Donderdag 27/01/2022

‘Dit lijkt een beginnende seriemoordenaar’

Je moet al wat gepresteerd hebben om door de forensische wetenschap te worden erkend als seriemoordenaar. Gerechtspsychiaters kregen het gisteren niet vaak genoeg benadrukt: om de titel te mogen dragen, heeft Ronald Janssen vooralsnog één moord te weinig op de teller staan. Een seriemoordenaar is een moordenaar die minstens drie slachtoffers maakte op drie verschillende tijdstippen en met een afkoelingsperiode tussenin. Als we de definitie eng gaan interpreteren, voldoen Marc Dutroux en Andras Pandy al niet meer aan de criteria en houden we in eigen land alleen nog Michel Bellen (‘de wurger van Linkeroever’) en Staf Van Eycken (‘de vampier van Muizen’) over. En natuurlijk ook Michel Fourniret.Maar er is wetenschap, en er is buikgevoel. Lang voor sprake was van enig verband met het drama in Loksbergen, stond het voor Jef Vermassen al vast, puur op de intuïtie die hij in de loop der jaren wist te ontwikkelen: dit was de moordenaar van Annick Van Uytsel, zeker weten. Datzelfde buikgevoel bracht de advocaat gisteren tot een andere bedenking: “De koelbloedigheid waarmee de moordenaar met zijn slachtoffers omging, doet mij vermoeden dat de man geen beginneling was.”

Ongewoon gewoon

Ons beeld van seriedoders is in grote mate beïnvloed door Silence of the Lambs, de zwervende Amerikaanse killer Henry Lee Lucas of Jeffrey Dahmer, die zijn stinkende flat had ingericht als een museum vol lichaamsdelen van zijn slachtoffers. “Ze bestaan wél, seriedoders die daarbuiten goede en liefhebbende huisvaders zijn”, zegt David Fabianic, docent daderprofilering aan de universiteit in Florida. Elke nieuwe melding over een mogelijke serial killer, waar ook ter wereld, doet de docent meteen lokale nieuwssites aanklikken en vergelijken. Elk nieuw geval is anders, en vormt vers studiemateriaal.“Ik zie dat zijn omgeving hem beschrijft als een toegewijde vader”, aldus Fabianic. “Dat kan voor de mensen in dat dorp contradictorisch klinken, maar dat hoeft het helemaal niet te zijn. Er zijn nog gevallen bekend van doders die ’s avonds eerst nog de kinderen te slapen leggen en daarna op pad gaan. Eén van onze allergrootste seriedoders hier in de VS was Richard Kuklinski. Hij pleegde honderd à tweehonderd moorden. Maar daarbuiten was hij een lieve, zorgzame echtgenoot en vader van drie kinderen. Ze zijn uitzonderlijk, zeker, maar ze bestaan. En ik ben ervan overtuigd dat de toewijding van deze man voor het welzijn van zijn kinderen gemeend is. Dat is geen schizofrenie, dat is eerder compartimentering.”Toch is het volgens de Amerikaanse docent niet vanzelfsprekend dat we nu in een diepe afgrond staren, met morgen de opheldering van de moord op pakweg Tamara Morris en overmorgen op alweer iemand anders. En zo verder tot we bij een paar onopgehelderde moorden uit de vroege jaren negentig uitkomen.“Aangenomen dat mijnheer Janssen drie moorden heeft bekend, zou het uiteraard geen verrassing zijn als zou blijken dat hij nog meer mensen heeft gedood”, zegt Fabianic. “Toch lijkt het er eerder op dat jullie Belgen te maken hebben met een seriemoordenaar die helemaal aan het begin staat van zijn carrière. Haast alle seriemoordenaars plegen hun eerste twee moorden in hun comfortzone: dicht bij huis, in een omgeving die ze goed kennen. Deze man heeft een meisje van één dorp verderop omgebracht, en daarna zijn eigen buren. Zijn buren. Meer comfortzone kun je niet hebben.”De vraag is vooral hoe ver ‘ver’ is vanuit het perspectief van de vaste tapper van de heemkundige kring De Reinvoart te Loksbergen bij Halen.

Een jarenlange fantasie

Stéphane Bourgoin is een Franse expert in seriemoordenaars. Hij interviewde er inmiddels al meer dan zeventig en is eveneens getroffen door dat ene gegeven, die moord op de eigen buren. “Een seriedoder begeeft zich pas na één of twee keren op onbekend terrein”, zegt Bourgoin. “Dan pas, vanaf dat punt, kun je spreken van een echte seriemoordenaar. Alleen: ik lees nu dat de man een wapen klaar had liggen toen hij dat jonge koppel doodde. Hij was het die ’s nachts bij hen aanbelde. En hij had ook nog eens brandstof klaarliggen om hun auto in brand te steken. Over de moord op Annick Van Uytsel meen ik te begrijpen dat haar lichaam in het kanaal is gegooid nadat het was samengebonden in een zak en dat die was verzwaard met stenen. Dat hij een hele verplaatsing deed met haar fiets. Dat lijkt me allemaal zeer on-impulsief, dat lijkt me zelfs heel erg gepland en georganiseerd.”“Ik geloof geen woord van wat deze man zegt over ‘pesterijen’ van Kevin Paulus. Wat mij wel opvalt, is dat hij eerst de jongen neerschiet en dat hij daarna blijkbaar nog probeert om het meisje te verkrachten. Dat wijst op een extreem verlangen naar macht en controle over zijn slachtoffers. Heel klassiek bij seriemoordenaars.“Heel vaak hebben deze mensen de te plegen moord al jaren op voorhand in hun fantasie beleefd. Ze zijn er de hele tijd mee bezig geweest en hebben die lugubere gedachten verdrongen door sociale codes, door zich te schikken naar hoe je je volgens de samenleving hoort te gedragen. Vaak is er maar een kleine trigger nodig om de stap te zetten van fantasie naar actie. Bij veel seriedoders is dat het verlies van hun baan of het einde van een relatie.”Ook Bourgoin zat gisteren de hele dag aan de laptop gekluisterd. Hij is erg geïntrigeerd over wat hij her en der leest over Tamara Morris, het meisje dat begin 2006 verdween in Aarschot, vlakbij Diest en Loksbergen, en van wie begin vorig jaar het lichaam werd teruggevonden in een bos in Hoei. “Er zijn toch enkele opvallende parallellen”, zegt Stéphane Bourgoin. “De dader heeft het lichaam verplaatst en allerlei aanknopingspunten achtergelaten op verschillende locaties in het land. Maar het is niet dat wat me zo verdacht lijkt. Het is die datum, begin 2006. De politie doet er goed aan zo snel als mogelijk te begrijpen wanneer de relatie tussen Janssen en de moeder van zijn kinderen spaak is gelopen.”

Niets meer te verliezen?

Vanop afstand ben je geneigd te denken dat Ronald Janssen niets meer te verliezen heeft. Als hij inderdaad ook de moordenaar zou zijn van Tamara Morris, wat kan hem dan nog tegenhouden om dat te bekennen?“Dat ziet u helemaal fout”, zegt David Fabianic. “Er zijn zeer weinig of geen gevallen bekend van seriemoordenaars die, eens ontmaskerd, tot volledige bekentenissen overgaan. Integendeel. Het laatste wat hen nog rest, is controle. Controle over de situatie, controle over het onderzoek. Wat je heel vaak ziet, is dat seriedoders tijdens hun ondervraging aardig doen tegen de ene speurder en onaardig tegen de andere. Of altijd maar weer nieuwe voorwaarden stellen voor ze ‘daarover’ willen praten. Of opeens moorden gaan bekennen die ze niet hebben gepleegd. Alles draait er bij hen om de touwtjes in handen te houden. Dat is zelfs zeer klassiek.”Marc Dutroux bracht ons de politiehervorming, Child Focus, een repressiever gevangenisbeleid en de valse pedofilie-beschuldiging als maatschappelijk aanvaard middel om intrafamiliale conflicten in je voordeel te beslechten. Wat zullen we leren van Ronald Janssen? Dat alleenstaande vaders nooit te vertrouwen zijn? Dat al het gewone verdacht is, en bijgevolg alles en iedereen te allen tijde verdacht? Dat we allemaal een chip moeten laten inplanten?“We moeten leren aanvaarden dat seriemoordenaars bestaan”, vindt Stéphane Bourgoin. “De afgelopen tien jaar zijn er in Frankrijk negentig ontdekt, gearresteerd en voor de rechter gebracht. Maakt u zelf maar de berekening over het aantal inwoners en hoeveel er dat dan zouden moeten zijn in België. De meeste seriedoders hebben het gemunt op zwakke groepen in samenleving: op illegalen, op prostituees, op mensen van wie de verdwijning niet direct aanleiding geeft tot nationaal politiealarm. Daarom bleven veel moorden en moordenaars vroeger onder de radar. Seriedoders zijn er altijd geweest, pas de laatste decennia is men methodes gaan ontwikkelen om hun gedrag te bestuderen en op te sporen. Misschien moet men vooral, zoals in andere landen gebeurde, investeren in een betere radar.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234