Maandag 21/10/2019

Terreur

Dit is de as van het jihadisme en die begint in Brussel

De drugs- en jihadroute door Europa. Beeld Timon Mattelaer

Van de kanaalzone in Vilvoorde en Molenbeek gaat het via Roubaix naar Parijs en zo naar het zuiden. Door Europa loopt een duidelijke lijn, waarlangs al dertig jaar drugstrafiek, wapenhandel en jihadisme vruchtbare grond vinden. De aanslag in Barcelona is het zoveelste incident in het rijtje. 

Abdelbaki Es Satty, de imam uit Ripoll die een spilfiguur is in de aanslagen in Barcelona en Cambrils en omkwam bij een accidentele ontploffing de dag voordien, is vorig jaar in Vilvoorde en Diegem geweest.

De Audi A3 waarmee de terreurcel in Cambrils op voetgangers inreed, is volgens Franse media een week eerder geflitst bij een snelheidscontrole in de buurt Parijs.

In april werd in Catalonië een andere terreurcel opgerold. De politie verdenkt drie van de negen gearresteerden ervan in verband te staan met de terroristen in Zaventem en Maalbeek en een actieve rol in de aanslagen te spelen.

Moslimterroristische aanslagen vinden overal ter wereld plaats, maar wie in Europa de puntjes met elkaar verbindt, ziet een patroon opduiken. Langs de daders. Tientallen namen zijn met elkaar verbonden en linken zo, onder andere, de aanslagen in Zaventem en Parijs aan de aanslag op het Joods Museum en de bommen in Madrid in 2004.

Fransman Mehdi Nemmouche (aanslag Joods Museum mei 2014), afkomstig uit Roubaix, opgepakt in Marseille, een week na de aanslag in Brussel. Beeld rv

Er ontstaat zo ook een geografische lijn, die de kanaalzone in Vilvoorde en Molenbeek verbindt met Roubaix, de Parijse voorstad Saint-Denis en verder loopt naar het zuiden van Frankrijk. Daar splitst ze op, enerzijds naar Marseille, of anderzijds naar Catalonië. 

Nog voor er sprake was van het bezoek van imam Es Satty aan de Belgische moskee, zei de Franse voormalig antiterreurrechter Marc Trévidic in een interview: "Er zijn belangrijke banden tussen de jihadistische netwerken in en rond Barcelona en die in België."

Immigranten

Een eerste verklaring staat los van jihadisme. Marokkaanse immigranten in België en Catalonië komen uit dezelfde regio in Marokko. Sinds de crisis toesloeg in 2008 kwamen veel Spanjaarden naar België op zoek naar werk, ook Marokkaanse Spanjaarden. Er zijn dus nauwe familie- of vriendschapsbanden.

"Als men op vakantie naar Marokko gaat, is het niet uitzonderlijk om na een hele dag rijden te stoppen bij bekenden in Catalonië en te blijven overnachten", zegt Johan Leman, antropoloog en voorzitter van de Molenbeekse vzw Foyer. 

De Belg Abdelhamid Abaaoud (aanslag Parijs november 2015), afkomstig uit Molenbeek, doodgeschoten in Saint-Denis bij Parijs. Beeld AP

Iets anders zijn de nauwe banden voor wie criminele doeleinden heeft. Leman wijst op een drugsas. "Die loopt vanuit het Rif-gebied over de stad Marokkaanse Ketama, en dan ofwel via Spanje ofwel via Marseille, naar Noord-Frankrijk en dan verder door naar Brussel", zegt Leman.

Officieel is hennepteelt in Marokko verboden, maar het land is volgens het World Drug Report 2017 van de Verenigde Naties toch de grootste producent van cannabis ter wereld. "Die drugsas door Europa is een weg waarlangs contacten en geld voor wapens passeren", zegt Leman. 

De drugsas loopt gelijk met een jihadistische as. Drugshandel is een manier om terrorisme te financieren. Maar het geeft jihadistische ronselaars ook een opening om te radicaliseren. Het lijstje terroristen met een geschiedenis in drugsdealen is lang. Denk maar aan het café van Ibrahim Abdeslam in Molenbeek waar drugs werd verhandeld. Ook imam Es Satty zat in Spanje een tijd in de gevangenis voor drugsfeiten. 

Marokkaan Youssef Belhadj, opgepakt in Molenbeek en veroordeeld voor aanslagen van 11 maart 2004 in Madrid. Beeld EPA

"Daarom verbaast het me dat hij in Spanje niet onmiddellijk in verband gebracht werd met de mogelijkheid op radicalisering", zegt Leman. "We weten nu toch al enige tijd dat radicalisering in de gevangenissen een probleem is en dat met name drugsdelinquenten benaderd worden. Hun radicale celgenoot belooft hen een nieuw leven zonder zondes." 

België is draaischijf

"België is al sinds de jaren 90 de motor van drugstrafiek en extremisme. Het is de draaischijf van jihadisme", gaat Jean-Charles Brisard van het Franse Centre d'Analyse du Terrorisme nog een stap verder. "Het begon met de Algerijnse Groupe Islamique Armée (GIA) en de Groupe Islamique Combattant Marocain (GICM). Gaandeweg werden die Al-Qaida en ondertussen is het IS." 

Daardoor hebben bijvoorbeeld de aanslagen van 11 maart 2004 in Madrid een duidelijk Belgisch tintje. Een van de daders die terechtstond op het proces was Youssef Belhadj. Hij werd op vraag van Spanje opgepakt in Sint-Jans-Molenbeek. 

Hij verbleef er bij zijn broer, ook een vermeend GICM-kopstuk. Onder de naam Abou Dujan zou Youssef Belhadj gefungeerd hebben als woordvoerder en de aanslagen in Madrid hebben opgeëist in een videoboodschap.

Sommige aanslagplegers die aanvankelijk lone wolves lijken, blijken bij nader onderzoek toch contact te houden met de gekende netwerken. Zoals Mohamed Merah, de Fransman die in 2012 het vuur opende op militairen en burgers in Toulouse en Montauban, pal op de noord-zuidas. Hij blijkt contact te hebben gehad met ronselaars uit de terreurcellen die in Brussel en Parijs toesloegen.

Imam Abdelbaki Es Satty (aanslag Barcelona 17 augustus 2017), kort verbleven in Vilvoorde en Diegem begin 2016. Beeld ap

Of Mehdi Nemmouche, die de aanslag op het Joods Museum in Brussel pleegde. De Fransman met Algerijnse roots is geboren in Roubaix, dat wel vaker het nieuws haalt met onderzoeken naar jihadisme, vluchtte na zijn aanslag naar Marseille, waar hij werd gearresteerd. 

Aanvankelijk leek het erop dat Nemmouche nagenoeg op eigen houtje had gehandeld, maar hij bleek uiteindelijk ook contact te hebben gehad met Abdelhamid Abaaoud. Die Molenbekenaar was dan weer de spin in het web van de terreurcel die toesloeg in Parijs op 13 november 2015 en in Brussel en Zaventem op 22 maart 2016. Tot Franse speciale eenheden hem doodschoten in zijn schuilplek in Saint-Denis, een voorstad net boven Parijs. 

Het zal dus niet de eerste, en waarschijnlijk ook niet de laatste keer zijn dat een Belgische link naar boven komt in een buitenlands terreuronderzoek. 

Drugsroute/jihadroute Beeld Timon Mattelaer
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234