Donderdag 05/08/2021

'Dit is een mijlpaal in de Amerikaanse geschiedenis

Barack Obama kan als eerste Afro-Amerikaan president worden

Barack Obama is de eerste zwarte presidentskandidaat in de geschiedenis van de VS en de exponent van een nieuwe Amerikaanse generatie. Maar zelfs in een jaar dat de Democraten alle troeven in handen lijken te hebben, wil dat niet met zekerheid zeggen dat hij de nieuwe president wordt.

Het historische belang van Brack Obama's overwinning in de race om de Democratisch nominatie mag niet onderschat worden. In een land waar tot de jaren zestig rassensegregatie bestond en waar nog altijd meer zwarten in de gevangenis zitten dan op de universiteit, is het een doorbraak van ongeziene proporties: de zoon van een Keniaanse vader en een blanke moeder uit Kansas die zich tot de presidentskandidaat van een van de twee grote partijen kroont.

"Ongelooflijk", zucht Kerry Haynie, professor politiek wetenschappen aan Duke University in North Carolina, de ochtend nadat Obama de nominatie geclaimd heeft. Haynie is zelf zwart. "Wat er verder ook gebeurt, dit is het begin van een nieuw hoofdstuk voor de Amerikaanse samenleving. De meeste zwarten in dit land zouden gezegd hebben: dit krijgen we niet meer te zien in mijn leven."

Alle Amerikanen moeten trots zijn, vindt Hainey. "En niet alleen omdat het de eerste keer is dat een Afro-Amerikaan kans maakt op het Witte Huis. Het is ook de eerste keer dat de kandidaat géén blanke man is. Het is dus niet alleen op het raciale front historisch, het is ook een goeie zaak voor de diversiteit in het algemeen. Ook dat Hillary Clinton zo'n sterke kandidate was, is in dat opzicht significant."

Ook Julian Zelizer, professor politieke geschiedenis aan Princeton University beaamt het belang van Obama's zege. "Het opmerkelijke is dat ras niet eens zo centraal staat in zijn discours. Dit is een heel speciaal moment, een waterscheiding in de Amerikaanse geschiedenis."

Toch was ras een niet te onderschatten factor in deze Democratische campagne. Maanden vooraf circuleerden er al anonieme e-mails waarin gesteld werd dat Obama in het geheim moslim was. Rechtse talkshowpresentatoren gebruikten in hun programma's steevast zijn tussennaam: Barack Hussein Obama. Er was de rel die ontstond toen Hillary Clinton volgens de Obamafans de verdiensten van Martin Luther King in de burgerrechtenbeweging minimaliseerde. Bill Clinton haalde zich hun toorn op de hals toen hij Obama vergeleek met Jesse Jackson, de zwarte predikant die in de jaren 80 vergeefs president poogde te worden. Bovenal was er de controverse over Jeremiah Wright, de dominee van Obama's kerk in Chicago, die in het nieuws kwam toen op YouTube opnamen van zijn als anti-blanke preken uitlekten.

Zelizer: "Ras is een issue geweest in deze campagne, maar Obama heeft zich nooit gedefinieerd als de zwarte kandidaat, zoals Jesse Jackson dat deed in de jaren 80. Hij heeft zich geprofileerd als een bruggenbouwer en een man die voor verandering stond, eerder dan iemand die uit de burgerrechtenbeweging van de jaren 60 kwam en door die veldslagen gevormd was."

Obama heeft het voordeel van zijn buitengewone charisma, zegt Kerry Haynie. "Hij is in staat om allerlei verschillende groepen en gemeenschappen aan te spreken. Zijn aantrekkingskracht reikt over allerlei verschillende scheidslijnen heen. Dat is belangrijk in de Amerikaanse politiek van vandaag. Je mag niet simpelweg een zwarte kandidaat zijn, je moet gezien kunnen worden als de kandidaat van iedereen."

Toch zal ras blijven meespelen in de campagne, waarschuwt Haynie. "Obama is erin geslaagd om boven zijn huidskleur uit te stijgen, maar ras is altijd een factor geweest in de Amerikaanse politiek en dat zal niet zomaar verdwijnen. Het zal alleen in andere gedaanten opduiken, omdat we nu iets nieuws hebben: een Afro-Amerikaan die presidentskandidaat is."

Met een ietwat manke slogan bestempelde John McCain zichzelf - wellicht niet toevallig -als 'The American leader Americans have been waiting for'. Impliciete boodschap: Obama is niét Amerikaans. Zullen de Republikeinen proberen om hem af te schilderen als een te wantrouwen outsider, als iemand die niet oprecht van zijn land houdt?

"Ik weet niet of dat doelbewust zo gebeurt, maar een aantal dossiers kunnen alleszins dat effect hebben", zegt Haynie. "Er zijn voldoende studies voorhanden die aantonen dat mensen automatisch aan ras denken als je bepaalde dossiers oprakelt. Je kunt er dus op rekenen dat die ook daadwerkelijk zullen opduiken. Volgens mij zal het McCainkamp alleszins over raciaal geladen dossiers gaan praten. Sonmige van die issues zullen legitiem zijn, andere niet. Maar er zullen ook dingen opduiken die als surrogaat voor rassenkwesties dienen. Patriottisme, bijvoorbeeld, of Obama's geloof. Expliciet zijn dat geen toespelingen op Obama's huidskleur, maar het zal wel dat effect hebben."

Feit is: niet allen zijn huidskleur maakt Obama uniek. Vriend en vijand erkennen dat hij een buitengewoon politiek talent is. Alleen al het feit dat hij erin geslaagd is om de ongenaakbaar gewaande campagnemachine van de Clintons op de knieën te dwingen, is een krachttoer van formaat.

"Obama is uitzonderlijk charismatisch", zegt Julian Zelizer. "Eerlijk gezegd weten we nog steeds niet veel over waar hij beleidsmatig voor staat. Wat we wel weten, is dat hij een bijzonder begenadigd spreker is en dat hij weet hoe hij mensen in beweging moet krijgen. Dat is wellicht zijn grootste troef. Bovendien heeft hij de timing mee: hij weet zijn boodschap van verandering goed te verkopen op een moment dat de Amerikanen zeer gefrustreerd zijn over hun politiek leiders. Hillary Clinton stond voor ervaring, Obama stond voor verandering en dit jaar lag verandering het best in de markt."

Hoe dan ook is Obama geen 'gewone' zwarte kandidaat. Hij stamt niet, zoals de meeste zwarte Afrikanen, af van voormalige slaven. Zijn vader was een Keniaanse immigrant. Met zijn gemengde afkomst moet hij zich in eerste instantie zelfs extra bewijzen bij de Afro-Amerikaanse gemeenschap. "Er was aanvankelijk geen garantie dat hij zwarte steun zou krijgen", zegt Haynie. "Hij heeft de Afro-Amerikanen echt voor zich moeten winnen. Hij moest hen overtuigen dat hij hun belangen ter harte zou nemen en hun steun waard was. De keerzijde is: nu staat hij voor een dilemma. Hoe meer zichtbare zwarte steun hij krijgt, hoe meer hij het riskeert om blanke steun te verliezen."

Op een andere manier was Obama's multiraciale afkomst een stevige troef, zegt Kerry Haynie. "Dat is een generatieverschijnsel. Obama is opgegroeid in een raciaal diverse, niet meer gesegregeerde samenleving en dat heeft zijn wereldbeeld gevormd. Hij sluit van nature aan bij de verandering die dit land de laatste decennia heeft meegemaakt."

Zelizer: "Dit is een nieuw tijdperk. Een aantal van de oude culturele en sociale scheidslijnen vervagen. Jonge Amerikanen zien dit land niet meer op dezelfde manier als hun ouders en grootouders. Als je in de late jaren 60 of de vroege jaren 70 geboren bent, heb je de veldslagen in die woelige jaren en de burgerrechtenbeweging niet meer meegemaakt. Jonge Amerikanen zijn opgegroeid met geïntegreerde scholen en buurten. Zij zijn werkende vrouwen gewend en hebben homo's en mensen van ander rassen als vrienden - ze zijn simpelweg met andere zaken bezig."

Maar Obama is niet alleen een multiraciaal wonderkind. Wat in de schaduw van zijn retorische talenten vaak over het hoofd gezien wordt, is dat hij ook organisatorisch en strategisch bijzonder sterk is.

"Obama's nominatie is evenzeer de overwinning van de organisatie als van het charisma", zegt Julian Zelizer. "Ook Hillary Clinton voerde een zeer goeie campagne, maar het Obamateam won omdat het zeer goed begrepen had hoe het systeem werkt, omdat het inzag dat hun kandidaat in kleine staten genoeg afgevaardigden bij elkaar kon rapen voor een meerderheid, zelfs al verloor hij de meeste grote. Obama is erin geslaagd om heel veel mensen te mobiliseren en naar het stemlokaal te krijgen. Dat heeft de doorslag gegeven."

Wordt Obama op 4 november ook de eerste zwarte president van de VS? Julian Zelizer en Kerry Haynie zijn het erover eens dat hem een zeer moeilijke opgave wacht. Obama won de Democratische nominatie in het zuiden en het westen van de VS, in staten waar de Republikeinen bij presidentsverkiezingen doorgaans het sterkst staan. Of hij van die staten er in het najaar ook een aantal achter zijn naam kan schrijven, is maar de vraag.

De zwarte kiezers in de zuidelijke staten stemden met haast stalinistische meerderheden voor Obama. Dat zal ook op 4 november zo zijn, zegt Kerry Haynie. "Obama mikt op een monsterscore bij Afro-Amerikanen en volgens mij zal hij die ook krijgen. Als je vervolgens naar de electorale landkaart kijkt en probeert in te zien waar hij de presidentsverkiezing zal winnen, kan je niet anders dan besluiten dat hij zich ook daarvoor op zwarte kiezers zal richten."

Een Democratische primarycampagne is echter iets heel anders dan een presidentsverkiezing, waarschuwt Haynie. Niemand mag ervan uit gaan dat Obama het makkelijk zal krijgen om in het conservatieve zuiden een of meer staten van John McCain af te snoepen. "Het zuiden is al heel lang bijzonder moeilijk voor Democraten, maar dat betekent niet dat het onmogelijk is. Neem nu mijn staat, North Carolina. Daar maakt Obama kans, want voor het zuiden zijn we hier relatief gematigd en we hebben een aanzienlijk percentage zwarte kiezers. Hetzelfde kun je zeggen over Virginia. Maar pakweg Louisiana zal een stuk moeilijketr liggen."

Ook Julian Zelizer is sceptisch over Obama's vermogen om Republikeinse staten in de Democratische kolom te krijgen. "Er spelen heel wat factoren tegen hem. In zulke staten zijn er juist heel wat conservatieve landelijke gebieden met blanke kiezers, die net wél over zijn huidskleur zullen struikelen. Ook de perceptie dat hij een elitarist is, kan hem pijn doen. De Republikeinen zullen hem afschilderen als een linkse radicaal uit het grote Chicago, iemand die heel ver van het gewone volk staat."

Een ander probleem voor Obama is dat hij het in de Democratische voorverkiezingen slecht deed bij blanken uit de lagere inkomens- en opleidingklasse. "Tot nog toe is Obama er niet in geslaagd om zulke mensen ervan te overtuigen dat hij één van hen is", zegt Julian Zelizer. "Hij hoort eerder bij de universiteit dan bij de fabriek. Daar moet hij iets aan doen, want de Republikeinen zullen die zwakte uitbuiten. In de Reaganjaren hebben we gezien dat zulke blanke working class-kiezers net zo lief Republikeins stemmen."

Eén vergelijking is intussen niet van de lucht in de VS. Heel wat mensen zien gelijkenissen tussen Obama en John F. Kennedy. "Daar zit iets in", zegt Julian Zelizer. "Obama heeft hetzelfde soort charisma, hij wekt dezelfde opwinding op bij jonge kiezers. Obama krijgt jonge kiezers zo ver dat ze hun cynisme terzijde schuiven en in het politieke proces gaan geloven. Dat is een gave die ook Kennedy had en die maar weinig politici gegeven is."

"Net zoals we nu zien bij Obama, waren Kennedy's politieke beginselen niet zo radicaal of vernieuwend. Hij wilde een agressievere Koude Oorlog en bescheiden sociale maatregelen, maar zijn grote belofte was dat hij een nieuwe generatie aan de macht zou brengen, dat er met hem nieuwe mensen en ideeën naar Washington zouden komen. Die boodschap draagt ook Obama uit en ze is zeer krachtig als ze goed verkocht wordt."

Professor Kerry Haynie:

Met zijn gemengde afkomst heeft Obama zich zelfs extra moeten bewijzen bij de Afro-Amerikanen. Nu is er de keerzijde van de medaille: hoe meer zichtbare zwarte steun hij krijgt, hoe meer hij het riskeert om blanke steun te verliezen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234