Donderdag 08/12/2022

'Dit is een godsgeschenk'

Vijf dorpen wonen zondag een concert bij in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten. De volksverhuizing kadert in het project Dorp op Stap, waarbij uit iedere provincie een dorp wordt uitgenodigd. Een van de laureaten is het West-Vlaamse dorpje Schuiferskapelle. Het project moet de 550 deelnemende inwoners niet alleen cultureel verrijken, maar vooral dichter bij elkaar brengen. Dorp op Stap moet Schuiferskapelle ook opnieuw een identiteit geven.

Schuiferskapelle / Van onze medewerkster

Chung Tsey Chow

'Kapelle schuift van de landkaart', zo blokletterde een krantenartikel in maart 2000. Daarmee gaf de journalist aan dat de de kleinste deelgemeente van Tielt met 990 inwoners een langzame maar zekere dood tegemoet ging. Schuiferskapelle is een landelijk dorp omringd door maïsvelden, waar de tijd lijkt stil te staan. Het dorp heeft één grote hoofdstraat, een verbindingsweg van Tielt naar Brugge. Op het dorpsplein bevindt zich nog een van de weinige authentieke buurtwinkeltjes van Vlaanderen. Het winkeltje wordt al ruim dertig jaar uitgebaat door dezelfde vrouw. Voordien stonden haar ouders achter de toonbank. Daarnaast heeft het dorp welgeteld één bakker, één café en een vrije basisschool, die dit schooljaar nauwelijks genoeg leerlingen heeft om open te blijven. Veel beweging in de straat is er niet. Voor boodschappen of andere aangelegenheden trekken de inwoners naar Tielt. "Alleen als ze iets vergeten zijn komen ze de winkel binnen", zucht de uitbaatster van de buurtwinkel. De komst van een sociale wijk in de jaren 80 en de recente nieuwe wijk aan de rand van het centrum, waar heel wat jonge gezinnen zich vestigden, brengt geen leven in de brouwerij. Integendeel, de nieuwe bewoners vonden geen aansluiting met de autochtone bewoners. Er is zelfs sprake van spanningen tussen beide leefgemeenschappen. De oude bewoners vinden immers dat de nieuwe inwoners niet genoeg meedoen met het plaatselijk leven. Volgens sommigen is Schuiferskapelle eerder een slaapgemeente geworden, waar iedereen 's avonds knusjes thuis blijft.

Maar ooit was Schuiferskapelle een bloeiend dorp van meer dan 1.100 inwoners. Het beschikte over een eigen gemeentelijke administratie, postkantoor, diverse kruidenierszaken, twee beenhouwerijen en een feestzaal. In de polyvalente zaal 'Onder de Toren', gelegen in de schaduw van de kerk, werden er veel feestjes gegeven, waarop haast heel het dorp aanwezig was. In 1995 sloot 'Onder de Toren' de deuren. Met het verdwijnen van de enige ontmoetingsplaats rafelde volgens sommige inwoners het sociaal weefsel in het dorp uit elkaar. Winkels en beenhouwerijen sloten de deuren. Het postkantoor en de gemeentelijke administratie verhuisden. Van de eens zo bruisende feestzaal schiet enkel nog een bouwvallig pand over. "Het symbool van het verval van het dorp", vindt Dominique Verté, voorzitter van de dorpsraad. Toch heeft Schuiferskapelle enkele troeven. Het dorp beschikt over een groot verenigingsleven met ongeveer een veertiental verenigingen. Die organiseren onder meer uitstapjes of kooklessen en houden vergaderingen. Daarnaast woont er een achttal kunstenaars. Schilder Frank Bogaert, die zich vorig jaar in Schuiferskapelle vestigde, opende er zelfs een atelier. Twee jaar geleden werd op initiatief van de dorpsraad voor het eerst een kunstroute georganiseerd, waar bewoners met paard en kar de acht kunstenaars thuis bezochten. "In begin stond iedereen zeer sceptisch tegenover het project", vertelt Dominique Verté. "Er werd meteen gezegd: dit zal niet lukken. De negatieve ingesteldheid is een typische mentaliteit van Schuiferskapelle. De inwoners zien pas na een aanmoediging het positieve van de zaak in." Ondanks de negatieve kritieken werd de kunstroute een succes. Heel wat bewoners willen het cultureel evenement jaarlijks voortzetten en sommigen droomden er zelfs van om van Schuiferskapelle een kunstdorp te maken. "De gemeente kreeg met het project opnieuw een identiteit", meent Verté. "Een dorp in verval heeft dit niet. De mensen waren niet meer trots om van Schuiferskapelle te zijn. Maar door het dorp terug op de agenda te zetten, keerde de trotsheid terug." Voor de voorzitter werd het duidelijk dat cultuur een element is om het sociaal weefsel opnieuw uit te bouwen en oude en nieuwe bewoners met elkaar in contact te brengen. Het project Dorp op Stap, dat georganiseerd wordt door het Festival van Vlaanderen, leek volgens Verté zeer geschikt om de positieve wending te versterken. Het is vooral om deze sociale motivatie dat Schuiferskapelle werd geselecteerd om deel te nemen. "Het project Dorp op Stap is een godengeschenk. Het is ideaal om een identiteit te creëren en we brengen de mensen uit de oude en nieuwe wijk bij elkaar", vindt Verté. Dat Schuiferskapelle nu weer op de landkaart staat, bleek ook uit de aanwezigheid van Marc Eyskens in het dorp. Die kwam midden augustus het cultuurproject in het dorp op gang trekken. "Het was een hele belevenis voor Schuiferskapelle. Het leek toen geen dorp op stap meer, maar een dorp op stelten", lacht Verté.

Toch stonden de inwoners aanvankelijk niet te springen om aan het project deel te nemen. Alle Kapellenaars werden persoonlijk bezocht met de vraag om zich in te schrijven. De eerste reacties waren vrij flauw. "Overal kregen we te horen: we willen wel meedoen, maar ja, er zal toch niet veel volk aan deelnemen. De laatste dagen van de inschrijving kregen we plots massaal veel aanvragen. Toen inwoners wisten dat er al meer dan 400 deelnemers waren, begonnen ze bijna allemaal te bellen. Uiteindelijk zijn we met 550", zegt Verté. "Als heel Schuiferskapelle gaat, dan wil ik ook wel mee", motiveert de verkoopster in de bakkerij haar inschrijving. Hoewel de inwoners aanvankelijk sceptisch stonden tegenover het project Dorp op Stap, kijken ze nu wel uit naar hun uitstap naar het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel. "Veel mensen zijn erop verlekkerd", bekent inwoner Gabriël. "Ik vermoed dat het een nieuwe horizont opent. Je kunt wel muziek horen op de radio, maar in een zaal zal het toch anders klinken. Ik hoop vooral dat de uitstap voor een toenadering zal zorgen tussen de oude en nieuwe bewoners. Momenteel durven de nieuwe bewoners zich nog niet echt aansluiten bij het plaatselijk verenigingsleven. Maar ik denk dat er uit de uitstap wel positieve dingen zullen groeien."

Voor de meeste inwoners wordt het zondag hun eerste kennismaking met het Paleis voor Schone Kunsten en zelfs met de grootstad. Sommige inwoners kwamen nauwelijks verder dan hun eigen gemeente. "Hoe moet ik in Brussel geraken?", zegt de uitbaatster van het buurtwinkeltje. "Ik heb helemaal geen wagen. Ik kan wel een bus nemen en daarna een trein naar Brussel. Maar ja, je moet daar tijd voor hebben, hé en dat heb ik niet." Tijd en afstand lijken wel twee elementen waardoor heel wat inwoners nauwelijks aan cultuur doen. Schuiferskapelle heeft na het sluiten van 'Onder de Toren' geen grote zaal, waar plaatselijke verenigingen een evenement kunnen organiseren. Als de Kapellenaars een toneelstuk of concert willen bijwonen, moeten ze minstens acht kilometer verder rijden. En dat zien velen niet zitten. "De bewoners verplaatsen zich niet graag en vooral de oudere mensen niet. Sommige inwoners rijden zelfs niet verder dan de kerktoren", verduidelijkt Verté. "Mochten we een ruimte hebben om aan volkstoneel te doen, dan zat de zaal gegarandeerd vol. Maar we hebben de faciliteiten niet. Doordat er geen aanbod is, worden mensen niet geconfronteerd met cultuur. Hierdoor zijn ze niet echt cultuurminded en verplaatsen ze zich niet snel voor een toneelstuk, concert of tentoonstelling. Maar dat betekent niet dat er geen interesse is. Als er in het dorp iets te doen is zoals de kunstroute, komen ze massaal af. Alleen willen ze voor een cultureel evenement het dorp niet uit."

Door de inwoners van Schuiferskapelle te confronteren met cultuur via Dorp op Stap, hoopt Verté hun belangstelling te wekken zodat ze zich in de toekomst hiervoor wel verplaatsen. Als professor aan de VUB komt Verté bijna dagelijks in contact met cultuur en weet hij wat een confrontatie kan teweegbrengen. Hij gaat, indien de tijd het hem toelaat, geregeld naar toneel- en cabaretvoorstellingen, zelfs in een grootstad. "Als je in een vat ligt, dan drink je ervan. Maar hier liggen geen vaten. En als je er niet van geproefd hebt, dan weet je niet waarover je spreekt. Onbekend is onbemind. Door de inwoners te laten proeven van cultuur, wil ik ervoor zorgen dat ze honger krijgen naar meer", legt Verté uit.

Zondag om 11 uur start de culturele confrontatie voor de 550 Kapellenaars. Dan vertrekken ze met de bus naar Brussel, waar hen een toeristische rondleiding, een klassiek concert en receptie wordt aangeboden. Maar de Kapellenaars hebben wel één belangrijke voorwaarde aan hun deelname gekoppeld: ze willen om 19.30 uur terug in het dorp staan om de koeien te melken. Zo niet, dan blijven ze thuis. "Aanvankelijk zouden we pas om 20.30 uur in het dorp zijn. Maar we hebben het Festival van Vlaanderen gevraagd de terugkomst te vervroegen. De meeste oude inwoners van Schuiferskapelle zijn landbouwers. Als ze pas om 20.30 uur terug zijn, kunnen ze de koeien niet meer melken. Dat betekent dan dat ze niet zouden kunnen meegaan. En door één groep al uit te sluiten, kunnen we de twee wijken nooit intregreren. Het festival heeft dan het programma voor iedereen ingekort tot 19.30 uur. Ik vermoed dat in de andere dorpen ook landbouwers leven, dus zaten ze daar toch ook met hetzelfde probleem", denkt Verté.

De andere laureaten zijn Stelen (Geel), Bekkerzeel (Asse), Widooie (Tongeren) en Rupelmonde. In Stelen, een godvergeten dorp tussen twee autosnelwegen, gaan 500 van de 700 inwoners mee op stap. Dorp op Stap moet het kleine gehucht net als Schuiferskapelle opnieuw in de aandacht brengen. Bekkerzeel, dat kampt met een slechte integratie tussen de Nederlands- en Franstalige inwoners, neemt met 250 van de 480 inwoners deel. Widooie is de enige gemeente waar een overkoepelende organisatie van verenigingen een dossier indiende. Volgens het Festival van Vlaanderen vormt Dorp op Stap een mooie aansluiting van wat de plaatselijke verenigingen van Widooie brengen, waardoor 300 van de 420 inwoners naar Brussel mogen. Rupelmonde is de enige gemeente met dubbel zoveel inwoners dan toegelaten om deel te nemen. Maar Rupelmonde maakte speciaal T-Shirts en een cd om de gemeente aan te prijzen als kandidaat, dat het festival niet anders kon dan buigen. Maar slechts 400 van de 2.000 inwoners mogen mee.

Cultuurparticipatie

Vijf piepkleine Vlaamse dorpen bezoeken morgen bijna integraal het Paleis voor Schone Kunsten

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234