Dinsdag 06/12/2022

Politiek

Dit zijn de verliezers van Michel I

null Beeld dm
Beeld dm

Vrijdag legt het ABVV het land plat met een algemene staking tegen de regering. Naar aanleiding daarvan laat het sociaal-democratisch maandblad Sampol het linkse middenveld het opnemen voor de verliezers van het beleid: wie arm, vrouw of ambtenaar is, kan het wel schudden. Ook de jongeren en langdurig zieken komen er bekaaid vanaf. Een staaltje desinformatie zoals de regering steeds herhaalt of terechte kritiek? De Morgen zocht het uit.

Roel Wauters

VROUWEN: Dubbel gestraft door slechter pensioen?

Een lager loon, geen voltijdse carrière en dan ook nog eens lager pensioen? Celien Vanmoerkerke van de ABVV-studiedienst houdt haar hart vast voor de hervormingen van pensioenminister Daniel Bacquelaine (MR).

Het uitgangspunt van de regering is heel simpel: stem het pensioen beter af op de effectief gewerkte jaren tijdens de carrière. De vrouwen dreigen het slachtoffer te worden. Hun carrière bestaat voor een groot stuk uit 'gelijkgestelde periodes'. Dat zijn periodes van werkloosheid, brugpensioen en ziekte, die nu nog altijd meetellen voor de pensioenberekening. Bacquelaine wil ze nu minder laten doorwegen.

Als ze helemaal wegvallen, betaalt de vrouw dat cash. Bij de vrouwelijke arbeider bestaat gemiddeld de helft (!) van de loopbaan uit gelijkgestelde periodes. Vaak werken ze onvrijwillig deeltijds, of blijven ze thuis voor de kinderen. Door hun nadelige situatie op de arbeidsmarkt zouden ze nog eens dubbel worden gestraft na hun carrière.

De vraag is hoe ver Bacquelaine hierin wil gaan. Hij stelde zijn plannen begin dit jaar voor, maar kon nog geen concrete details geven. Hij werkt daar nu volop aan. Mogelijk belandt het dossier de komende weken wel op de regeringstafel, maar de onderhandelingen met de sociale partners over de uitwerking starten pas eind deze zomer.

Eén ding is zeker: aan bestaande rechten raakt hij niet. Voor wie binnenkort op pensioen gaat, zal er weinig veranderen. Ook zullen periodes van ziekte of zwangerschap nog steeds erkend worden als gelijkgestelde periode. Brugpensioen en werkloosheid komen dan weer wel in het vizier.

Yves Stevens, professor sociaal recht en pensioenexpert (KU Leuven), nuanceert de kritiek van de vakbond. "Vrouwelijke arbeiders vallen inderdaad vaker onder werkloosheid of ziekteverlof. Maar ook zonder gelijkgestelde periodes bouwen ze een minimumrecht op. Dat werd een tiental jaar geleden ingevoerd, net om vrouwen te beschermen. Als Bacquelaine daaraan vasthoudt, komt de vrouw allicht relatief ongeschonden uit deze hervorming."

Wat de bonden zenuwachtig maakt, is dat ze geen idee hebben wat Bacquelaine nu van plan is. Gaat dat minimumrecht mee worden hervormd? De druk om verder te besparen is groot. Voorlopig houdt de minister de kaarten nog tegen de borst. Wel laat hij weten dat hij "er alles aan doet om de ongelijkheden tussen mannen en vrouwen weg te werken in ons pensioensysteem".

Pensioenminister Daniel Bacquelaine. Beeld Photo News
Pensioenminister Daniel Bacquelaine.Beeld Photo News

Conclusie

Gezien hun positie op de arbeidsmarkt, dreigen veel vrouwen ook een lager pensioen te krijgen. Alleen met compenserende maatregelen komen ze er minder bekaaid vanaf.

JONGEREN: Jeugdwerkloosheid blijft torenhoog

Waar zitten al die jobs voor de laaggeschoolden in de grote steden? Momenteel zit een vierde van de afgestudeerde jeugd in Brussel en Antwerpen zonder baan. Het effect van de taxshift heeft voor hen nog niet gewerkt, klaagt Jaro Verberck aan, voorzitter van de jongsocialisten aan de VUB.

Bovendien zijn er heel wat jongeren die hun inschakelingsuitkering (de vroegere wachtuitkering) zijn kwijtgespeeld. De verstrenging van de voorwaarden werd al ingezet onder de regering-Di Rupo, maar de regering-Michel ging nog een stapje verder. Wie zonder diploma de school verlaat en jonger is dan 21, krijgt geen uitkering. "Net de meest kwetsbare groepen", zegt Verberck.

Premier Charles Michel (MR) benadrukt de algemene vooruitgang op sociaal-economisch vlak. "Er worden meer bedrijven opgericht en het aantal faillissementen daalt", zegt hij. "Bovendien overstijgt de jobcreatie de meest optimistische verwachtingen." Sinds het aantreden van de regering kwamen er al 65.000 banen bij, klinkt het.

Die positieve cijfers stellen socioloog Ive Marx (UAntwerpen) niet gerust. "Natuurlijk steekt de regering die pluim op haar hoed. Maar die cijfers zijn bepaald door zoveel verschillende economische factoren." Hoewel de cijfers in Brussel licht aan het dalen zijn, vindt hij het nog steeds een echte schandvlek dat zoveel jongeren in onze steden werkloos zijn. "Om hen echt aan het werk te helpen moeten we de arbeidsmarkt grondig hervormen en flexibiliseren", stelt hij. "De vakbonden gaan dit niet graag horen, maar goedkopere jobs zouden die ongeschoolde jongeren echt wel op weg helpen, uit de miserie."

Premier Charles Michel. Beeld BELGA
Premier Charles Michel.Beeld BELGA

Conclusie

De regering kan zich dan wel beroepen op economische vooruitgang, ongeschoolde jongeren blijven in de kou.

LANGDURIG ZIEKEN: Allemaal luie profiteurs?

Gaat de regering wie ziek is, nu ook dwingen om te werken? Weinig maatregelen doen de vakbondsman of -vrouw meer uit zijn vel springen dan het reïntegratietraject voor langdurig zieken. Dat een sanctie zou dreigen voor wie een job weigert, zet kwaad bloed bij het linkse middenveld.

Evelyne Hens, hoofd van de studiedienst van de socialistische mutualiteiten, plaatst enkele kanttekeningen. Zowat 91 procent van de langdurig zieken is binnen het jaar opnieuw aan de slag, schrijft ze in Sampol. Het hoge aantal doktersbezoeken net voor de zieke langdurig uitvalt, toont ook aan dat er vaak effectief een gezondheidsprobleem is. Sancties gaan dus weinig extra mensen aan het werk helpen, stelt ze.

Waarom trekt minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) dan zo van leer? Haar plannen zijn minder ingrijpend dan (soms) voorgesteld. Wie echt ziek is, wordt wel degelijk met rust gelaten. En van sancties voor wie een job weigert is voorlopig ook nog geen sprake.

Wel komt er een intenser begeleidingstraject. Na één, drie en zes maanden komen er contactmomenten, telkens in overleg met de huisarts, de bedrijfsgeneesheer en de controlearts. "We willen in de eerste plaats kort op de bal spelen", zegt woordvoerster Els Cleemput. "Hoe langer iemand ziek thuis blijft, hoe moeilijker hij weer aan de slag gaat." Hens gebruikt hetzelfde argument.

Toch is druk om verder te besparen groot. Sinds vorig jaar liggen de uitgaven voor ziekte-uitkering hoger dan die voor werkloosheid. Zeker N-VA stuurt nog steeds aan op sancties, maar voor De Block kunnen die er alleen komen als ook de werkgever op zijn verantwoordelijkheid wordt gewezen. De gesprekken daarover starten deze zomer tussen de sociale partners.

Gezondheidseconoom Lieven Annemans (UGent) kan de aanpak van De Block enigszins volgen. "Het is goed dat de langdurig zieke beter wordt opgevolgd door verschillende artsen." Sancties vindt hij echter een zeer slecht idee. "Dat werkt contraproductief. Ik pleit voor meer preventie: slechts één op de vijf bedrijven neemt het welzijn van zijn werknemers ter harte. Die mentaliteit moet veranderen."

Minister van Volksgezondheid De Block. Beeld BELGA
Minister van Volksgezondheid De Block.Beeld BELGA

Conclusie

Betere monitoring en begeleiding van langdurig zieken is niet noodzakelijk negatief. Maar het nut van sancties is onzeker.

ARMEN: Kosten lopen op, doelgericht beleid ontbreekt

Het regeringsbeleid kost 44 euro per maand aan een gemiddeld gezin dat bij de 20 procent laagste inkomens zit. Dat berekende het Netwerk tegen Armoede. Voorzitter Frederic Vanhauwaert pleit daarom in Sampol voor een evenwichtiger beleid.

We betalen allemaal meer voor onze elektriciteitsfactuur. De (federale) btw-verhoging op elektriciteit komt zeker voor wie het niet breed heeft hard aan. En dan is er nog het duurder openbaar vervoer, de indexering van huurprijzen (ook voor sociale woningen) of de verhoging van de sociale tarieven voor kinderopvang.

Natuurlijk komt de regering, zowel Vlaams als federaal, met sociale correcties. Denk maar aan uitzonderingen voor de Turteltaks of het inschrijvingsgeld voor het hoger onderwijs. Maar die zijn voor Vanhauwaert onvoldoende. De regering-Michel heeft daarnaast de laagste uitkeringen opgetrokken met 6 procent. Een alleenstaande krijgt nu een leefloon van ongeveer 850 euro per maand, of zo'n 33 euro meer dan voordien. Maar daarmee zitten we nog steeds ruim onder de Europese armoedegrens van 1.085 euro per maand. De regering gooit wel een aantal sprokkels, maar een doelgericht beleid ontbreekt.

"Als er een grote verliezer is van het regeringsbeleid, dan wel zij die het niet breed hebben", reageert socioloog Ive Marx (UAntwerpen). "Het beleid is gericht op een inner circle van mensen die het al relatief goed hebben. Kijk naar de taxshift. Die komt in de eerste plaats de werkgevers ten goede met een loonlastenverlaging. Ook de werknemers zullen daardoor mee profiteren. Maar wat met wie van een uitkering moet leven? De compensaties die de regering aanbiedt zijn peanuts vergeleken met de rest."

Marx had niets anders verwacht van een centrumrechtse regering, die politieke keuzes maakt gericht op de middenklasse. "De federale regering doet dan ook weinig moeite om het tegendeel te beweren."

Voor federaal staatssecretaris voor Armoedebestrijding Elke Sleurs (N-VA) bieden "jobs, jobs, jobs" de oplossing. Het oude mantra van haar partij is dat werk de beste uitweg uit armoede is. Maar wat met zij die niet aan de bak (kunnen) geraken? Zij blijven in de kou staan. Sleurs herhaalt wel de ambitie om de uitkeringen op te trekken tot het Europese minimum tegen het einde van de legislatuur. Haar Vlaamse collega Liesbeth Homans (N-VA) wijst dan weer op de investeringen op de sociale huurmarkt en de hervorming van de kinderbijslag. "Vlaanderen kent een sterk herverdelend en solidair systeem dat we in stand willen houden", zegt ze. Daarin is het logisch dat ook de middenklasse haar graantje meepikt. "Wie bijdraagt, moet gemotiveerd en in staat blijven om dat te doen."

Federaal staatssecretaris voor Armoedebestrijding Elke Sleurs. Beeld BELGA
Federaal staatssecretaris voor Armoedebestrijding Elke Sleurs.Beeld BELGA

Conclusie

Bij een beleid gericht op de middenklasse zijn de armsten gedoemd om achterop te blijven, ondanks sociale correcties.

AMBTENAREN: De gemakkelijke slachtoffers?

Besparingen bij het overheidspersoneel vinden eerder bijval dan dat er kritisch bij stil wordt gestaan. Dat zegt Dirk Van Melkebeke, voormalig topman bij de Vlaamse overheid. Hij ging eind vorig jaar met brugpensioen uit onvrede met het beleid van de regering-Bourgeois.

De perceptie leeft nog altijd dat veel ambtenaren overbetaald zijn, een te hoog pensioen hebben en liever lui dan moe zijn. Onterecht, vindt Van Melkebeke, die zijn sporen eerder verdiende op socialistische kabinetten, onder meer bij Frank Vandenbroucke.

Hij laakt de besparingsdrift in Vlaanderen, waarbij in één legislatuur 1.500 mensen moeten worden weggesaneerd. Hij vreest dat er bijgevolg steeds meer taken zullen worden uitbesteed. In dat geval worden advocatenbureaus ingehuurd, in plaats van degelijke juristen aangenomen. Wat is er dan goedkoper en efficiënter?

Vlaams minister Homans wuift de kritiek weg. Ze stelt dat er geen naakte ontslagen vallen. "In een land met een staatsschuld van 106 procent van het bnp is het niet meer dan logisch dat de overheid ook haar steentje bijdraagt. Door de doorgedreven informatisering is er gewoon ook minder personeel nodig." Ze maakt zich sterk dat er geen essentiële taken moeten worden uitbesteed.

Op het federale niveau is de inspanning zo mogelijk nog groter. De 'redesign' van de overheid moet dit jaar nog 100 miljoen euro opleveren, tegen het eind van de legislatuur loopt dat bedrag op tot 550 miljoen. Efficiëntie is daar het ordewoord.

De uitvoering van de plannen loopt bijzonder moeizaam, ook op federaal niveau trokken al verschillende topambtenaren aan de alarmbel. Bevoegd minister Steven Vandeput (N-VA) maakt zich sterk zijn doelstelling voor dit jaar te halen.

Steven Vandeput. Beeld BELGA
Steven Vandeput.Beeld BELGA

Conclusie

De overheid is het geliefde besparingsdoelwit van deze regering, maar de rek is er stilaan uit.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234