Dinsdag 19/10/2021

Ongelijkheid

Dit is de twintiger die Thomas Piketty het vuur aan de schenen legt

null Beeld ANP
Beeld ANP

Een reactie van zes paragraafjes op een populaire economieblog, meer was er niet nodig voor de 26-jarige Matthew Rognlie om wereldwijde faam te verwerven. Want als je de economische lievelingen van het moment, Thomas Piketty en Paul Krugman, kan tegenspreken, luisteren voor- en tegenstanders. Maar staan Rognlie en Piketty wel zo lijnrecht tegenover elkaar als velen doen uitschijnen?

Het is intussen bijna een jaar geleden, die reactie van Matt Rognlie. De doctorandus economie aan het Massachusetts Institute of Technology suggereerde dat Thomas Piketty en Paul Krugman, die Piketty's boek had besproken, de mist in gaan op "een subtiel, maar absoluut cruciaal punt". In zijn 'Kapitaal in de 21e eeuw' argumenteert Piketty dat de ongelijkheid niet meer binnen de perken te houden is, als het rendement op vermogen (r) groter is dan de economische groei (g). Dat is de fameuze 'r > g' van Piketty. Simpel gezegd: wie veel heeft - geld, aandelen, onroerend goed, andere eigendommen - verdient daar ook nog eens het bijzonder snel en veel aan, waardoor de kloof tussen arm en rijk in ijltempo verbreedt. Het boek vormt met die theorie een vlijmscherpe kritiek op het huidige kapitalistische systeem.

Rognlie daarentegen zag een paar zwakke plekken in die redenering. Zo lijkt Piketty de waardevermindering van heel wat kapitaalgoederen uit het oog te verliezen. Want, zo onderstreept Rognlie, moderne vormen van kapitaal - zoals bijvoorbeeld technologie - zullen veel sneller hun waarde verliezen dan vroeger. The Economist gebruikt het beeld van een grote, oude drukpers versus een databasepakket: de drukpers ging tientallen jaren mee, terwijl de databeheersoftware al na een paar jaar aan vervanging toe is.

Misschien stijgt je brutovermogen dan wel, zo stelt Rognlie, maar netto moet je een groot deel van die winsten herinvesteren. Wat dus lijkt op 'almaar meer geld' dat in de zakken van de eigenaar belandt, is eigenlijk voor een groot deel de kost van de bedrijfsvoering zelf.

Matthew Rognlie in 2010. Beeld youtube
Matthew Rognlie in 2010.Beeld youtube

Het zijn de huizen, meneer

Ook denkt Rognlie helemaal niet dat het rendement op kapitaal tot in den treure zal stijgen. Heel wat winst op kapitaal in de voorbije decennia was te danken aan de aandelenmarkt, niet aan de stijging in de eigenlijke boekwaarde (de nettowaarde van de activa van een bedrijf). Kapitaal, zo argumenteert de doctorandus, verliest dus net zijn waarde op de lange termijn. Tenzij je werknemers/arbeiders zomaar door robots kan vervangen, maar dat is in de praktijk niet zo gemakkelijk, stelt Rognlie.

Een derde opmerkelijke observatie is dat de groeiende ongelijkheid in de wereld niet zozeer op vlak van 'geld' of 'machines' te baseren is, maar wel bij huis- en grondbezit. Terwijl het rendement op zowat alle kapitaalgoederen al decennia stabiel is, leveren de stijgende huis- en grondprijzen almaar meer inkomsten op. Je zou dat, erg vereenvoudigd, kunnen lezen als: het zijn niet de bedrijfsbonzen die de ongelijkheid creëren, wel de grote huizen- en grondbezitters.

Op die observatie zijn intussen al enkele commentatoren dieper ingegaan. Want ze roept ook een politieke vraag op: als we ongelijkheid willen bestrijden, moeten beleidsmakers dan niet eerder gaan focussen op de huizenmarkt, ruimtelijke planning en urbanisatie, in plaats van zich te verliezen in een strijd tegen het grote kapitaal?

null Beeld brookings
Beeld brookings

Piketty 'in de vernieling'?

Na zijn gesmaakte reactie op de economieblog van Tyler Cowen bleef de argumentatie van Rognlie opduiken bij tal van economen. De student schreef er al snel een paper over, die hij online zette. Vorige maand culmineerde zijn groeiende bekendheid in de presentatie van een nieuwe onderzoekspaper over zijn conclusies voor de Brookings Institution in Washington, een vooraanstaande Amerikaanse denktank, voor een zaal van topeconomen. Het moet de eerste Brookings-paper ooit zijn geweest die voortvloeide uit een reactie op een blog. Rognlie heeft nog een jaar te gaan voor zijn doctoraat aan het MIT is afgerond, maar wees maar zeker dat de jongeman een prachtcarrière voor de boeg heeft.

Vanuit rechtse hoek wordt hij intussen opgevoerd als de man die 'socialist' Piketty in de vernieling rijdt. Maar dat lijkt al te kort door de bocht. "Piketty's verhaal heeft verschillende stappen", zo zei Rognlie daar zelf over in de Amerikaanse pers. "Ik toon min of meer aan dat één van die stappen net het tegendeel doet wat hij zegt dat die doet." Hij concludeert wel dat er daarom "geen grote paniek nodig is" bij de dramatische voorspellingen die Pikkety doet.

De Franse econoom zelf spreekt, in de Washington Post, vooral over een "misverstand" over zijn boek. Hij stelt dat hij niet beweert dat ongelijkheid "voor altijd zal stijgen", maar wel dat die "hogere niveaus zou kunnen bereiken dan vandaag" en dat "voldoende belangrijk is om bezorgd over te zijn".

Ook onderschat de jonge doctorandus volgens Piketty danig de rol die technologie speelt in ongelijkheid. Die maakt het namelijk wel veel makkelijker (dan Rognlie beweert) om werknemers te vervangen door robots. Dat een webwinkel als Amazon zijn leveringen per drone wil - of tenminste probeert te - doen, is daar een erg opvallend voorbeeld van.

De Franse econoom Thomas Piketty. Beeld PHOTO_NEWS
De Franse econoom Thomas Piketty.Beeld PHOTO_NEWS

De elite tegen de rest

Alles overschouwend kan je je ook afvragen of Rognlies argumentatie eigenlijk niet gewoon netjes binnen Piketty's bredere gedachtengang past. "Als je belangrijkste conclusie uit Piketty's boek was: 'De ongelijkheid is sterk gestegen - we zijn terug op het niveau van voor WOI - en ik maak mij daar zorgen over', dan is er niets in Rognlies onderzoek dat je daarover van mening zal doen veranderen", besluit Vox.

Dat 'r > g' niet juist is als je het niet over huizen hebt, blijft een straffe conclusie. Maar zoals The Economist schrijft: "Een verhaal waarin een gepriviligieerde elite zijn politieke macht (al is het maar via het ruimtelijke planningsysteem) gebruikt om economische winst voor een kleine groep te creëren, past Piketty als gegoten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234