Woensdag 05/08/2020

Analyse

Dit is een ommezwaai zonder weerga in het katholiek onderwijs

Speciale plekken om te bidden, zoals in de katholieke hogeschool Thomas More, zouden er ook in lagere en secundaire katholieke scholen kunnen komen.Beeld tim dirven

Het katholicisme of niets. Zo viel de houding van Katholiek Onderwijs Vlaanderen decennialang te omschrijven. Maar nu komt daar volop verandering in. Topman Lieven Boeve dient zo niet alleen het Gemeenschapsonderwijs (GO!), maar ook de vrijzinnige krachten van antwoord.

"Hoe gastvrij kun je zijn zonder je eigen identiteit te verliezen?" Met die retorische vraag maakte Mieke Van Hecke in 2013, net voor de start van haar laatste jaar als topvrouw van het katholieke onderwijs, duidelijk hoe de verhoudingen lagen. Op dat moment worstelde de Guimardstraat nog met een praktische toenadering richting andere religies, in dit geval de islam.

Vandaag, nauwelijks tweeënhalf jaar later, ziet de katholieke onderwijswereld er plots radicaal anders uit. Haar opvolger Lieven Boeve zorgt immers voor een grote omwenteling, met wat in het jargon de dialoogschool wordt genoemd. Meer respect voor andere religies en meer plaats ervoor op school. Zo komt er ruimte voor islamitische lessen buiten de schooluren, voor de hoofddoek en voor gebedsruimtes waar alle religies beleefd mogen worden.

Het initiatief van de Guimardstraat komt ook niet toevallig op dit moment aan de oppervlakte. Zo maakten verschillende katholieke hogescholen, zoals University College Leuven-Limburg, de voorbije weken bekend dat ze in hun lerarenopleidingen een vak levensbeschouwing of islam gaan opnemen om meer moslimstudenten aan te trekken. Het moet binnen enkele jaren alvast voor meer moslimleraren in de katholieke scholen zorgen, iets wat Boeve luidop toejuicht.

Alleen al dat laatste zou tien jaar geleden in zekere zin ondenkbaar zijn geweest. Maar nu gaat Katholiek Onderwijs Vlaanderen met de dialoogschool nog enkele ongeziene stappen verder, waardoor het zich meteen als pluralistisch - maar dan wel op een radicaal eigen manier - presenteert.

Indiaas voorbeeld

Vandaag tellen de katholieke scholen al veel moslims onder hun leerlingen. Maar zij kunnen niet rekenen op speciale buitenschoolse activiteiten en mogen op veel scholen ook geen hoofddoek dragen. Deze omwenteling en de dialoog die eruit moet ontstaan, brengt daar dus verandering in.

Maar betekent dat ook dat de Guimardstraat haar identiteit opgeeft, zoals Sylvain Peeters, voorzitter van de unie van vrijzinnige verenigingen DeMens.nu, eind vorige week in deze krant stelde? Allerminst.

Om dat te begrijpen, pakt Boeve uit met een vergelijking. Hij kijkt daarvoor naar het Indiase Kerala, waar christenen niet in de meerderheid zijn. "Daar zijn bijvoorbeeld sterke katholieke scholen, terwijl meer dan de helft van de leraren hindoe is. Ik verwacht dat dit ook in Vlaanderen kan. Het lerarenkorps zal door allerlei demografische evoluties immers steeds meer moslims gaan tellen."

De betekenis hiervan is duidelijk: moslims en andere gelovigen zijn meer dan welkom. Het verschil met vroeger is dat zij zich niet langer moeten assimileren. Alles draait nu rond begrip en dialoog, waarbij de identiteit van de een (een moslim, bijvoorbeeld) de identiteit van de ander (zijn christelijke klasgenoot) uitdaagt en versterkt.

"We gingen er tot voor kort van uit dat elke leerling gedoopt was en automatisch mee zou gaan in de christelijke waarden van de school", zegt Didier Pollefeyt (KU Leuven), die als theoloog mee het concept van de dialoogschool bedacht. "Maar dat is door de secularisering onder druk komen te staan. Het verschil tussen katholieke en niet-katholieke scholen ging daardoor in de feiten een beetje verloren. Nu gaan we dat weer benadrukken, juist door de verschillende identiteiten te versterken."

Het houdt tegelijkertijd een dubbele aanval in. Want op één vlak had Peeters wel degelijk gelijk: het gaat de Guimardstraat natuurlijk ook om marktaandeel. Vandaag telt de koepel meer dan 730.000 leerlingen, meer dan drie keer zoveel als het Gemeenschapsonderwijs (GO!). Maar de komende jaren zullen steeds meer schoolgaande kinderen, vooral in de steden, van huis uit islamitisch of andersgelovig zijn.

De veranderingen betekenen dan ook een forse plaagstoot richting het GO!. Dat zet fel in op pluralisme, maar handhaaft op zijn scholen ook een hoofddoekenverbod. Een maatregel die op schoolniveau al enkele keren werd verworpen door de Raad van State en in katholieke en islamitische kringen op forse kritiek mag rekenen. Als het katholieke onderwijs nu juist ruimte maakt en respect geeft aan de islam, dan is dat ook een duidelijke stellingname en verleidingspoging richting moslims.

Vernieuwde slogans

In dat licht is het zeker geen toeval dat ze bij het GO! enigszins verveeld zitten met de dialoogschool. "Zij blijven in hun dialoogscholen de katholieke godsdienst vooropstellen", zei bestuurder Raymonda Verdyck in deze krant (DM 25/04). "Dat lijkt ergens toch te wringen." Een blik op enkele vernieuwde slogans van beide onderwijsverstrekkers maakt meteen de overeenkomsten en verschillen duidelijk. Want waar het GO! spreekt van "samen leren samenleven", legt Katholiek Onderwijs Vlaanderen met "zin in leren, zin in leven" meer de nadruk op het zoeken naar de identiteit van de individuele leerling.

Maar daar blijft het niet bij. Deze ommezwaai is ook een antwoord op de vrijzinnige krachten in de samenleving. Zo ziet het katholieke onderwijs hoe moraalfilosoof Patrick Loobuyck (UAntwerpen) bijvoorbeeld al langer pleit voor het vak LEF (levensbeschouwing, ethiek en filosofie), waarin religie en levensbeschouwing op neutrale wijze moet worden onderwezen, en hoe Open Vld'er Jean-Jacques De Gucht ijvert voor een totale scheiding van kerk en staat in het onderwijs.

Het versterken van de eigen identiteit en het verwelkomen van andere religies vormt hierop een ondubbelzinnig antwoord. Maar wel eentje dat elk school zelf mee vorm kan geven. "Er zullen 2.200 verschillende dialoogscholen ontstaan", zegt Boeve. "Scholen krijgen de kans om hier creatief mee om te gaan. Sommige zullen wat ontwijkend reageren, anderen zullen hier heel actief mee aan de slag gaan."

Beeld © JIMMY KETS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234