Woensdag 28/10/2020

expo

Dit droegen vrouwen toen ze verkracht werden

In de expo hangen jurken, T-shirts, sportkledij, en een enkel uniform. 'Een politie-uniform en ik had een wapen bij me. Die zaken hebben niets uitgemaakt', staat erbij.Beeld Tim Dirven

Wat had je aan? Een jeansbroek, een pyjama of sportkledij. In Molenbeek loopt een kleine expositie met kleren die vrouwen droegen toen ze verkracht werden. "Die vraag impliceert dat vrouwen zelf schuld dragen."

"Ik had net getraind, dus een short en een T-shirt neem ik aan. Ik weet zeker dat ik stonk, ik herinner me zelfs dat ik daaraan dacht, hoe ik moest stinken. Ik moest aan om het even wat denken, behalve aan hetgene dat aan het gebeuren was."

Wat had je aan? Het is een vraag die mensen die het slachtoffer worden van seksueel geweld nog vaak voor de voeten geworpen wordt. Ook de universiteit van Kansas stelde achttien vrouwen en één man die vraag en reconstrueerde de outfit. Die tentoonstelling loopt nu ook in het Molenbeekse Gemeenschapscentrum Maritiem.

Veel jeansbroeken met eenvoudige T-shirts hier, een djellaba ook en een pyjama. "Ik was ziek en hij kwam langs 'om voor me te zorgen'. Ik heb hem geloofd en hij heeft me verkracht", zo heeft een vrouw verteld. Er hangt ook een schooluniform, een badpakje en een wit T-shirt met een blauwe short. "Het was steeds dezelfde outfit. Het was na de training."

Misbruikt als kind

Voor de duidelijkheid: de getuigenissen zijn echt en werden bezorgd door de universiteit in Kansas, maar de kledingstukken die er hangen zijn niet de kleren die de mensen achter die verhalen droegen. Omdat sommige vrouwen vertellen over hoe ze als kind misbruikt werden en ze het kleedje van destijds niet meer hebben. "En wie aangifte doet bij de politie moet doorgaans haar of zijn kleren afgeven zodat die onderzocht kunnen worden, bijvoorbeeld op sperma", weet Liesbeth Kennes, experte seksueel geweld bij Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW) Leuven.

Maar, zegt Kennes ook, het punt blijft hier wel overeind: bij seksueel geweld is de vraag 'wat had je aan?' volstrekt irrelevant en zelfs schadelijk. "Dat is ook de eerste boodschap van deze tentoonstelling - hoe moeilijk het is voor slachtoffers om steeds weer die vraag te krijgen", legt Molenbeeks preventie-adviseur Delphine Goossens uit.

Beeld Tim Dirven

Ze ontdekte het initiatief van Kansas via Twitter, en vond het in het huidige klimaat een gepast thema voor het gemeenschapscentrum. "Heeft niet elke vrouw al gehoord 'ga je zo buiten?' Maar vandaag kunnen we daar met meer openheid over praten."

En jazeker, de vraag wordt nog vaak gesteld. Kennes: "Op zich is dat niet zo bizar. Als iemand iets schokkends vertelt - ze zijn verkracht of hebben een zwaar ongeluk gehad - dan probeer je grip te krijgen op dat verhaal door vragen te stellen: wie, wat, hoe? Anderzijds, de eerste vraag kan ook zijn 'hoe is het met je'?"

Een vrouw vertelt haar baas die haar vroeg: wat had je aan? "Ik antwoordde: 'Een T-shirt en een jeans, trut. Wat denk je dat mensen dragen wanneer ze naar een basketmatch gaan kijken?'"

"Nog zo'n vraag die vaak terugkomt: had je veel gedronken?", vertelt Kennes. "Het impliceert dat slachtoffers zelfs toch deels schuldig zijn aan wat hen overkwam, terwijl die vaak zelf al met veel twijfels rondlopen: had ik maar niet die weg naar huis genomen. Ben ik onduidelijk geweest? Heb ik signalen gegeven die ik zo niet bedoelde?" Ze verwijst naar het politie-uniform dat hier ook hangt. "Een politie-uniform en ik had een wapen bij me. Die zaken hebben niets uitgemaakt", staat erbij.

Beeld Tim Dirven

Daaronder liggen clichés over mannen, vrouwen en seksualiteit die even hardnekkig en fout zijn. Zoals het idee van de drukketel. Bij mannen is seksuele spanning iets dat zich zodanig opbouwt dat daar vroeg of laat iets mee moet gebeuren. "Alsof alle mannen volledig willoos worden van een vrouw in een sexy jurkje. Dat is volstrekt onwaar. Mannen hebben zichzelf evenzeer onder controle", zegt Kennes.

Toch zag ze het pas nog in een gerechtelijk vonnis. De pleger was zo opgewonden dat hij geen rekening kon houden met de grenzen van het slachtoffer, zo stelde een rechter. "We verwachten blijkbaar veel minder van jongens dan van meisjes."

Kort rokje, uitdagend jurkje

Het gemeenschapscentrum hoopt dat scholen hier binnenspringen, maar dan moet er nadien goed gepraat worden, vindt Kennes. Want net omdat er zoveel 'neutrale' kledingstukken hangen, dreigt onbewust toch het idee te ontstaan dat het toch anders is bij een kort rokje of een uitdagend jurkje, zoals de Nederlandse hiphopper Boef vorig week ook al zei.

Er hangt één frivool kleedje tussen, van een vrouw die vertelt dat ze ook mooie schoenen met hoge hakken aanhad en een fantastische avond wilde beleven. "Dat verhaal is echt belangrijk", zegt Kennes. "De meest kwetsbare groep zijn meisjes tussen 12 en 24 jaar, en dan loopt het vaak mis in een context van uitgaan en daten. Gelegenheden waarvoor meisjes zich opkleden."

Wat had je die dag aan? Tot 20/1 in Gemeenschapscentrum Maritiem, Sint-Jans-Molenbeek.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234