiots Who Idolize Him) van Humberto Fontova, ook al auteur van Fidel: Hollywood's Favorite Tyrant. Met zijn ouders ontvluchtte Fontova als kind Havana om in Miami te stranden, waar hij inmiddels woordvoerder is van de extreem rechtse anticastristen, en vandaar bij Fox News Channel een gevierd gastspreker is, ondanks (of juist omdat) elke nuance hem vreemd is.

Vrijheid in het vaandel

Tegelijk is Cuba ook het meest op de vingers gekeken land ter wereld. De mix is namelijk te intrigerend. Cuba is een derdewereldlandje dat op geen honderd kilometer van de VS gelegen, een Amerikaansgezind regime buitenknikkerde, en sinds die 'Revolución' van 1959 - nu al een halve eeuw lang - hebben Castro en co. alle Amerikaanse druk weerstaan, incluis invasies, moordcomplotten en een taai volgehouden embargo. Het is een van de laatste communistische bolwerken, waar oppositie af en toe getolereerd wordt maar meestal de kop werd ingedrukt. Maar paradoxaal genoeg surft Cuba op de notie 'vrijheid', want het hoge niveau van gezondheidszorg, van onderwijs en van veiligheid (zeker naar Latijns-Amerikaanse standaarden) geeft de burgers natuurlijk ook een bepaalde vorm van zelfontwikkeling, van menselijke waardigheid en dus van vrijheid. En dan is er de onmiskenbare aantrekkingskracht van Che Guevara, zonder discussie de meest sexy revolutionair ooit, goed voor een logo dat even bekend en net zo onweerstaanbaar is als dat van Coca Cola.

Vandaar dat het Castroregime goed beseft dat het zich veel minder kan permitteren dan welk buurland ook - en dat het intussen toch bloot staat aan scherpere kritiek. In zijn boek maakt Lode Delputte terecht melding van de destijds erg ophefmakende pastorale brief van de Cubaanse bisschoppenconferentie, 'El amor todo lo espera', "vlijmscherp" van toon, waarin alle gebreken van het regime werden opgelijst. Maar volgens kardinaal Jaime Ortega, de aartsbisschop van Havana, die de Cubaanse kerk op ramkoers bracht met het regime, kwamen en komen er van Centraal-Amerikaanse landen als Guatemala en Honduras nog altijd berichten over vermoorde nonnen, een enkele keer zelfs over een bisschop, vermoedelijk (in dit stuk wereld en voor dit soort misdaden worden daders zelden gevat) bevolen en/of uitgevoerd door officiële functionarissen en/of paramilitaire groepen. Mocht zo één moord - of zelfs een poging daartoe - op Cuba gepleegd zijn, het zou wereldnieuws geweest zijn, en Castro was verketterd en veroordeeld tot in de hoogste VN-instanties. Dat zou trouwens terecht zijn. Alleen, in al die gevallen in Guatemala of Honduras beweegt er amper wat.

Tegenstrijdige passies

Zo is Cuba: fascinerend, hevig, een teken van tegenspraak, in alles uitzonderlijk en mateloos. En net dat 'bandeloze' eiland wekt de fascinatie op van een keurig heerschap als Lode Delputte.

Maar het werkt. Delputte ziet die tegenstrijdige passies, erkent en ervaart ze ook. Zijn boek neemt een tussenweg in, maar dat leidt absoluut niet tot een grijs 'enerzijds-anderzijds'-betoog. Integendeel: Delputte maakt zich de beste en dikwijls meest kleurrijke argumenten van alle partijen eigen. Hij is geen partizaan, behalve van Cuba zelf.

Zo schetst Delputte zeer nauwkeurig de opeenvolging van interne dynamieken op Cuba. Dat begint al voor de revolutie, waar de achteraf zo gehate dictator Batista een genuanceerder portret krijgt dan de karikaturale 'leyenda negra' die hem achteraf te beurt viel (en die hij in zijn laatste jaren ook wel zelf had gezocht). Delputte laat zien hoe het aanvankelijke elan van de revolutie verstarde en verroestte, hoe het degenereerde tot een Caraïbische variant van het inspiratieloze, autoritaire, bureaucratische Brezjnevsocialisme. (En die pagina's zullen de fans van Castro niet graag lezen.) Maar Delputte schetst ook positieve ontwikkelingen. De politiek van de even machistische als barse vervolging van homo's, op het collectieve netvlies gebrand sinds de film Fresa y chocolate, is omgebogen tot een toleranter en opener beleid rond seksualiteit. Anders dan in sommige andere Latijns-Amerikaanse landen heeft de katholieke kerk op Cuba niet de politieke macht de distributie van condooms of andere contraceptiva te verhinderen. Het gezicht van dat nieuwe beleid is niemand minder dan Mariela Castro, dochter van regeringsleider Raúl. En de recente hervormingen van deze Raúl, oud van jaren maar blijkbaar jonger van geest dan bij zijn aantreden werd verwacht, krijgen bij Delputte een redelijk positieve respons. Vandaar dat hij de Cubaanse toekomst ook vrij positief bekijkt. Of dit regime op zijn laatste benen loopt, blijft afwachten; dat de oude gedaanten van dit regime afgedaan hebben, staat wél vast. Delputte verwacht verandering, maar vreest geen chaos. Washington zal ongetwijfeld een vinger in de pap hebben, maar Havana ook.

Omdat perfectie niet van deze wereld is, mogen ook een paar euvels aangestipt worden. Delputte interviewde voor zijn boek tal van Cubanen, maar toch ontbreekt een interview met een van de echte hoofdrolspelers: met (sinds gisteren ex-)minister van Buitenlandse Zaken Felipe Pérez Roque, met een belangrijke dissident als Oswaldo Payá, of waarom niet met een van de Castrobroers zelf? En men zou elke uitgever tegen de muur moeten zetten die een boek als dit op de markt brengt zonder index achteraan - want zo is dit boek een onnuttig instrument om iets op te zoeken.

Maar dat is detailkritiek. Waar het om gaat, is dat Delputte met Cuba na Castro op zijn eigen, ogenschijnlijk bescheiden wijze bewijst dat hij op zijn terrein uit hetzelfde hout gesneden is als Jan Van der Putten (de geroemde Nederlandse correspondent, destijds in Latijns-Amerika en nu in China), of als Congokenner par excellence Colette Braeckman (journaliste bij Le Soir). Indien er een Nederlandstalig medium zou bestaan dat de luxe zou hebben hem niet in Brussel te laten werken maar in Havana te stationeren, zou hij kunnen doorgroeien tot 'onze' Robert Fisk. Want net zoals die andere toonaangevende journalisten van enig kaliber is Delputte (vanzelfsprekend) een spreker van de taal, een fijn kenner van de specifieke geschiedenis en literatuur, een gedreven journalist met toegang tot politieke beleidsmakers, een aficionado van het volk en de mensen, en ten slotte een harde maar getalenteerde werker, een schrijvend journalist die al zijn weetjes, inzichten en bagage kundig en met stijl te boek kan stellen.

Walter Pauli

Meulenhoff/Manteau, 296 p., 21,50 euro.

Lode Delputte

Cuba na Castro. Een eiland in omwenteling

Delputte maakt zich de beste en dikwijls meest kleurrijke argumenten van alle partijen eigen. Hij is geen partizaan, behalve van Cuba zelf

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234