Zaterdag 07/12/2019

Lerarentekort

Directeur zelf voor de klas om lerarentekort op te vangen: ‘Ook leerlingen zijn het snel beu om geen les te hebben’

Directeur Dennis Verdonck van het Stedelijk Lyceum Lakbors in Deurne. Beeld Joel Hoylaerts / Photo News

De witte raaf van vandaag? Leerkrachten aardrijkskunde, zo blijkt. Dus staat directeur Dennis Verdonck (37) van het Stedelijk Lyceum Lakbors in Deurne weer zelf voor de wereldkaart en de klas. ‘Vorig jaar was er door het gebrek aan een leerkracht zelfs geen examen Frans voor sommige klassen. Dat wil ik dit jaar niet meer zien gebeuren.’

“Een uurtje studie in plaats van les te krijgen: dat vinden leerlingen meestal geweldig. Maar stop ze een half jaar elke week een paar uur in de studie en ze zijn dat ook beu hoor.” Dennis Verdonck is directeur van het Stedelijk Lyceum Lakbors in Deurne, een secundaire school met ruim 500 leerlingen die richtingen in tso en bso volgen. Dat is hij al zeven jaar, maar hij geeft sinds kort ook weer gewoon les. Zes uur per week aardrijkskunde. Onbezoldigd, want zijn werkdagen als directeur lopen gewoon wat meer uit. Maar nood breekt wet. 

“Eigenlijk is dat ook wel positief: ik heb meer contact met de leerlingen en ik krijg weer voeling met hun leerstof.” En de directeur krijgt ook een gerust gevoel voor de klas, want hij wil geen herhaling van vorig schooljaar. Toen zocht hij een half jaar lang vruchteloos naar een leerkracht Frans. Voor een groep leerlingen waren er toen lessen noch examens Frans en dat maakt dat ze nu – een jaar hoger – flink op de tanden moeten bijten om nog te kunnen volgen. 

“Dat was het dieptepunt en dat wil ik dit jaar vermijden. Op dit ogenblik krijg ik twee vacatures niet ingevuld. Er is een leerkracht PAV tekort. PAV is ‘project algemene vakken’, een combinatie van onder meer aardrijkskunde, geschiedenis, Nederlands en biologie. En ik mis ook nog iemand om plastische opvoeding te geven. Als voormalig leerkracht aardrijkskunde sta ik nu zelf weer voor de klas om in te springen voor de afwezige leerkracht PAV. Door intern te schuiven, hoop ik dat binnen enkele weken toch de lessen plastische opvoeding kunnen starten.”

Domino-effect

Als zelfs maar de posten van twee leerkrachten onbemand blijft, leidt dat al tot een domino-effect. “De bereidheid onder mijn personeel om te helpen is groot. Sommigen bieden zich spontaan aan om er een klas bij te nemen, maar dat is eigenlijk ook niet goed. Zo komen die leerkrachten op hun tandvlees te zitten. Grote klassen zijn nooit goed voor de concentratie van de leerlingen, en zeker niet in onze school, waar jongeren gebaat zijn met wat meer aandacht en structuur. Anders moeten ook de andere leerkrachten het de rest van de dag uitzweten. Een andere oplossing is hen in de studiezaal stoppen, maar daar hebben ze zelf ook weinig aan en dan moeten secretariaatsmedewerkers zich weer opofferen en hun werk laten liggen.”

Via VDAB, vacaturesites en sociale media zoekt de school naar leerkrachten. “Leerkrachten vreemde talen zijn zo goed als onvindbaar, voor de andere vacatures komen er wel mensen solliciteren. Maar ook al is er een tekort, ik neem niet eender wie aan. Het moet ook klikken. Ervaring is geen absolute noodzaak, maar iemand zonder enige voorkennis voor een groep zeventienjarigen zetten, heeft weinig zin. Sollicitanten die afknappen op het loon: dat heb ik eigenlijk nog niet veel meegemaakt. Er zijn er wel geregeld die al snel besluiten dat de flexibiliteit van de job hun petje te boven gaat. De tijd dat leerkrachten gedaan hebben als de bel gaat, is voorbij.” 

Is het lastiger om personeel te vinden voor middelbaar technisch en beroepsonderwijs in een kansarme buurt dan voor een wijkschooltje in een landelijke gemeente? “Het zou wel kunnen dat het imago van een school als de onze meespeelt, maar dat is onterecht. Ik werk nu zeventien jaar in Deurne en ik durf in eer en geweten zeggen dat er hier nauwelijks problemen zijn met agressiviteit bij leerlingen. Wij hebben veel leerlingen met een gitzwarte socio-economische achtergrond en die kunnen soms lastig zijn, maar met de juiste zorg en positieve stimulering komt dat meestal wel goed. Maar daarvoor heb ik natuurlijk wel voldoende bekwaam personeel nodig.”

Beeld Hollandse Hoogte / Mats van Soolingen

(Nog steeds) gezocht: 1.200 leerkrachten

Het schooljaar is ruim een maand bezig en schooldirecties zijn nog steeds op zoek naar 1.200 leerkrachten. Het lerarentekort is volgens cijfers van VDAB in vijf jaar verdubbeld. ‘Het zal nog erger worden’, voorspelt Lieven Boeve, topman van Katholiek Onderwijs Vlaanderen.

De Vlaamse scholen waren eind september nog op zoek naar 436 leerkrachten voor het kleuter- en lager onderwijs, terwijl in het secundair 786 vacatures niet waren ingevuld. Dat zijn ruim 120 oningevulde jobs meer dan in dezelfde periode een jaar geleden. De cijfers zijn niet volledig, want niet alle scholen zoeken hun personeel via de VDAB-site en er zitten bijvoorbeeld ook jobaanbiedingen tussen van bedrijven die leerkrachten bijles laten geven.

“We mogen ons dus niet op blindstaren op cijfers, maar de trend is wel duidelijk: het tekort aan leraren wordt steeds nijpender”, zegt Joke Van Bommel van VDAB. “In vijf jaar tijd is het tekort verdubbeld. Vooral voor Frans, wiskunde en de wetenschappelijke vakken zijn leerkrachten steeds moeilijker te vinden. Dat is nu in heel Vlaanderen zo. Vroeger was er in Limburg geen probleem, maar nu is leerkracht ook daar een knelpuntberoep geworden.”

Het tekort is het gevolg van de ‘perfecte storm’ die momenteel in het onderwijs woedt. Lieven Boeve – directeur-generaal van Katholiek Onderwijs Vlaanderen – somt de ingrediënten op. “De economie draait op volle toeren waardoor er werk zat is buiten het onderwijs, en onze leerkrachten zijn gegeerd op de arbeidsmarkt. Er is de vergrijzing die voor een grote uitstroom zorgt. Er zijn vandaag meer leerlingen en tot voor kort was de instroom van nieuwe krachten aan het slabakken. Nu krijgen we hoopvolle signalen van hogescholen dat er weer meer jongeren voor leerkracht studeren. Dat zal nodig zijn, want het tekort zal de volgende jaren nog groter worden.”

Omscholen

Omdat de instroom vanuit het onderwijs onvoldoende is om het tekort op te vangen, werkt VDAB ook aan het omscholen van wie uit de privé komt. “Dat doen we met de OKOT-opleidingen: onderwijskwalificerende opleidingstrajecten”, zegt Van Bommel. “Daarbij bekijken we heel individueel hoe iemand door vrijstellingen op basis van zijn of haar diploma en ervaring met een verkort, minder intensief traject leerkracht kan worden.”

Allemaal goed en wel, maar dan nog moet er ook wat tegenover staan. Niet elke 40-jarige bankbediende wil gaan lesgeven voor het loon van een beginnende leerkracht. “Probleem is dat deze mensen de anciënniteit uit de privé niet kunnen meenemen naar het onderwijs”, zegt Boeve. “Ik lees in het regeerakkoord dat de overheid daar een mouw aan gaat passen. Dat zou goed nieuws zijn, maar het zal ook flink wat geld kosten.

“Naast het loon is ook jobzekerheid een probleem. Opdrachten zijn niet zelden deeltijds en dat is voor veel mensen een handicap. Lerarenplatformen waardoor verschillende scholen samenwerken om leerkrachten voltijds aan de slag te helpen, zijn een oplossing. En dan is er nog de uitval van jonge beginners. Het is niet zo eenvoudig om als starter een heel jaar alleen voor de klas te staan. Meer begeleiding van ervaren collega’s zou dan erg helpen.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234