Woensdag 14/04/2021

Oosterweel

Dit zijn de vier scenario's voor Oosterweel

Het BAM-tracé zuigt veel verkeer naar de agglomeratie van Antwerpen. De overheid zal iets moeten doen aan al die extra voertuigen die voorbij het Sportpaleis zullen razen. Beeld BELGA
Het BAM-tracé zuigt veel verkeer naar de agglomeratie van Antwerpen. De overheid zal iets moeten doen aan al die extra voertuigen die voorbij het Sportpaleis zullen razen.Beeld BELGA

Vergis u niet, het gaat goed met Oosterweel. Ondanks de doemberichten zorgt de patstelling rond de Antwerpse autostrade voor een ongeziene goodwill aan de onderhandelingstafel. Het wordt een race tegen de klok.

1. Compromis

Nog 55 dagen hebben ze. Op een boogscheut van Het Steen, met zicht op het standbeeld van de Lange Wapper, zitten de burgergroepen Ringland, StRaten-Generaal en Ademloos al een halfjaar rond de tafel met het stadsbestuur en de Vlaamse regering.

Het was de N-VA, de partij die op Vlaams en lokaal niveau het dossier in handen heeft, die eind 2015 aandrong op de aanstelling van intendant Alexander D'Hooghe. Als onverdachte figuur slaagde hij erin om alle partijen dichter bij elkaar te brengen. “We hebben nog nooit zo dicht bij elkaar gestaan”, zei minister Ben Weyts (N-VA) deze week terecht.

Het overleg, dat gerust historisch mag worden genoemd, is niet bepaald aan naastenliefde ontsproten. De regering stelde met frisse tegenzin een intendant aan nadat ze vernam dat de actiegroepen naar de Raad van State waren gestapt. Daarnaast was er nog een factor waarvan N-VA-burgemeester Bart De Wever snel doorhad dat hij niet kon worden genegeerd: Ringland. If you can't beat them, join them, dacht hij.

“We moeten het zeggen zoals het is: het voorbije anderhalf jaar zijn de politici volop meegegaan in de overkapping”, vertelt Manu Claeys van StRaten-Generaal. Sinds kort zitten de gesprekken met de politiek op kruissnelheid. Er wordt tot twintig uur per week vergaderd. “We zitten in de fase waarin we garanties van elkaar proberen te krijgen”, zegt Claeys.

Maar de crux zit in de timing. Tot nu toe was het overleg voor onbepaalde duur, maar sinds maandag is de klok aan het tikken. Toen kwam de adviseur van de Raad van State met een negatief advies over de manier waarop de plannen voor Oosterweel tot stand kwamen. De betrokken partijen hebben 60 dagen om te reageren in een memorie van antwoord. Vandaag nog 55 dagen. Tot dan komt er zeker geen definitief arrest van de Raad van State.

De deadline is interessant omdat hij de zaken in een stroomversnelling brengt. Iedereen rond de onderhandelingstafel beseft: in deze periode moet het gebeuren. De actiegroepen maken daar gebruik van. “Als we een compromis kunnen onderhandelen, dan trekken we onze klacht bij de Raad van State in", stelt Claeys formeel.

De vraag van 3,5 miljard is: kunnen de tegenstanders zich achter hetzelfde tracé scharen? Daarvoor moeten langs beide kanten taboes sneuvelen. Op dit moment zweert de overheid bij het BAM-tracé, terwijl de actiegroepen vasthouden aan het Haventracé, dat 3 kilometer noordelijker ligt.

In deze cruciale fase laat niemand in zijn kaarten kijken, maar er is een kleine opening. Daarbij zou de overheid vasthouden aan het BAM-tracé, maar zou ze dat zwaar aanpassen om te voldoen aan de eisen van de actiegroepen.

2. Raad van State stuurt Oosterweel terug naar af

Worstcasescenario is dat er geen compromis komt. In dat geval spreekt de Raad van State zich uit en is de kans groot dat het eindoordeel in de lijn ligt van de auditeurs. "Dat zou ons jaren terug slaan”, zei Weyts in het parlement.

Hoeveel jaren, dat hangt af van de Raad van State. Volgt die de fundamentele kritiek van de auditeurs over het feit dat de alternatieven van het BAM-tracé onvoldoende zijn onderzocht, dan moeten het milieu-effectenrapport (MER), het ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) en de bouwaanvraag opnieuw worden opgemaakt. Dat slaat het dossier drie à vier jaar terug.

In het beste geval volgt de Raad van State enkel de kritiek van de auditeurs op een aantal vormelijke fouten. In dat geval houdt het MER stand en moet enkel het GRUP opnieuw worden opgemaakt. Dat slaat het dossier anderhalf à twee jaar terug.

Wat de Raad van State ook beslist: in dit scenario is Oosterweel niet opgelost voor de lokale verkiezingen van oktober 2018. Vandaar dat een onderhandelde oplossing essentieel is. Zo kan de overheid zelf bepalen hoe ver ze teruggaat in de tijd.

3. Raad van State fluit actiegroepen terug

Onwaarschijnlijk, maar niet onmogelijk: de Raad van State gaat een andere richting uit dan haar auditeurs en de overheid haalt haar slag binnen. In dat geval is het niet over en uit, maar loopt de procedure gewoon voort. De actiegroepen hebben namelijk elf argumenten ingediend bij de Raad van State. Op basis van vier argumenten adviseerde de auditeur de gegrondheid. De andere zeven werden niet behandeld. Als de Raad van State straks oordeelt dat de vier argumenten ongegrond zijn, dan moet het auditoraat een nieuw verslag maken over de zeven andere argumenten.

In theorie kan de overheid de Raad van State buitenspel zetten via een nooddecreet. In 2001 deed ze dat om een bouwvergunning uit te reiken voor het Deurganckdok. Bij Oosterweel wordt die optie ook gefluisterd, maar dat is onrealistisch. Daarvoor is het draagvlak in het parlement te klein. Zo'n machtsvertoon zou bovendien worden afgestraft door de Antwerpenaar. Dan is de uitslag van de volksraadpleging al op voorhand bekend.

4. Volksraadpleging

De actiegroepen hebben al 67.500 handtekeningen opgehaald. Dat zijn er genoeg om een volksraadpleging over Oosterweel af te dwingen in Antwerpen. De komende maanden speelt de volksraadpleging geen rol, want de actiegroepen houden ze achter de hand voor het geval dat er geen onderhandelde oplossing komt.

Er is wel een strakke deadline, want in het jaar voor de verkiezingen mogen er geen volksraadplegingen meer worden georganiseerd. September 2017 is de laatste kans. Dat betekent dat de actiegroepen ten laatste in mei hun aanvraag moeten indienen, want de voorbereiding neemt enkele maanden in beslag.

Geen risico, zeggen de actiegroepen. Als er eind april geen onderhandelde oplossing op tafel ligt, dan is de volksraadpleging een feit.

Belangrijkste hindernissen

– Om niet achter te blijven met een Oosterweelverbinding zonder overkapping hebben de actiegroepen harde garanties nodig. Ze willen dat de overheid 1 miljard euro vastlegt voor de overkapping, bijvoorbeeld via een resolutie in het parlement.

– De Antwerpenaar wil de nieuwe autostrade minder zien, minder horen en minder ruiken. Eén pijnpunt werd al weggeruimd met de redding van het Sint-Annabos. Twee andere dossiers zitten muurvast: het Noordkasteel en de Deurnese tuinen.

– Het BAM-tracé zuigt veel verkeer naar de agglomeratie van Antwerpen. Kan de overheid iets doen aan al die extra voertuigen die voorbij het Sportpaleis zullen razen? Dat is de sleutel tot een akkoord.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234