Woensdag 16/06/2021

Cuba en VS

Dit koppel en hun kinderwens speelden een sleutelrol in verzoening van Cuba met VS

Zestien jaar nadat Gerardo in de VS achter de tralies verdween, zijn hij en zijn vrouw Adriana herenigd en de trotse ouders van dochtertje Gema. Beeld Tim Dirven
Zestien jaar nadat Gerardo in de VS achter de tralies verdween, zijn hij en zijn vrouw Adriana herenigd en de trotse ouders van dochtertje Gema.Beeld Tim Dirven

De verzoening tussen de VS en Cuba is ten dele te danken aan de kunstmatige bevruchting van een Cubaanse vrouw door haar in California gevangengezette man, een spion uit Havana. 'We wisten dat onze zaak er een positief effect op kon hebben', zeggen Adriana Pérez en Gerardo Hernández.

In een interview dat deze krant in 2013 met Adriana Pérez had, leek de strijdbaarheid van de anders erg revolutionaire Cubaanse voor het eerst geknakt. Pérez, vandaag 44, had haar man Gerardo Hernández Nordelo (50) toen al vijftien jaar niet meer gezien. De hoop dat de VS hem ooit weer op vrije voeten zouden laten nu hij tot twee keer levenslang was veroordeeld, vervloog elke dag een beetje meer: terwijl Gerardo alle beroepsmogelijkheden had uitgeput en zich in het beste geval nog aan presidentiële genade kon vastklampen, bewoog Adriana hemel en aarde om een visum voor de VS te bemachtigen, zodat ze hem kon bezoeken. Het wilde niet lukken. Voor Washington was ook zij een spionne en zelfs humanitaire gronden konden niet baten.

Het was een zacht huilende Adriana, geen gebruikelijk beeld in de strenge eenpartijstaat, die twee jaar geleden voor ons zat. Niet alleen de liefde van haar leven zou ze nooit meer terugzien, ook haar kinderwens zou stuklopen op de geopolitieke realiteit. De Cubaans-Amerikaanse relaties zaten muurvast en in de Straat van Florida woedde nog altijd de Koude Oorlog. Zowel het dossier van de zogenaamde 'Cuban Five', een groep Cubaanse agenten van wie Gerardo de aanvoerder was, als dat van de op Cuba gevangengezette Amerikaan Alan Gross, een veroordeelde USAID-medewerker, leken bevroren - aan de grond gelopen in een even onwrikbaar als draconisch anachronisme.

Twee jaar later zit Adriana Pérez weer voor ons, in datzelfde salon in de residentie van de Cubaanse ambassadeur. Deze keer, en voor het eerst sinds de affaire van de Cuban Five eind vorig millennium losbarstte, is ze niet alleen. Naast haar zit Gerardo, op het eerste gezicht amper getekend door zestien jaar gevangenis. Tot ieders verrassing, niet in de laatste plaats de zijne, werd hij vrijgelaten daags voor de aankondiging van de Cubaans-Amerikaanse dooi, half december vorig jaar. Ook hun in januari geboren dochter Gema is naar Brussel meegekomen. "Helemaal anders dan toen we elkaar de laatste keer zagen", lacht Adriana.

Gerardo Hernandez en Adriana Perez, het Cubaanse echtpaar dat een sleutelrol speelde in de dooi tussen de Vs en Cuba. Beeld Tim Dirven
Gerardo Hernandez en Adriana Perez, het Cubaanse echtpaar dat een sleutelrol speelde in de dooi tussen de Vs en Cuba.Beeld Tim Dirven

Paus Franciscus

Zonder het zelf voor het volle pond te beseffen werden Adriana en Gerardo, samen met Gross, een sleutelstuk in de hervatting van de bilaterale betrekkingen. Terwijl bij eerdere toenaderingen tussen Havana en Washington de term 'baseballdiplomatie' opgeld had gedaan - Cubaanse en Amerikaanse baseballspelers vermochten kennelijk meer voor de wederzijdse entente dan politici - is sinds Adriana's zwangerschap zowaar sprake van spermadiplomatie.

Bij een discreet bezoek aan Havana waren de Amerikaanse Democratische senator Patrick Leahy en zijn echtgenote immers zo door haar verhaal geroerd, dat ze zich, jazeker, voor een transport van zaadcellen engageerden. Niet de Leahy's zelf, maar diplomaten van de Cubaanse belangensectie in Washington - na bijna zestig jaar inmiddels weer een ambassade - brachten het materiaal naar Panama over, waar Adriana een artificiële inseminatie kreeg.

"Op werkelijk alle knoppen hadden we gedrukt om mij een privébezoek te laten brengen aan mijn man", getuigt ze. "Het is bijna smekend dat ik met senator Leahy heb gesproken. Wie schetst mijn opluchting toen ik het nieuws kreeg dat hij naar een oplossing op zoek was, maar niets van dit alles mocht de buitenwereld bereiken."

undefined

Gerardo Hernandez en Adriana Perez. Beeld Tim Dirven
Gerardo Hernandez en Adriana Perez.Beeld Tim Dirven

In ruil voor de spermapermissie mocht Gross, veroordeeld voor sabotage van de Cubaanse staat nadat hij satelliettelefoons had binnengesmokkeld voor de Cubaanse joden, voortaan weer slapen zonder tl-licht en kon hij ook geregeld internetten.

De vertrouwenwekkende maatregelen effenden mee het pad voor een historische verzoening waarin ook paus Franciscus een beslissende rol speelde. Franciscus, zelf Latijns- Amerikaan, strijkt zaterdag voor een staatsbezoek in Havana neer. "Ik zal er niet zijn om met hem te spreken", zegt Gerardo. "Maar ik hoop dat het er ooit van komt. Ik weet dat Franciscus onze situatie kende en ben er zeker van dat hij een steen heeft bijgedragen om een doorbraak te forceren."

Gerardo noch Adriana wisten dat de zaak veel verder ging dan ze zich hadden kunnen verbeelden. Gerardo hoorde de avond voor zijn vrijlating pas dat zijn strafmaat, twee keer levenslang, was omgezet in een instant-exit. "Ik had er geen flauw benul van dat Raúl Castro daags na mijn landing in Havana de hervatting van de relaties zou aankondigen. Waar ik me wel bewust van was, was dat onze zaak vermoedelijk een positieve invloed zou uitoefenen op het Cubaans-Amerikaanse verhaal. Zoals ik ook wist dat de VS niet eeuwig onze aartsvijand konden blijven.

"Sinds 11 september - ik zat toen al vast - is er veel veranderd, daar. Sinds de revolutie van 1959 heeft Cuba heel wat aanslagen doorstaan, de VS waren daar minder mee vertrouwd. Nu hebben ze aan den lijve ondervonden wat terreur is, en dat heeft in ons geval voor grotere openheid gezorgd. Ook de groeiende latinogemeenschap in de VS en de demografische veranderingen daar hebben in Cuba's voordeel gespeeld. Dat zie je ook in Miami, waar de anticastristische hardliners een minderheid zijn geworden."

Het neemt niet weg dat het al bij al laat is geworden voor Gerardo, dat er kostbare jaren verloren zijn gegaan. Het beruchte oranje pak van de gevangenen, het feit dat zijn zaak nooit op een politieke status kon rekenen en dat hij als direct gevolg daarvan tussen drugstrafikanten, verkrachters en moordenaars zat, het heeft hem de grimmige kant van de VS laten zien.

Oké, Cuba is een van de laatste oorden dat de mond moet openen als het over detentievoorwaarden en eerlijke processen gaat, maar twee keer levenslang na een erg gepolitiseerde rechtsgang waarbij nooit krachtig bewijs is opgedoken: voor een democratisch land als de VS telt het niet minder.

Feit is dat Gerardo al die jaren staande heeft gehouden dat hij niets te maken had met het neerschieten, door Cubaanse Migs, van twee transportvliegtuigjes uit Florida in 1996. De piloten, leden van de radicaal anticastristische vrijwilligersorganisatie Brothers to the Rescue, kwamen om. "Het enige wat wij, 'de Vijf', hebben gedaan, is de Cubaanse nationale veiligheid beschermen door de activiteiten van contrarevolutionaire Cubanen in de VS in kaart te brengen."

null Beeld Tim Dirven
Beeld Tim Dirven

Vrienden van de revolutie

Intussen is Gema goed en wel geboren. In het salon van de Cubaanse ambassade staat dezer dagen een kinderbed, de baby zelf krijgen we niet te zien. In welk land zal zij opgroeien? "Gema is in de eerste plaats ons kind", zegt Gerardo. "Ze symboliseert niets dan onze liefde, zij het dat ze erg veel betekent voor de vele mensen die ons al die jaren hebben gesteund, voor de solidariteit. En geloof me vrij: bijlange niet alle sympathisanten waren vrienden van de Cubaanse revolutie."

Cuba zelf dan? "In de opening met de VS zitten zowel kansen als bedreigingen vervat. Maar Cuba is ook een ander land geworden. Het staat sterker dan toen ik het verliet, in de jaren 90, toen de período especial(een loodzwaar crisismoment na de val van de Sovjet-Unie, de hulplijn van het eiland, LD) ons bijna tegen de vlakte had gegooid. Tezelfdertijd blijft onze economie een pijnpunt. Hoezeer de VS-blokkade daar ook schuld aan heeft, wij Cubanen hebben ook fouten gemaakt. Het zal zaak zijn daar een oplossing voor te vinden."

Maar Gerardo en Adriana, die eindelijk weer het stel zijn dat ze al in hun tienerjaren waren, hebben er vertrouwen in: "We zijn realistisch, maar ook optimistisch." En vooral: "We zijn gelukkig, echt wel."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234