Zondag 05/07/2020

Literatuur

"Dit is een goudmijn voor Claus-vorsers"

Bewonderende blikken van (vlnr.) Leen van Dijck (Letterenhuis), Michel Moortgat (Koning Boudewijnstichting), Claus' laatste partner Veerle De Wit, cultuurschepen Philip Heylen en Claus' zonen Arthur en Thomas.Beeld Joris Casaer

Glunderende gezichten bij het Antwerpse Letterenhuis. Dankzij een aankoop van het Erfgoedfonds van de Koning Boudewijnstichting verwerft de instelling het uitzonderlijke literair archief van schrijver Hugo Claus (1929-2008).

Tweeënveertig archiefdozen, acht ringmappen en zes verhuisdozen, goed voor acht à tien strekkende meter Hugo Claus. Dat mocht het Antwerpse Letterenhuis gisteren in zijn archiefkamers verwelkomen. Directrice Leen van Dijck kreeg er haast de krop in de keel van, want het unieke materiaal bevat parels als de vroegste versies van Het verdriet van België of werkmateriaal van De verwondering, naast talloze dagboeken, foto's en brieven. "Een groot deel werd nog nooit ontsloten en bleef zelfs onbekend", zegt Van Dijck. Na onderhandeling met de erven-Claus komt de intact gebleven papieren nalatenschap van Hugo Claus nu beschikbaar voor wetenschappelijk onderzoek en tentoonstellingen. Ook Clausbiograaf Mark Schaevers wrijft zich in de handen.

Toch had de overdracht flink wat voeten in de aarde. Ze kwam tot stand via bemiddeling van de Koning Boudewijnstichting. "Het heeft inderdaad een paar jaar geduurd voor we dit konden realiseren", zegt Michel Moortgat, covoorzitter van het Erfgoedfonds van de Koning Boudewijnstichting, die de centen op tafel legde. "Via het Erfgoedfonds hebben wij een jaarlijks budget van 600.000 euro om topwerk aan te kopen. Voor het Clausarchief hebben we uiteindelijk 550.000 euro aan de erfgenamen betaald, na bemiddeling via het Letterenhuis, dus bijna ons volledige jaarbudget. De schattingen van de waarde van het archief door specialisten lagen zelfs nog hoger", zegt Moortgat.

"Maar de erven-Claus wilden niet het onderste uit de kan en vonden het belangrijk dat het in het Letterenhuis terechtkon. Ook omdat ze het archief als één geheel wilden bewaren en toegankelijk maken." Via het mecenaat van het Erfgoedfonds kunnen initiatieven worden genomen die andere instanties onmogelijk financieel zouden kunnen rondkrijgen.

Beeld Joris Casaer

Diplomatie

Zowel Claus' laatste partner Veerle De Wit als zijn zonen Arthur en Thomas Claus waren gisterennamiddag aanwezig op de korte plechtigheid voor de overdracht en toonden zich opgelucht over de gang van zaken. Al blijkt dat er intussen nog steeds geen overeenstemming bestaat over de rest van de nalatenschap van Claus én er enkel voor dit archief een overeenkomst kon worden afgesloten tussen de erfgenamen. "Het vergde inderdaad diplomatie en empathie", voegde cultuurschepen Philip Heylen (CD&V) eraan toe. Hij sprak van "een heuglijke dag voor cultureel Antwerpen" en "de thuiskomst van een kosmopoliet".

Letterenhuisdirecteur Leen van Dijck heeft het over "een goudmijn voor vorsers en biografen". Zeer bijzonder zijn de heel vroege versies van Claus' meesterwerk Het verdriet van België (1983). Ook van romans als De verwondering, Het jaar van de kreeft, Een zachte vernieling en De geruchten is werkmateriaal aanwezig. "Er is een heel mooie collectie van de zeer vroege manuscripten, waaronder een aantal onbekende (losse) teksten, en het vermoedelijk oudst bewaarde proza van Claus, namelijk Zeer lieve Peter uit 1939. Ook interessant zijn enkele ongepubliceerde scenario's voor film en hoorspel."

Nog meer interesse wekken de talrijke dagboeken en losse dagboeknotities uit de periode van 1958 tot de jaren 1980. Samen met de zakelijke en privécorrespondentie vormt dit de hoofdmoot van de nalatenschap. De lijst met correspondenten in het brievenarchief van Claus oogt indrukwekkend en lang, met namen als Roger Raveel, Karel Appel, Pierre Alechinsky, Simon Vinkenoog, Harry Mulisch, Freddy de Vree... allemaal uit de periode 1955-2005.

Censuurproces

Voorts bevat de nalatenschap dossiers over historisch markante gebeurtenissen, zoals het ophefmakende censuurproces omtrent de toneelopvoering van Mascheroen (1968), waarin Claus drie naakte mannen als de Heilige Drievuldigheid laat optreden en schandaal verwekte. Er is ook een omvangrijke collectie foto's, met privékiekjes tot portretfoto's door gereputeerde fotografen als Ed van der Elsken en Herman Selleslags.

Het Letterenhuis zal de papieren nalatenschap van Hugo Claus nu digitaliseren en ontsluiten via onlinedatabank Agrippa.

Met de komst van de nalatenschap Claus zijn de archieven van de grootste Vlaamse schrijvers in het Letterenhuis nu compleet. Ondertussen bezit de Vlaamse literaire instelling de archieven van grootheden als Hendrik Conscience, Paul van Ostaijen, Stijn Streuvels, Karel van de Woestijne, Willem Elsschot, Ivo Michiels, Louis Paul Boon, Maurice Gilliams, Jef Geeraerts en vele anderen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234