Zaterdag 19/06/2021

Dit is er van onze Agusta’s geworden

Acht van de 46 Agustahelikopters waar destijds de grootste Belgische smeergeldaffaire ooit om draaide, staan nu te koop bij een Nederlandse grossier in oude trucks. ‘Aantal vlieguren zeer laag’, zegt de advertentie van de bv Van Vliet Trucks. De zaakvoerder zegt dat hij de tuigen van een Belgische tussenpersoon kocht ‘voor een prijsje’.

Acht ‘zo goed als nieuwe’ helikopters van het Belgisch leger staan voor een prikje te koop in Nederland

door Douglas De Coninck

De echtgenote van de toenmalige penningmeester van de Vlaamse socialisten pleegde zelfmoord. Frank Vandenbroucke moest ontslag nemen als minister van Buitenlandse Zaken en verbande zichzelf voor drie jaar naar Oxford. PS-ministers Guy Spitaels, Guy Coëme en Guy Mathot namen ontslag, en zo ook Willy Claes als secretaris-generaal van de NAVO. Hij, Spitaels en Coëme werden in 1998 veroordeeld tot voorwaardelijke celstraffen van twee tot drie jaar. Als politieke zwaargewichten van hun generatie kregen ze in 1998 voor het Hof van Cassatie een verbod opgelegd om gedurende vijf jaar een openbare functie uit te oefenen.

In de nasleep van het Agustaschandaal stak ook generaal Jacques Lefebvre in een Brussels hotel de loop van zijn pistool in zijn mond. Om de order van 46 gevechtshelikopters voor de Belgische landmacht in de wacht te slepen, had de Italiaanse helikopterbouwer Agusta de Vlaamse socialisten in 1988 zo’n 60 miljoen frank (1,5 miljoen euro) smeergeld toegestopt. De legerleiding werd zo opgezadeld met 46 helikopters waarvan al vrij snel bleek dat ze alvast niet konden worden gebruikt voor datgene waarvoor ze moesten dienen: om tanks stuk te schieten. Daarvoor waren ze te licht. Dus werden ze allemaal verkenningsheli’s. Zesenveertig verkenningsheli’s, dat waren er dan wel een beetje veel. Een beetje extreem veel, zo blijkt nu.

Tussen 11 en 16 februari werden acht van de 46 veelbesproken helikopters één voor één per uitzonderlijk transport afgeleverd op de parkeerruimte van de firma Van Vliet Trucks Holland bv in Nieuwerkerk aan de IJssel. Op de website van het bedrijf staat een productfiche met meer info voor geïnteresseerden. Er staat dat de helikopters zijn gebouwd tussen 1992 en 1993. Oude toestellen dus, maar: “Flying hours very low: TT 1200-1800 hours.” De minst gebruikte van de acht heli’s heeft in zeventien jaar 1.200 uren gevlogen, de meest gebruikte 1.800.

“Dat is vrijwel niks”, zegt zaakvoerder Peter Tetteroo van Van Vliet Trucks bv. “Dat valt onder de noemer ‘zo goed als nieuw’. Het materieel verkeert zonder meer in perfecte staat. En het komt ook nog eens van het leger. Daar zet men het materieel altijd netjes binnen en wordt het tot in de puntjes verzorgd.”

De firma kocht de acht antitank- en verkenningshelikopters begin dit jaar, maar hoeveel werd betaald, wil de zaakvoerder niet kwijt. “Laat ons zeggen dat het een mooi prijsje was”, zegt Tetteroo. “Wij zijn een commercieel bedrijf. We zouden de helikopters natuurlijk niet hebben gekocht als we er niet gerust op waren dat we ze kunnen doorverkopen, en daar ook wat aan verdienen.”

Van Vliet Trucks is een opkoper van grote voertuigen. Het bedrijf heeft een enorme stock vol trekkers, opleggers en autocars. De Belgische A109’s staan in een hangar nu zij aan zij met een oude brandweerwagen. De firma exporteert onder meer naar Dubai, Afrika en het Verre Oosten.

De aankondiging van de intentie tot verkoop van acht Agusta’s door het leger werd op 7 juli 2009 bekendgemaakt aan het publiek in het ‘Bulletin der aanbestedingen’ van het Belgisch Staatsblad. Op 19 november 2009 werd de opdracht gegund aan de bvba Madafrica, een Brussels bedrijfje dat eerder ook enkele oude Alouette-helikopters kocht van Defensie, en doorverkocht in Madagaskar.

“Wij zijn een commercieel bedrijf”, zegt een zegsman van Madafrica. “We zouden niet hebben ingeschreven op de offerteaanvraag als we niet hadden geloofd dat we de helikopters met winst konden doorverkopen. Hoeveel wij ervoor hebben betaald? (Lachje) Had u verder nog vragen?”

De aankoop van de 46 helikopters gebeurde eind de jaren tachtig onder de regering-Martens VIII. Met de Italiaanse helikopterbouwer werd een contract gesloten van 11,7 miljard frank. Dat komt omgerekend neer op 292,5 miljoen euro of een slordige 6,36 miljoen euro per heli.

Die gegevens zijn openbaar, want het gaat om gemeenschapsgoederen en dus zijn ze voor elke burger consulteerbaar. Hoeveel de verkoop aan Madafrica eind vorig jaar heeft opgeleverd, blijkt daarentegen een staatsgeheim te zijn. “Er is geen wettelijke verplichting om dergelijke gegevens bekend te maken”, zegt Ingrid Baeck, de woordvoerster bij Defensie. “Dat is zo vanwege commerciële gevoeligheden. Ik kan wel zeggen dat er zes kandidaten waren en dat de firma Madafrica onmiskenbaar het hoogste bod deed, en dat drie van de zes andere kandidaten Nederlandse bedrijven waren.”

Weten we niet hoeveel voor de acht Agusta’s is betaald, dan is het wel mogelijk een schatting te maken van wat ongeveer de marktprijs zou moeten zijn. In het Amerikaanse Purcellville staat momenteel een A109 uit 2001 te koop met (na negen jaar vliegen dus) 1.252 vlieguren op de teller. Vraagprijs: 2.250.000 euro.

In Groot-Brittannië staan momenteel drie heel oude besjes te koop. Een A109 uit 1984, één uit 1985 en één uit 1986. De eerste heeft 4.091 uren op de teller en moet 593.600 euro kosten, de tweede met 3.686 uren 700.000 euro en de derde met ‘slechts’ (sic) 2.317 uren 756.000 euro. Nog in Groot-Brittannië stoten we op een A109 uit 1990, een generatiegenoot van onze Agusta’s dus, met 4.142 uren op de teller. Vraagprijs: 1.002.400 euro.

Redelijkerwijze mag worden aangenomen dat een goed onderhouden Agusta 109 uit de vroege jaren negentig met zo weinig vlieguren minstens 1,5 en wellicht veeleer 2 miljoen euro waard is. Of dat ook de gangbare prijzen zijn bij de Algemene Directie Material Resources van het leger mag worden betwijfeld.

In 2007 verkocht het leger vijf Agusta’s aan Benin. Toenmalig defensieminister André Flahaut (PS) kwam toen zwaar onder vuur te liggen. Hij had eerst twee A109’s naar Benin laten vertrekken om er het lokale leger mee te laten oefenen, maar al snel kwam aan het licht dat ze in de praktijk enkel dienst deden als persoonlijke luchttaxi voor president Thomas Yayi Boni. Door zich tijdens de verkiezingscampagne van 2007 met zijn hele gevolg te verplaatsen in helikopters met een Belgische vlag en het opschrift ‘Force Terrestre’ wekte de president bij de kiezers op zijn minst de indruk dat hij in het rijke Westen bijzonder geliefd was en er van alles kon regelen.

Flahaut verdedigde zich met het argument dat het leger van Benin de toestellen wou testen met het oog op een eventuele aankoop van twee, mogelijk vier exemplaren. Uiteindelijk werden er vijf verkocht: vier volwaardige toestellen en één die kon worden geplunderd voor wisselstukken.

“Het was niet echt een verkoop”, zegt Karel Vervoort, tot voor kort directeur van de Flemish Aerospace Group (FLAG). “Flahaut kwam in nauwe schoentjes doordat er mails waren uitgelekt waarbij Belgische piloten er hun beklag over maakten dat ze werden ingeschakeld voor de privéverplaatsingen van de vrouw van de president. Dus heeft men dat ingekleed als een verkoop. Wie de factuur betaald heeft, zou misschien eens uitgezocht moeten worden. Ik heb het nagekeken in de begroting: nergens is enig spoor terug te vinden van een betaling door Benin. Van de vijf Agusta’s in Benin vliegt er bij mijn weten maar één, de presidentiële Agusta. De vier andere staan op houten blokken. Ze staan daar nu te verkommeren.”

Aangezien bij de verkoop van de vijf heli’s aan Benin nood was aan een exportvergunning werd hier wel een cijfer geopenbaard: 2,5 miljoen euro. Als je de tot geheel van wisselstukken gereduceerde Agusta H17 meerekent, betaalde Benin 500.000 euro per helikopter. Dat is een derde tot een kwart van de gangbare marktprijs.

“Die acht toestellen die nu in Nederland te koop worden aangeboden, hebben wel lang stilgestaan”, benadrukt Baeck. “De motoren zijn toe aan een grondige revisie. Je kunt er niet zomaar weer mee vliegen. Er zijn kosten nodig voor zo’n toestel opnieuw kan opstijgen.”

Peter Tetteroo van Van Vliet Trucks bv klaagt nochtans nergens over. “Ze kunnen vliegen”, zegt hij. “Ze zijn getest en er is helemaal niets mis mee. Ik denk dus niet dat we er lang mee zullen blijven zitten. Wie zo’n heli gaat kopen? Oh, ik denk in eerste instantie aan miljonairs. Met al dat verkeer is dat de nieuwe trend, je eigen heli. Een Agusta 109 is ideaal om te verbouwen tot een soort Rolls Royce in de lucht: witte lederen zetels, een beetje vip... In de VS is het een beginnende rage en die komt vast ook deze richting uit.”

Volgens Kamerlid Wouter De Vriendt (Groen!) kunnen we maar beter hopen op acht vredelievende vips. “Ik heb even zitten klikken op de website van Van Vliet Trucks”, zegt hij. “Ik merk dat de firma ook zaken doet in Soedan, Irak en Angola. Overal in de wereld hebben ze agenten. Men zegt dat onze helikopters zijn gedemilitariseerd, maar in hoeverre heeft Defensie een zicht op waar het materieel uiteindelijk terechtkomt? Wat als het transportbedrijf de heli’s doorverkoopt en ze in handen komen van terroristen of regimes die de politieke oppositie gewelddadig onderdrukken? Ik kan me voorstellen dat het voor sommigen interessant kan zijn om een Agusta in handen te krijgen.”

De Vriendt wil volgende week minister De Crem interpelleren, en hoopt alsnog een zicht te krijgen op hoeveel er voor de helikopters is betaald. “Blijkbaar schatte het Nederlandse bedrijf de kans op winst hoog in, anders had het de toestellen niet gekocht. Ik vind dat we dit op zijn minst in het parlement moeten kunnen afmeten aan de besparingen die momenteel bij Defensie worden doorgevoerd.”

Er is intussen goed nieuws voor geïnteresseerde miljonairs die jammerlijk naast de acht Agusta’s grepen. Sinds er tussen 1992 en 1994 in totaal 46 in dienst kwamen, sloegen er twee te pletter en raakten er vier zo hard beschadigd dat ze uit dienst werden genomen en te verkommeren staan op het militaire domein in Zutendaal. Er zijn er nu nog 27 in operationele dienst op de basis in Bierset en eind vorig jaar besliste minister De Crem om dat aantal terug te brengen tot 20. “Voor die zeven overtollige ligt de bestemming nog niet vast”, zegt Ingrid Baeck. “Het zou kunnen dat we ze rechtstreeks aan een ander land verkopen, het zou ook kunnen dat we ze eveneens per openbare aanbesteding te koop zetten.”

Het feit dat de Belgische Agustavloot verkleint, heeft wel een voordeel, zegt de woordvoerster nog: “Het gemiddelde aantal vlieguren per toestel gaat zo de hoogte in. De 27 Agusta’s hebben vorig jaar gezamenlijk 5.000 uren gevlogen. Het gemiddeld aantal vluchturen van de resterende helikopters bedraagt nu al 2.400 uur.”

Een koopje zal Peter Tetteroo dus niet meer kunnen doen. “Ik snapte het eerst niet, hoe jullie Belgen die helikopters voor zo weinig geld van de hand wilden doen”, zegt hij. “Toen vertelde iemand me over het Agustaschandaal. Ja, toen snapte ik het wel, dacht ik toch: voor jullie Belgen zit er een geurtje aan die helikopters! Wel, voor ons dus niet.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234