Maandag 19/04/2021

'Dit is de taal van de jaren 30'

Is Donald Trump onevenwichtig? Onwetend? Narcistisch? Allemaal niet belangrijk, zegt Andrew Stroehlein van Human Rights Watch. 'Donald Trump is vooral gevaarlijk. Als de N-VA vindt dat we daarover niet hysterisch mogen doen, is dat wereldvreemd.'

"Dit is geen verrassing", zegt Andrew Stroehlein. "Wie de xenofobe retoriek van Donald Trump tijdens zijn presidentscampagne heeft gehoord, wist dat dit er zat aan te komen. Ik ben dus niet verbaasd, maar wel geschokt. Dit is een lelijke maatregel die alleen maar schade zal aanrichten, en geen enkel gunstig effect zal hebben."

Stroehlein is de Belgische mediadirecteur van internationale waakhond Human Rights Watch. Hij heeft de gebeurtenissen in de Verenigde Staten dit weekend uiteraard op de voet gevolgd. "Het inreisverbod dat de president heeft uitgevaardigd past zogezegd in zijn antiterreurplan", zegt hij. "Maar het zal een tegenovergesteld effect hebben. IS kan met die maatregel posters laten maken om extra mensen te rekruteren. Dit is precies wat IS wil: dat mensen tegen elkaar worden opgezet.

Wat schokt u het meeste aan de maatregel?

"Mensen worden gediscrimineerd op basis van hun afkomst en religie. Mensen die al decennia in de VS wonen, mogen het land niet meer binnen. Families worden uit elkaar gehaald. Kinderen van vijf jaar oud worden vastgehouden in luchthavens. Dit is enorm. En Trump is nog maar een dikke week president. Bijzonder ontmoedigend. Denk ook aan zijn officiële goedkeuring van foltering: dat druist in tegen alle internationale wetten en verdragen - hij doet zelfs geen moeite om een eufemisme te gebruiken."

Vindt u de vergelijking met de jaren 30 van de vorige eeuw gepast?

"Mensen die de vergelijking met Hitler ongepast vinden, verwijzen naar 1945, toen we wisten wat hij allemaal heeft aangericht. En op dat punt zijn we vandaag uiteraard niet. We moeten de huidige situatie dan ook vergelijken met wat voorafging in het Duitsland van de jaren 30: de xenofobie, het populisme, de ondermijning van mensenrechten... Die vergelijking kun je wel maken. Dit is de taal van de jaren 30."

Steve Bannon, de voormalige topman van Breitbart News, die nu adviseur is van Trump en lid wordt van de Nationale Veiligheidsraad, heeft volgens u de weg geplaveid voor de Amerikaanse neonazi's.

"Absoluut. Bij Breitbart heeft hij de white supremacists een stem gegeven, zodat de neonazi's een forum kregen. Hij heeft dat discours genormaliseerd. De machtigste man ter wereld is vandaag dat discours in beleid aan het omzetten. Ook in Europa zie je dat populisten die taal weer ingang doen vinden: van Marine Le Pen tot Geert Wilders. Als we de parallellen met de jaren 30 niet zien, zullen we daar nog spijt van krijgen. Dit kan leiden tot de terugkeer van autoritaire regimes."

Welke andere alarmsignalen ziet u dan?

"De aanval op de media is een duidelijk signaal. Steve Bannon heeft met zoveel woorden gezegd dat de media hun bek moeten houden. Voorlopig blijft dat bij woorden, maar ja, hij zit nog maar pas in het Witte Huis. Ook de civiele samenleving, het middenveld, wordt verdacht gemaakt: de Council on American-Islamic Relations, bijvoorbeeld, wordt door Breitbart en Bannon constant onder vuur genomen. Ook de organisatoren van de Vrouwenmarsen worden aangevallen."

Geeft het protest, dat we ook zagen in Amerikaanse luchthavens, u hoop?

"Absoluut. De Vrouwenmarsen waren de grootste betogingen uit de geschiedenis van de VS, met meer dan 5 miljoen deelnemers. Op zich is dat niet verbazend, want Trump heeft de popular vote niet gewonnen, hij spreekt dus niet in naam van de meerderheid. En het is duidelijk dat mensen goed begrijpen wat er aan de hand is. Het protest zal volgens mij alleen maar toenemen."

Volgens de Belgische regeringspartij N-VA mogen we niet hysterisch doen.

"Prima, laten we dan kalm blijven. Dat maakt geen verschil. Of je nu hysterisch bent of kalm blijft, de conclusie is dezelfde: Trump is een gevaarlijk man, die gevaarlijke dingen doet. Dat moeten we wel begrijpen. Sommigen noemen hem onevenwichtig, narcistisch en onwetend. Maar dat is niet zo belangrijk. Die man is president van de VS, wat hij doet en zegt heeft een enorme impact op het leven van mensen overal ter wereld. Als de N-VA vindt dat we daarover niet hysterisch mogen doen, dan is dat een beetje wereldvreemd."

Verwacht u dat ook de Europese rechts-populisten straks aan de macht komen?

"Het wordt interessant om te zien hoe dat evolueert. Ik was zaterdag nog in Nederland en het is duidelijk dat Wilders helemaal op de trein van Trump springt. Omdat hij denkt dat Trump de winnende formule heeft gevonden. De vraag is nu of dat zo is. Misschien blijkt straks dat Trump de wind niet meer in de zeilen heeft, en dat Wilders zich vergist heeft. Wie zijn lot verbindt aan dat van Trump, neemt ook een risico. Ik weet niet of een president die kinderen laat vasthouden, zich op termijn zo populair maakt."

Is er geen enorme electorale markt voor een veeleer harteloos discours?

"Een deel van de bevolking is daar zeker vatbaar voor: de mensen die 100 procent achter Trump en Wilders staan. Die kunnen we nooit met andere argumenten bereiken. Maar ik denk dat er toch ook veel andere mensen zijn, die dat xenofobe populisme beu zijn, en die politici willen verkiezen die ook andere wereldproblemen aanpakken."

Naar de Britse premier Theresa May hebt u op Twitter al hard uitgehaald. Zij is een nog grotere poedel van Trump dan Tony Blair van George W. Bush, vindt u.

"Laten we zeggen: een even grote poedel. Pas na lang aandringen wilde ze reageren op deze maatregel van Trump, en het enige wat ze wilde zeggen, was dat ze "does not agree", dat ze het er oneens mee is. Dat is veel te zwak."

Zo formuleert de Belgische regering het ook min of meer: ze is het "oneens" met deze maatregel van Trump.

"Blijkbaar denken veel regeringsleiders nog dat ze deze draak wel even zullen temmen. Dat het allemaal zo'n vaart niet zal lopen. Op die manier hebben ook heel wat Europese landen gereageerd op de opkomst van Hitler destijds. Ach, we redden het wel, dachten ze. Vandaag weten we natuurlijk niet wat Trump allemaal nog in petto heeft voor de wereld, maar de eerste week van zijn presidentschap is onrustwekkend genoeg."

Is de Duitse bondskanselier Angela Merkel vandaag de enige echte morele leider van het vrije Westen?

"Wel, het was bijzonder veelzeggend dat Barack Obama zijn laatste telefoontje als Amerikaanse president met haar deed. Daarmee wilde hij de fakkel aan haar doorgeven, dat is duidelijk. Merkel dwingt respect af, met haar boodschap van mensenrechten."

Die Obama toch ook vaak met de voeten trad, niet?

"Zeker. Human Rights Watch is vaak heel kritisch geweest voor Obama. Hij heeft Guantanamo Bay niet gesloten, wat hij wel beloofd had. Hij heeft heel veel immigranten zonder documenten laten deporteren uit de VS. Hij was zeker niet perfect. Maar wat Trump doet, is veel erger, donkerder en onheilspellender. Obama geloofde tenminste nog in de rechtsstaat, in de internationale rechtsorde, in de Verenigde Naties."

Tot slot: wat Wilders en Le Pen en andere rechts-populisten aanklagen, is het gebrek aan mensenrechten in onder meer salafistische kringen. Hebben ze daar geen punt? De sharia is toch ook niet meteen te verzoenen met de rechtsstaat?

"Nee, daarom zullen mensenrechtenorganisaties Saudi-Arabië bijvoorbeeld blijven aanklagen, dat is duidelijk. Maar het idee dat de sharia straks in Europa zal worden ingevoerd, is totaal belachelijk. Mensen die dat beweren, doen aan bangmakerij. Ook dat doet mij denken aan de jaren 30: over de joden werden ook verhalen verspreid die nergens op sloegen. Ik raakte onlangs op sociale media nog met iemand in discussie over Molenbeek, en over de zogenaamde no-gozones daar. Ik ben meteen een wandeling gaan maken met mijn camera, om te laten zien dat ook dat onzin is. Het is gevaarlijk als we ons uit elkaar laten spelen. Dat mogen we niet laten gebeuren."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234