Maandag 28/11/2022

'Dirigeren is de kunst van het mogelijke'

opera

ivor bolton dirigeert de opera 'alceste' van christoph willibald gluck in de munt

Ivor Bolton is geen doorsnee dirigent. Hij komt uit de oude muziek maar houdt evenveel van Wagner; hij heeft zijn eigen barokorkest maar dirigeert evengoed op de festivals van Salzburg en Glyndebourne. Daar heeft hij zichzelf als Gluck-specialist geprofileerd; van die componist dirigeert hij nu in de Munt de opera Alceste. En hij is de eerste die erin is geslaagd om de Munt-koperblazers op oude instrumenten te doen spelen.

Brussel

Van onze medewerker

Stephan Moens

De meeste van die dingen (en ook nog klavecimbelspelen) heeft hij in Cambridge geleerd, "waar studenten allerlei werken kunnen dirigeren die je normaal als twintigjarige niet eens geacht wordt te kennen", en in Londen, aan het Royal College of Music en de English Opera Studio. De grote doorbraak kwam toen hij een baan kreeg aangeboden in Glyndebourne. "Op een dag kwam Georg Solti ons coachen. Een van mijn collega's was zijn partituur van Otello vergeten en Solti werd een beetje boos. Gelukkig kende ik het duet van Jago en Otello uit het hoofd; ik begeleidde dus. De volgende dag kreeg ik een telefoontje uit Glyndebourne, waar ik aan de slag kon als assistent-koorleider. Daar kon ik meteen samenwerken met mensen als Bernard Haitink en Simon Rattle. Tegelijkertijd speelde ik in Londen barokmuziek met The English Concert en mijn eigen ensemble. Toen, in de vroege jaren tachtig, waren dat nog twee gescheiden werelden; nu zijn ze, ook dankzij mensen als Rattle, veel dichter bij elkaar gekomen."

Zoals Rattle toen mensen uit zijn eigen City of Birmingham Sym-phony Orchestra, maar ook uit de grote Londense orkesten overhaalde om zich met oude instrumenten en oude uitvoeringspraktijk bezig te houden, zo werkt Bolton nu met het symfonieorkest van de Munt. Tien jaar geleden zou dat nog niet mogelijk geweest zijn. Bolton: "Dat zegt men mij ook in het orkest. Maar de muziek van Gluck heeft dat nodig. Mozart kun je op duizenden manieren spelen en toch nog een goed resultaat hebben, zelfs zonder enige kennis van de uitvoeringspraktijk. Gluck overleeft dat niet, hij klinkt dan onmiddellijk vervelend. Met hem moet je als dirigent je handen vuil durven maken, het stuk uit elkaar halen, uitleggen, accenten zetten, enzovoort. In de repetities is dat hard werk, maar de mentaliteit in het orkest was prima. Ik was daar eerst wat bang voor, maar dat was niet nodig. We werken nu al tien weken en er valt nog altijd meer te zeggen. Je moet je verwachtingen altijd wat hoger leggen, dan bereik je een serieus niveau. Ik had het orkest enkele jaren geleden al eens gedirigeerd, maar nu leek het mij erg vooruitgegaan. Wat ik in de repetities vooral wil voelen, is passie en engagement vanwege de orkestleden. Welnu, we hebben een goede kans dat we een uitstekend resultaat bereiken."

Waarom zijn die oude hoorns en trompetten zo belangrijk?

"Je zou kunnen zeggen dat dat niet echt zinvol is omdat daar moderne strijkers tegenover staan. Ik ben het daar niet mee eens. Strijkers kunnen heel verschillend klinken, gewoon omdat de dirigent hun iets anders vraagt. Ik vraag aan de strijkers om te evolueren naar een achttiende-eeuwse stijl. Maar bij de hoorns is dat veel minder het geval. Daar kun je bepaalde effecten waar de muziek om vraagt onmogelijk bereiken op het moderne instrument. En oude trompetten geven een helderheid en glans aan de orkestkleur die je anders ook niet hebt. Maar natuurlijk dirigeer ik nog liever Gluck met moderne instrumenten dan helemaal niet, ik ben geen ayatollah. Dirigeren is de kunst van het mogelijke, je probeert in elke situatie het beste te bereiken."

Wat betekent zo'n 'toegeving' voor het orkest?

"Het handelsmerk van een hedendaags orkest moet flexibiliteit zijn. Er zijn maar heel weinig orkesten die de pretentie mogen hebben om te zeggen: 'Dit is onze klank.' De Wiener Philharmoniker misschien, en zelfs die klinken anders als Harnoncourt dirigeert. En de Berliner klinken heden ten dage, om een boutade te gebruiken, als het beste jeugdorkest ter wereld: jong, enthousiast, wendbaar. De mentaliteit is sterk veranderd. Alle orkesten hebben er baat bij om een zo groot mogelijk spectrum van de muziek adequaat te kunnen spelen. Iemand moet immers hun rekening betalen en die wil iets terugkrijgen. Als de Munt tien opera's per jaar speelt en voor drie ervan dure specialisten moet inhuren, gaat de subsidiënt zich vragen stellen. Natuurlijk zijn er opera's die heel moeilijk of helemaal niet met moderne instrumenten te realiseren zijn: Orfeo van Monteverdi bijvoorbeeld, dat nog in de Renaissance-traditie thuishoort, maar ook de opera's van Rameau, waar het vooral een kwestie van speelstijl is. In Covent Garden hebben ze eens Platée geprobeerd, dat was een ramp."

U hebt de laatste tijd veel Gluck gedirigeerd.

"Ja, omdat men er mij steeds weer voor vraagt, maar ik wil er niet op vastgepind worden. Wagner, Mozart, Monteverdi, Janácek: dat zijn mijn operahelden. Men vraagt mij overigens ook dikwijls voor Britten, volgend jaar doe ik A Midsummer Night's Dream hier in de Munt."

Deze Alceste is een bestaande productie van Robert Wil-son (DM 21/1), waarmee enkele jaren geleden het Parijse Théâtre du Châtelet werd heropend. Vindt u dat niet jammer?

"Oorspronkelijk was er een nieuwe productie gepland, maar die is spaak gelopen. Toen bleek deze het beste alternatief. Ik denk ook dat dit werk Wilson beter afgaat dan sommige andere. Daarenboven is het een productie met op het ballet na weinig coupures, wat ik erg belangrijk vind."

Alceste gaat vanavond in première in de Munt. Inlichtingen: www.demunt.be of op tel. 02/229.12.00.

Ivor Bolton: 'Ik voel engagement en passie. Ik denk dat het resultaat uitstekend zal zijn'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234