Dinsdag 09/03/2021
Carl Devos. Beeld Bob Van Mol
Carl Devos.Beeld Bob Van Mol

Column

Dit majeur incident vraagt om een majeur signaal. Zoals het ontslag van Vandeput

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Op 17 september 2008 verdedigde toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Patrick Dewael (Open Vld) zich in de Kamercommissie tegen beschuldigingen over de betrokkenheid van kabinetsmedewerkers bij een onwettige benoeming - van een ex-werkneemster - bij de politie. Die medewerkers zouden via mail gevraagd hebben examenresultaten te vervalsen en haar kwalificatie in 'geschikt' te veranderen.

Dewael overleefde. Omdat hij naar eigen zeggen misleid was door zijn medewerkers en zelf niet op de hoogte was. Dat moest blijken uit een rapport van het Comité P. Nochtans werd toen verwezen naar een brief die hem een jaar voordien op de hoogte stelde en naar mails die de rol van zijn kabinet bewezen. Hij nam maatregelen, twee kabinetsmedewerkers stapten op. Ze hadden, aldus de minister, een 'inschattingsfout' gemaakt.

Ook de N-VA vroeg het ontslag van Dewael. Hij draagt de volledige politieke verantwoordelijkheid, zei Kamerlid Flor Van Noppen destijds. "U bent politiek dood", zei Jan Jambon. Volgens de N-VA kon Dewael onmogelijk volhouden niet op de hoogte te zijn. Hij had het alvast moeten zijn. Volgens de N-VA beschikte Dewael niet langer over het nodige gezag. De N-VA steunde in de eerste dagen van die crisis nog de regering-Leterme, hoewel ze zelf geen minister leverde. Enkele dagen later, op zondag 21 september 2008, trok ze die steun in wegens onvrede over het uitblijven van communautaire hervormingen.

Gelijkenissen overbruggen moeiteloos het decennium tussen 2008 en 2018. Maar de mening van partijen schuift mee met hun positie in het politieke spel. Democratische beginselen daarentegen zijn tijdloos. Veel zijn dat er niet. Ze laten zich in verschillende regels en instellingen organiseren, maar de principes kunnen niet versneden worden. Anders raken evenwichten verstoord.

Ministeriële deontologie

Tegenover macht staat verantwoordelijkheid. Een minister legt aan het volk - dat wil zeggen: aan de volksvertegenwoordigers - verantwoording af voor wat het staatsapparaat dat hij ter beschikking heeft om beleid te voeren (niet) doet. Als de administratie in de fout gaat, moet de minister zich voor het volk verantwoorden. Wie anders? Dat kan vele vormen aannemen, maar er moet een verhouding zijn: bij zeer grote fouten past een even grote verantwoordingsdaad. Dat moet aan het volk en de administratie tonen hoe ernstig de zaak is. Een persoonlijke fout van de minister is niet nodig.

Wat vorige week naar boven kwam, is bijzonder erg. Een torpedo in de romp van onze democratie: militairen houden belangrijke informatie achter voor politici en het volk, in een strategische beslissing die het volk bovendien financieel zwaar engageert. Dit majeur incident vraagt om een majeur signaal aan het volk en die administratie. Zoals een ontslag. Het zou ten andere de minister groter maken.

Dat Vandeput blijft, is in dit land van verwaterde ministeriële deontologie niet opmerkelijk. Tien jaar geleden bleef Dewael nadat duidelijk was geworden dat zijn persoonlijke medewerkers over de schreef waren gegaan. Door een verschil te maken tussen de minister enerzijds en het kabinet anderzijds.

De voorbije dagen werd steeds aannemelijker dat niet enkel defensie, maar ook het kabinet-Vandeput de informatie over de levensduurverlenging van de F-16's had. Volgens sommigen ook Vandeput zelf. Misschien wordt nog eens een grens verschoven. Men had van de N-VA anders kunnen verwachten. Al is na de zaak-Francken duidelijk dat - toen via verklaringen van de premier - onjuiste informatie aan het parlement bezorgen geen halszaak is. De stelling dat dit te verdragen is omdat er nu eenmaal zoveel gelogen wordt, mag zonder mededogen bestreden worden.

De N-VA betaalt de prijs voor haar jeugdige leeftijd. De electorale komeet had niet de tijd om een federaal apparaat uit te bouwen. Op het technische kabinet-Defensie zit altijd veel legervolk, bij de N-VA zeker. De N-VA is uit op de grote legeraankoop, maar toch is het wantrouwen van sommige topmilitairen in de democratie te groot om haar alle informatie te geven.

Visieverandering

Dat wantrouwen is begrijpelijk, na decennia van onderinvestering en wispelturig gebrek aan langetermijnvisie. Defensie is een basiszorg, zeker in deze veranderde tijden. Ze dient niet enkel onze internationale reputatie, soms is het nodig terrorisme in verre buitenlanden militair te bestrijden om het binnenland te beveiligen. Die visieverandering danken we aan de N-VA. Daarvoor is inderdaad goed materieel nodig. Maar dat praat het achterhouden van informatie geenszins goed. Dat ruikt naar een staatsgreep door wie geacht wordt desnoods voor de democratie te sterven.

Michel I heeft zich in de miserie gecommuniceerd. De regering zegt dat in de onthullingen geen nieuwe informatie, dus geen argumenten voor uitstel zitten. Daar is best iets voor te zeggen, omdat de levensduurverlenging inderdaad eerder bekeken werd, omdat er ook grote nadelen aan een uitstel van de aankoop zijn. Maar waarom er dan zo opgefokt over doen? Waarom het bestaan van die studies zo lang blijven ontkennen, terwijl ze al jaren rondslingeren?

Tegelijk doet de regering alsof ze de informatie grondig zal bestuderen, bijkomende studies zal bestellen en een uitstel van de aankoop niet uitgesloten is. Terwijl men elders in de meerderheid laat weten dat de modernisering van het leger onverminderd doorgaat.

Zelden een regering zo zot rond haar eigen as weten draaien.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234