Woensdag 26/02/2020

Diva Sophia rekent af

Sophia Loren, de koningin onder de filmdiva's, viert zaterdag haar tachtigste verjaardag. In een nieuwe autobiografie beschrijft ze haar levensverhaal, waarmee Disney makkelijk vijf tranentrekkers zou kunnen maken.

Wie Sophia Loren spreken wil, stuit op een ring van commercie. De Volkskrant deed een vergeefse poging, afgelopen zomer, met een afgewimpeld interviewverzoek naar aanleiding van haar vandaag verschenen autobiografie. Het artikel moest, zo waarschuwde Lorens Nederlandse uitgever al meteen, óók gaan over "de aan haar gerelateerde onderwerpen zoals fashion, haar eigen sieradenmerk, het moederschap, Italiaans eten, haar inzet voor goede doelen etc."

Zo gaat dat, met Loren. In 2012 werd 's werelds glamourpers ingevlogen om in Marseille verslag te doen van de doop van het cruiseschip MSC Divina, met extra glamoureuze Sophia Lorensuite (kamer 16007, dek 16). Het was al het negende schip dat ze doopte, relativeerde de ster zelf. "Ik ben geen diva", tekende een verslaggever die dag op uit Lorens mond, in een artikel (kop: 'Superdiva') voor de populaire vrouwenglossy Nina. En: "Mijn werk is altijd belangrijker geweest dan die faits divers over mij in de krant."

Ze heeft gelijk ook. Loren zal niet worden herinnerd om haar parfums en zonnebrilcontracten, en kan tot het einde der tijden tegen betaling cruiseschepen dopen. Ze kon zelfs 70 speelfilms opnemen die niemand zich herinnert. Het doet geen afbreuk aan haar status als koningin van de cinema. Twee handenvol glorieuze rollen, het is genoeg.

Vrijer dan de rest

Hoe ze enkel dat eindje loopt in de regen, als overspelige vrouw van de pizzabakker in Loro di Napoli (1954), of blootsvoets over dezelfde naoorlogse straatjes banjert als ziedende sigarettenverkoopster in Ieri, oggi, domani (1963), eveneens van Vittorio De Sica, de neorealist die haar meer dan alle andere regisseurs vormde als actrice. Zinnelijk en pront heupwiegend, met veel kont, veel mond en verheven wenkbrauw; symbool voor iets nieuws, in naoorlogs en straatarm Italië. Aangegaapt door de mannen op straat, die haar bezien met een mengeling van begeerte en vrees. Meer vrouw dan ze aankunnen, en ze weten het.

Alberto Moravia, schrijver van de roman La ciocara (verfilmd met Loren in de hoofdrol, waarvoor ze een Oscar won), verklaarde haar talent en doorbraak uit feit dat ze vaderloos opgroeide in een door en door patriarchale samenleving: ze paste niet, was vrijer dan de rest, en werd als buitenechtelijk kind voor minder aangezien.

Hollywood hield van Loren, veel meer dan van die andere Italiaanse actrice Gina Lollobrigida, die wel het Hollywoodpad baande. En zelfs al wist men in Hollywood nooit echt raad met Loren de actrice - men snoeide het volkse weg, liet haar opzitten - men rekende haar wel tot de allergrootsten, en wierp er in 1991 nog een ere-Oscar bovenop.

Uitbundige fysiek

Lorens autobiografie, met als originele titel Ieri, oggi, domani (Gisteren, vandaag, morgen), is het verslag van een filmsprookje met alles erop en eraan: doffe armoe en exorbitante rijkdom, openlijke en minder openlijk omschreven liefdes ("het was moeilijk om een man als Cary te weerstaan"). Een sliert vaderfiguren en zonderlinge tegenspelers ("Brando besloot zich alleen te voeden met ijs"). Droevige miskramen (2), extatische bevallingen (2), kerkelijke en juridische beschuldigingen van bigamie (echtgenoot Carlo Ponti was al gehuwd), een celstraf (belastingakkefietje) en vele verwijzingen naar de Italiaanse keuken ("Anthony Quinn was dol op mijn spaghetti met tomatensaus").

Haar autobiografie 330 pagina's waarin soms inzichtelijke, maar altijd gepolijste anekdotes over haar leven en werk worden afgewisseld met diepzinnige beschouwingen - "Ware schoonheid is, behalve een uiting van het innerlijk, een geschenk voor onze naasten. En haar cultiveren is een vorm van respect jegens onze dierbaren." Veel aandacht ook voor de carrières van haar twee zoons (geen woord over nichtje Alessandra Mussolini, die als extreem rechtse politica opa Benito's levenswerk voortzet).

Lorens jeugd en weg naar het witte doek blijven onovertroffen; stof voor vijf of zes volbloed Disneytranentrekkers. Een buitenechtelijk verwekt 'scharminkel', op 20 september 1934 geboren als Sofia Villani Scicolone, in de armenkliniek. Zo dun dat de buurtkinderen in het nabij Napels gelegen Pozzuoli haar stuzzicadente noemen - tandenstoker. Dan de oorlog eroverheen, de bommen van de geallieerden, de granaatscherf die haar kin treft. Oma die een naoorlogse huiskroeg runt, met zelfgestookte likeur, en uit een oud gordijn een avondjurk naait voor haar kleindochter - opdat Sofia mee kan doen aan een schoonheidswedstrijd. Het meisje van 14 wint 23.000 lire, een paar rollen behang, een tafellaken en een treinkaartje naar Rome, waar ze aanvankelijk de kost verdient als wulps model voor fotoromannetjes. De naam Loren is vanzelfsprekend bedacht, haar echte naam vond men niet chic genoeg.

Ettore Scola, die haar in de grootse rol regisseerde waarin ze zich het meest losmaakte van haar imago - als huisvrouw in Una giornata particolare (1977) - vertelde in interviews hoe Loren de eerste dagen op de set enkel jammerde, omdat ze vond dat ze er zo lelijk uitzag in een slonzig shirt en met flutkapsel. Loren wijt haar toentertijd wat wankele gemoed dan weer aan een gebrek aan vertrouwen van de regisseur: "Hij was bang dat mijn uitbundige fysiek niet zou passen bij de rol van een afgeleefde vrouw zonder make-up." Iedereen moest wennen aan Loren, ook de mannen achter de camera: "Ze vonden mijn neus te lang, mijn kin te kort, mijn heupen te breed. Maar als geheel bleken al die onregelmatigheden dan toch geen bezwaar, schijnbaar."

De tijdsaanduidingen in de nieuwe autobiografie kunnen wat verwarring wekken. Was Loren voorheen meestal 15 toen ze haar 22 jaar oudere echtgenoot Carlo Ponti ontmoette (die toen als gevierd en gehuwd filmproducent aantrad als jurylid van een missverkiezing), nu is ze dan plots al zo goed als 17.

Waar realiteit en mythe elkaar ontmoeten was bij Loren al vaker schimmig. Zo ook in haar eerdere, geautoriseerde biografie uit 1979, Sophia -Leven en liefhebben: haar eigen verhaal. Biograaf Aaron Hotchner sprak jaren na de publicatie van zijn romantisch getinte boek ineens van een "zakelijk huwelijk" tussen de actrice en de producent. Ook haar meest aangehaalde oneliner - "Alles wat je ziet, dank ik aan spaghetti" - werd een paar jaar geleden ontkracht, maar dan weer door Loren zelf: "Dat heb ik nooit gezegd."

Gelukkig resteren er nog voldoende, voor zover bekend niet verworpen klassieke uitspraken, zoals "een vrouwenjurk moet zijn als prikkeldraad: zijn doel dienen zonder het uitzicht te belemmeren" en "spaghetti kun je beste eten door te inhaleren als een stofzuiger".

Handtastelijke Brando

In haar overwegend liefkozende omschrijvingen van haar collega's toont Loren zich in haar autobiografie soms een bedreven sluipmoordenaar. Over de opnamen van Legend of the Lost, een ongeïnspireerd woestijnepos met John Wayne: "Hij was een echte professional die zijn werk deed met het geduld van de heel groten." Maar dan: "Op een dag viel hij van een paard en brak hij zijn enkel. We hadden verwacht dat hij zijn pijn zou wegslikken met whiskey. In plaats daarvan begon hij te schreeuwen als een gek." Daar sta je dan, John Wayne. Gelukkig is Loren vergevingsgezind: "Los van een enkel voorval was hij een levende legende, en dat zal hij altijd blijven."

Ook Marlon Brando, opgezwollen door zijn roomijsdieet, krijgt een veeg uit de pan. Hij bleek handtastelijk op de set van The Countess from Hong Kong (de laatste regie van Charlie Chaplin, uit 1967). Loren mocht had ook wel iets recht te zetten na de deze zomer verschenen nieuwe biografie van Brando. Die bazuinde blijkbaar rond dat Lorens mond rook "als die van een dinosaurus".

Liz Taylor - geen vriendin - komt er vanaf met een citaat uit de brieven die Richard Burton aan Loren schreef. "Ze is een absolute ramp", zei Burton over zijn echtgenote. Maar vrijwel voor iedereen vindt Loren uiteindelijk toch een goed woord, zelfs voor grote rivale Ingrid Bergman. "Toen ze me zag, verloor ze even haar tegenwoordigheid van geest. Dat overkomt zelfs de besten, en zij was zonder twijfel een grote actrice."

Divawaardig afrekenen, heet dat.

Sophia Loren: De autobiografie - Gisteren, vandaag, morgen (Nederlandse uitgeverij Luitingh-Sijthoff). Vanaf vandaag in de boekhandel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234