Vrijdag 27/01/2023

InterviewBart Kerremans

‘Dit is het meest gunstige resultaat waar de Democraten dit jaar op konden hopen’

Cafégangers bekijken de nieuwsuitzendingen over de midterms in een bar in New York. ‘Het abortusdebat beperkte de politieke schade voor de Democraten’, zegt Bart Kerremans. Beeld Thomas Sweertvaegher - Brittainy Newman
Cafégangers bekijken de nieuwsuitzendingen over de midterms in een bar in New York. ‘Het abortusdebat beperkte de politieke schade voor de Democraten’, zegt Bart Kerremans.Beeld Thomas Sweertvaegher - Brittainy Newman

Wat betekent de uitslag van de midtermverkiezingen voor de Verenigde Staten? We analyseren met Amerika-deskundige en hoogleraar Bart Kerremans (KU Leuven). ‘De kwaliteit van Trumps kandidaten was te laag maar zijn mobilisatiekracht blijft groot’.

Maarten Rabaey

De grote Republikeinse golf is uitgebleven. De winst in het Huis is kleiner dan verwacht, de Senaat blijft mogelijk nog Democratisch. De peilingen voorspelden anders. Wat werd er gemist?

“Door de groeiende inflatie leken de verkiezingen lang volledig in het nadeel van de Democraten uit te draaien. De uitspraak van het Hooggerechtshof die het recht op abortus in juni op de helling zette, bracht toch een beweging in gang ten gunste van de Democraten. In de zomer namen ook de prijzen aan de brandstofpomp af, wat in hun voordeel speelde. Begin oktober leek dat terug om te keren in hun nadeel maar de vraag is nu of die zwenking er echt wel is geweest. De Republikeinse peilers onderschatten de voorbije weken echt wel dat het effect van de abortusuitspraak langer is blijven doorwerken bij een bepaalde groep kiezers.”

Waaruit valt dit af te leiden?

“Uit exitpolls zien we dat na inflatie op één het recht op abortus als tweede belangrijkste verkiezingsthema naar voor komt, terwijl de Republikeinen ervan uitgingen dat criminaliteit op de tweede en immigratie op de derde plaats zouden komen.

“Een tweede element dat dit lijkt te bevestigen, is dat de genderkloof bij deze verkiezingen tegenover de vorige presidentsverkiezingen én de midterms van 2018 is toegenomen. Waar vroeger vier procent meer witte vrouwen voor de Democraten stemden dan voor de Republikeinen zijn dat er nu al tien op honderd. Het aandeel van witte vrouwen ligt bij de Democraten ruim tien procent hoger dan dat van de witte mannen. Het grotere stemgewicht van vrouwen lijkt te suggereren dat de abortuskwestie de Democraten meer in staat stelde om de schade van de economische inflatie te temperen dan eigenlijk was verwacht.”

Het viel op dat nogal wat van de mediagenieke Trump-kandidaten in het zand beten, zoals Mehmet Oz voor de Senaatszetel in Pennsylvania. Betekent dit dat Trumps intrede in de campagne meer kwaad dan goed deed?

“Het was Trumps intrede in de campagne tijdens de Republikeinse voorverkiezingen die ervoor zorgde dat heel wat van die omstreden kandidaten met opinies buiten het mainstreamdebat hun nominatie voor de plek op het stembiljet konden binnenhalen. Achteraf blijkt dat daardoor kandidaten in de algemene verkiezingen zijn opgekomen die door dat uitgesproken profiel zwakker stonden.

“Wat een rol speelde, is dat een aantal pro-Democratische groepen daar tijdens de financiering van de Republikeinse voorverkiezingen ook op hebben ingezet. Ze steunden campagnes voor extreme kandidaten om zo gematigde Republikeinen te verzwakken die voor hen een grotere bedreiging waren. Gematigder Republikeinen zullen niet verrast zijn door deze verliezen, want dit scenario vreesden ze al. Senator Mitch McConnell zei al in september dat hij zich ernstig zorgen maakte over wat hij toen de ‘kwaliteit’ van enkele Trump-kandidaten noemde om algemene verkiezingen te winnen. Hij maakte toen al de berekening dat in een jaar waarin de inflatie op een hoogtepunt lag sinds veertig jaar zij niet anders konden dan winnen maar dat hun grote zwakte bij deze kandidaten zat. Zijn vrees, en de hoop van de Democraten, is dus uitgekomen.”

Bart Kerremans: ‘Op basis van dit midtermresultaat mogen we de kansen van Trump in de komende voorverkiezingen nog niet onderschatten.’ Beeld Thomas Sweertvaegher
Bart Kerremans: ‘Op basis van dit midtermresultaat mogen we de kansen van Trump in de komende voorverkiezingen nog niet onderschatten.’Beeld Thomas Sweertvaegher

Wat zal de invloed zijn op Trumps mogelijke kandidatuur voor de presidentiële voorverkiezingen voor 2024?

“Afwachten, maar wat in het grote voordeel van Trump blijft spelen is zijn geweldige mobilisatiekracht bij een belangrijk deel van de Republikeinse kiezers.

“Ik kan me wel inbeelden dat er in de Republikeinse partij nu heel wat figuren stilzwijgend zullen zeggen: verdorie, dat is nu al de tweede keer op rij dat we uit een verkiezing minder kunnen halen dan verwacht. Zeker binnen het establishment van de partij zullen ze wenkbrauwen fronsen. Maar een Trump-kandidatuur kunnen ze niet tegenhouden omdat zijn persoonlijke aantrekkingskracht een troefkaart blijft.

“Vergeet ook niet dat er een groot verschil is tussen Trump die een kandidaat steunt en een Trump die zelf op het stembiljet gaat staan.”

Trumps grootste uitdager binnen zijn partij, Ron DeSantis, is met ruime cijfers herverkozen in Florida. Zet dit hem nu in een stevige positie om Trump nu naar de kroon steken als presidentskandidaat?

“Als Trump iemand vreest tijdens voorverkiezingen is het inderdaad DeSantis, wiens heel stevige resultaat het aanlokkelijk zal maken om een poging als presidentskandidaat te ondernemen. Daarom denk ik dat Trump nu alle redenen heeft om snel aan te kondigen dat hij presidentskandidaat zal zijn, om DeSantis de pas af te snijden. Toch weten we nog niet of DeSantis kans maakt. Uiteindelijk is het zo dat je een uitslag in Florida niet zomaar kan extrapoleren naar Republikeinse primary’s in staten als New Hampshire en Iowa. Tot grote ellende van wie het betreurt is DeSantis’ charisma ook helemaal anders dan dat van Trump. Op basis van dit midtermresultaat mogen we de kansen van Trump in de komende voorverkiezingen dus nog niet onderschatten.”

Tegelijk werden nog altijd vele tientallen trumpisten op nationaal en lokaal niveau verkozen die de verkiezingsresultaten van 2020 ontkennen. Hoe risicovol is hun intrede in de politiek voor de Amerikaanse democratie?

“Wat mij opviel, is dat de meeste election deniers al in functie waren en herverkozen werden. Vooral in het Huis is dit verpletterend het geval. Dit betekent voor mij dat we op dit moment niet zomaar moeten veronderstellen dat dit feit een groot verschil zal maken voor de Amerikaanse democratie. Veel van die mensen kwamen als ontkenner naar buiten omdat ze een risico wilden vermijden (te botsen met Trump, MR) in hun verkiezingsstrijd. Het valt tegelijk op dat een aantal uitgesproken election deniers níét verkozen zijn geraakt, zoals gouverneurskandidaat Mastriano in Pennsylvania.”

Wat betekent deze verkiezingsuitslag voor president Joe Biden?

“President Biden mag dit interpreteren als het meest gunstige resultaat waar de Democraten dit jaar op konden hopen. Hij wist dat er ontevredenheid is onder de Amerikanen over inflatie en de partij van de zittende president bij midterms doorgaans verliest. De verwachte serieuze pandoering is er voor Biden niet van gekomen. Zelfs als de Democraten geen meerderheid hebben in het Huis zal de overtuiging bij Biden en de partij zijn dat ze door het beperken van het verlies in deze omstandigheden nu vrij sterk staan in de verkiezingen naar 2024 toe - tenzij de economische malaise erger wordt of er iets onverwacht gebeurt dat hen parten speelt. Derhalve zal dit Biden sterken in zijn argument dat hij binnen twee jaar de énige zal zijn die Trump kan verslaan. Het zou me verbazen dat zijn partij daar anders over denkt.”

Cubaanse Amerikanen supporteren voor de Republikein Ron DeSantis, die met ruime cijfers werd herverkozen in Florida. Beeld AFP
Cubaanse Amerikanen supporteren voor de Republikein Ron DeSantis, die met ruime cijfers werd herverkozen in Florida.Beeld AFP

Wat valt je op aan de Democratische winst?

“Wat mij opvalt is dat er bij de Democraten nu een aantal figuren zijn verkozen zoals senator John Fetterman die tot de arbeidersvleugel van de partij horen. De Democraten verloren wel wat bij de lagere inkomensgroepen maar doen het daar toch beter dan gedacht. Een deel van de lagergeschoolde kiezers houden ze nu aan hun kant, ook al was dat door het Trump-succes sinds 2016 een van hun kwetsbaarheden. Daarom zal Biden een heel voorzichtige internationale handelspolitiek blijven voeren - zonder nieuwe vrijhandelsakkoorden - en zich inzetten voor een industrieel beleid met voorrang voor arbeids- en milieurechten.”

Wat valt je op aan de Republikeinse winst?

“Hoe zij net zoals in 2020 een beter resultaat boeken in het zuiden van Texas en Florida bij de latino’s, een trend die Trump al had ingezet. De Republikeinen scharen dus een groter deel van de latino’s achter zich. Een belangrijke les voor de Democraten is dat de veronderstelling dat de toename van het aandeel van latino’s in de Amerikaanse bevolking in hun voordeel speelt nog geen evidentie is. Een deel van deze kiezers staat aan de Republikeinse zijde. De reden is dubbel: oudere latino’s zijn levensbeschouwelijk conservatief, op vlak van abortus en holebirechten bijvoorbeeld. Een deel van de latino’s wil ook een streng grensbeleid. Vooral hun laagopgeleide mannen voelen zich aangetrokken tot Trump omdat illegale migratie voor oneerlijke arbeidsconcurrentie zorgt. Ze willen ook af van het negatieve imago dat latinomigratie gelijk staat aan criminaliteit”.

Op welke domeinen kan een Republikeins Huis het beleid van Biden dwarsbomen?

“Er zijn twee domeinen, als ze de meerderheid veroveren. Er zullen commissies worden opgericht om onderzoeken te starten naar de regering, net zoals tijdens de Obama-periode. Enkele thema’s die in de sterren staan geschreven: illegale immigratie, de val van Kaboel, de zakendeals van de zoon van de president - Hunter Biden - die ze in verband willen brengen met de president... Daarnaast zullen ze de onderhandelingen voor Bidens begroting en de verhoging van het schuldplafond in 2023 bemoeilijken.

“Een schot voor de boeg gaf fractieleider Kevin McCarthy, door te zeggen dat er ‘geen blanco cheque’ komt voor de oorlog in Oekraïne. Toch denk ik dat er op dit vlak over de partijgrenzen samenwerking mogelijk zal zijn, omdat zonder Amerikaanse steun het risico bestaat dat Oekraïne verliest. Je ziet zo’n bipartisanship zich ook aftekenen rond de China-politiek. En ook op begrotingsgebied zullen beide partijen compromissen moeten sluiten, of er dreigt een government shutdown waar voor beiden politieke risico’s aan vasthangen.”

Lees ook

De gedachte. Bart Eeckhout: ‘Het is hoopvol nieuws dat niet alle brulboeien, leugenaars en wappies het Congres kunnen binnenmarcheren’

Analyse. Vijf opvallende winnaars van de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen

Podcast ‘Duidelijk’. ‘Een streep door de rekening van Donald Trump’: zijn deze midterms een keerpunt in de Amerikaanse politiek?

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234