Dinsdag 10/12/2019

Jihadisme

Dit zijn de leermeesters van de jihadi's van nu

De daders van de aanslag op de luchthaven van Zaventem. Beeld Photo News

Wie een nieuw 22 maart wil voorkomen, mag zich niet laten verblinden door de jonge Syrië-strijders, maar moet ook kijken naar de veteranen van de jihad, zegt criminoloog Paul Ponsaers (UGent). Hij verbindt de aanslagplegers in Zaventem en Parijs met groepen uit de jaren 90.

"De bommen die op Zaventem luchthaven en in het metrostation Maalbeek ontploften zijn niet uit de lucht komen vallen. Zij vormen het culminatiepunt van een lange voorgeschiedenis", schrijft criminoloog Paul Ponsaers (UGent) in "Jihadi's in België, de route naar Zaventem en Maalbeek". Het boek dat hij vandaag voorstelt is een reconstructie van minstens 25 jaar jihadisme in ons land. 

Radicalisering is dan geen nieuw fenomeen, maar vooral ook geen individueel proces. De huidige generatie jihadi's zijn een voortvloeisel van de groepen die al in de jaren '90 Europa teisterden. Het gaat daarbij om meer dan het delen van dezelfde ideologie, stelt Ponsaers. De hoofdpersonages uit lang vergeten groepen zoals Groupe Islamique Armé (GIA) en Groupe Islamique Combattant Marrocain (GICM) hebben directe contacten met de IS-terroristen die in België en Frankrijk toesloegen.

Die contacten lopen via de "veteranen van de terreurscène". Namen als Djamel Beghal, Tarek Maaroufi, de broers Dahmani, Farid Melouk en Fabien Clain lopen als rode draden door het boek. 

Zo herontdekken we dat al in 2009 een groep van jihadi’s in Caïro een aanslag beraamde tegen de concertzaal Bataclan. "Dat kwam omdat de Joodse eigenaar van Bataclan concerten organiseerde voor de Israëlische grenswacht", zegt Ponsaers. Tot die groep jihadisten behoorde onder andere Fabien Clain, een Fransman die bekend stond voor trainingskampen in de Ardennen. De Belgische Murielle Degauque bezocht die trainingskampen en bracht zich in 2005 tot ontploffing in Irak.

Clain heeft de uiteindelijke aanslag op Bataclan in 2015 opgeëist. Uit telefoontaps in 2009 blijkt ook de betrokkenheid van de op dat moment 18-jarige Najim Laachraoui, bommenmaker bij de aanslagen in Parijs en zichzelf opgeblazen in Zaventem.

"Mijn punt is niet dat de veiligheidsdiensten gefaald hebben," zegt Ponsaers, "maar wel dat er een rode draad is van bepaalde referentiefiguren die veel aanzien hebben in het wereldje en fungeren als leermeesters. Ze weten hoe je aan geld geraakt, hoe je een vluchtroute plant en hoe je een aanslag voorbereidt."

Door zijn perspectief als criminoloog herleidt Ponsaers terrorisme in grote mate tot criminaliteit. Zoals een boef leert stelen, leert een terrorist een bom maken. Direct contact is daarbij essentieel, iets wat steeds meer onderzoek ook aantoont. 

Dat hoeft geen ontkenning te zijn van de rol van de radicale islam, maar dat is dan toch eerder een vage ideologie. Die zuigt mededaders gemakkelijk mee, net dankzij die referentiefiguren, de "helden" uit het verleden. Ponsaers' theorie verklaart niet waarom iemand schijnbaar uit het niets twee militairen op straat aanvalt met een mes, maar biedt wel inzicht in zeg maar de professionele jihadist. 

Jihadi's in België Beeld rv

Complottheorie

Zoals Farid Melouk, zeg maar "het adresboek van de Europese jihad". Hij begon bij de Groupe Islamique Armé (GIA), die meerdere aanslagen in Frankrijk pleegde tussen juli en oktober 1995. In 1998 plande zijn groep een aanslag op het wereldkampioenschap voetbal in Parijs, maar het plan lekt uit. 

Na een vuurgevecht van 13 uur aan een woning in Elsene wordt Melouk aangehouden. "Ze hebben toen een pamflet teruggevonden van de Groupe Islamique Combattant Marocain, met duidelijke linken naar het toenmalige Al-Qaida", zegt Ponsaers.

In de gevangenis ontmoet Melouk jihadist Djamel Beghal, maar ook Amedy Coulibaly en Chérif Kouachi. Er ontstaan vriendschappen, zo blijkt uit foto's die speurders na hun vrijlating konden maken. Kouachi en Coulibaly zijn uiteindelijk berucht geworden door respectievelijk de aanslag op Charlie Hebdo en de gijzeling in een joodse supermarkt twee dagen later. 

Als Abdelhamid Abaaoud, een van de spilfiguren in de terreurcel van de Bataclan, omkomt in het appartement van zijn nicht in Saint-Denis, vinden de speurders op haar telefoon een merkwaardige foto. Abaaoud lacht, in zijn handen nonchalant een automatisch geweer, om zijn schouders de kameraadschappelijke arm van Farid Melouk.  

Abaaoud en Melouk Beeld rv

Melouk en de andere jihadveteranen zijn nog in ontelbaar veel andere zaken betrokken, die zo allemaal met elkaar verband blijken te houden. Daardoor leest het boek soms als een grote complottheorie, maar dat is het niet, benadrukt Ponsaers.

"Ik som enkel feiten op die algemeen geweten zijn, maar het is pas door ze op een rijtje te zetten dat je inzicht krijgt", zegt hij.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234