Zondag 20/10/2019

Interview Dieren

Directeur Pairi Daiza: ‘In de dierentuin zijn dieren beter af dan in de natuur’

Eric Domb, directeur van Pairi Daiza. Beeld Tim Dirven

Na de heisa over de komst van enkele ijsberen in Pairi Daiza bijt directeur Eric Domb van zich af: ‘We zijn bezig met misschien wel de beste ijsberenverblijfplaats ter wereld te realiseren. Gaan die dierenrechtenactivisten dáár straks tegen protesteren?’

Een gorilla die zijn tanden poetst. Met een echte tandenborstel, jawel. Het dier had een tandvleesontsteking en in plaats van het telkens te verdoven om dan zijn gebit te kunnen schrobben, leerden de verzorgers van Pairi Daiza de gorilla zelf aan hoe hij dat moest doen.

Voor Eric Domb (58), oprichter en directeur van het Henegouwse dierenpark, is het niet alleen een bewijs dat dieren vaak slimmer zijn dan we denken maar ook dat zijn personeel gemotiveerd is: “Degenen die hier werken, doen dat met veel liefde voor de dieren, daar ben ik van overtuigd. Zo heb ik schrijnwerkers in dienst die met veel toewijding speciale speeltuigen maken waar we het voedsel van de grote apen in verstoppen zodat de dieren moeten nadenken over hoe ze eraan kunnen. In de natuur moeten dieren zien te overleven en is er geen tijd voor verveling. Net dat is de uitdaging van een dierentuin; het leven boeiend maken voor de bewoners.”

We zitten in de vergaderruimte naast het kantoor van Eric Domb. In zijn eigen bureau is het een te grote rommel, verontschuldigt hij zich. De kleurrijke werkplek met opgezette dieren uit alle hoeken van de wereld en stapels boeken is nochtans de moeite van het bezichtigen waard, met of zonder rommel. Hier werkt de Pairi Daiza-baas aan de verdere uitbouw van wat hij nog altijd zijn levensdroom noemt. Toen hij in 1994 het vogelpark Paradisio opende, de voorloper van wat later tot Pairi Daiza werd omgedoopt, geloofden weinigen dat het iets kon worden. De eerste jaren was het ploeteren; het aantal bezoekers viel tegen, de verkoopcijfers bolderden achteruit. Maar Eric Domb zocht en vond nieuw geld bij de banken en ging stug door.

Pairi Daiza. Beeld Tim Dirven

2 miljoen bezoekers

Inmiddels is Pairi Daiza met zo’n 2 miljoen bezoekers in 2018 het best bezochte dierenpark van België en breidt het almaar verder uit. De afgelopen weken kreeg de zoo echter heel wat kritiek op de bouw van ‘La Terre du Froid’, (Land van de Kou), een nieuw ijsberenverblijf waar eind dit jaar twee of drie dieren ondergebracht zullen worden. IJsberen horen volgens de criticasters niet in een dierentuin thuis omdat ze in het wild normaliter rondtrekken in gebieden van meer dan 100.000 vierkante kilometer. Verschillende dierenrechtenorganisaties hebben aangekondigd dat ze op 16 juni een protestactie houden aan de ingang van Pairi Daiza.

“Grote organisaties, zoals Polar Bear International, moedigen net de rol van dierentuinen aan in het conservatieverhaal rond ijsberen. Het doel is om die dieren op termijn terug in de habitat te brengen, als die habitat zich herstelt natuurlijk,” klonk het verweer bij Pairi Daiza. In het park zijn ze al jaren bezig met de planning van het ijsberenverblijf en hebben ze zich uitgebreid geïnformeerd vooraleer de knoop werd doorgehakt. Bedoeling is dat het het ijsberenverblijf van 3.900 meter binnen ‘La Terre du Froid’ straks een van de grootste en meest moderne ijsberenbehuizingen ter wereld wordt.”

Volgens bioloog Dirk Draulans is de conservatie een drogreden en dient de aanschaf van de witte beren enkel als kweekprogramma voor de bevoorrading van andere dierentuinen. De soort in het wild zal er niet door geholpen worden.

Eric Domb: “Met alle respect voor de heer Draulans, maar ik ben zeer boos op hem en anderen die kritiek spuien. Laten ze eerst zelf gedegen onderzoek doen voor ze ons aanvallen. Ik houd het liever bij feiten. Ten eerste: het gaat om beren die geboren zijn in gevangenschap en om weesdieren die alleen in een dierentuin kunnen overleven. Is er dan een betere plaats dan Pairi Daiza om ze onder te brengen? We zijn bezig met misschien wel de beste ijsberenverblijfplaats ter wereld te realiseren. Gaan die dierenrechtenactivisten dáár straks tegen protesteren? In dat geval moeten ze ook betogen tegen andere dieren die niet in ons klimaat passen.

“Neem nu honden, katten, paarden, geiten en andere soorten die al duizenden jaren door de mens zijn gekweekt en aangepast aan onze behoeften. Deze dieren kunnen zeer makkelijk in de natuur worden teruggezet, dat is bekend. Als het dus mogelijk is voor deze soorten, dan zou het ook haalbaar moeten zijn voor wilde dieren die in de dierentuin zijn gekweekt. Feit is wel dat we er in het algemeen niet zo veel ervaring mee hebben, zeker als het om carnivoren gaat. Er bestaat dus geen eenduidig antwoord op de vraag of het altijd mogelijk is dieren te re-integreren in hun natuurlijke habitat. Maar daar gaat het bij de ijsberen ook niet om. De reden dat wij ze opnemen, is dat ijsberen in de natuur momenteel in heel slechte omstandigheden leven. Het zijn de eerste slachtoffers van de opwarming van de aarde. Met ons nieuwe verblijf willen we de conservatie en voortplanting van de soort bevorderen. En de bezoeker de boodschap meegeven over wat er nu echt aan de hand is met de ijsberen op de Noordpool.

Panda’s

“Nog iets dat ik tegen meneer Draulans wil zeggen. In 2014, toen het park 20 jaar bestond, besloten mijn vrouw en ik twee reuzenpanda’s naar België te halen. Volgens de heer Draulans zouden de dieren geenszins in de natuur kunnen worden teruggezet. Dat blijkt niet te kloppen. Sinds Hao Hao en Xing Hui in ons park wonen, zijn er al elf panda’s gere-integreerd in hun natuurlijke omgeving, waarvan negen succesvol. Het is een meer dan geslaagd project. Ik wacht nu op de derde opmerking van meneer Draulans.”

Maar hoe kan een ijsbeer, die van nature zo veel ruimte gewend is, ooit gelukkig worden in een dierenpark?

“Als je er van uitgaat dat een ijsbeer puur voor zijn genoegen zo veel kilometers aflegt, is dat een logische vraag. Maar hij doet dat om aan voedsel te komen, dat is iets anders. Lang geleden liepen onze voorouders, de homo sapiens sapiens, dagelijks afstanden tussen 8 en 16 kilometer, louter om te overleven, niet voor hun plezier. U begrijpt waar ik naar toe wil. Waarom zou een ijsbeer 50 kilometer moeten stappen als hij meteen aan zijn voedsel kan? De ijsberen zullen bij ons niet op jacht moeten, dat is waar. Maar wordt hun leven daarom zo saai dat ze straks ongelukkig zullen zijn? We gaan hoe dan ook ons uiterste best doen om het de dieren zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Hoe? Door ze te laten spelen. Beren spelen namelijk hun hele leven door. We willen ze ook uitdagen door hun voedsel telkens op verschillende plekken te geven, om de routine zoveel mogelijk te beperken. IJsberen bewaren graag het overzicht, ze willen uitkijken over hun omgeving om hun dominante positie te behouden. Dus leven ze bij ons op een plateau. Ook belangrijk; ze moeten hun prooien kunnen zien, zonder dat ze die kunnen opeten natuurlijk. Zo zorgen we ervoor dat de ijsberen kunnen kijken naar de walrussen, die zijn van hen afgescheiden door grote ramen en waterbassins op verschillende niveaus.”

Beetje moedeloos

Domb haalt de schouders op. De kritiek maakt hem niet alleen boos, hij wordt er soms ook een beetje moedeloos van, klinkt het. De ruimte en omstandigheden waarin de dieren in Pairi Daiza leven, zijn goed, zeker in vergelijking met veel andere dierenparken. Pairi Daiza mocht al verschillende prijzen in ontvangst nemen. Dit jaar en ook in 2018 benoemde de Diamond Theme Park Awards de zoo tot beste dierenpark van Europa.

“En toch zijn er mensen die altijd iets aan te merken hebben. Op de ijsgrot in het ijsberenverblijf, bijvoorbeeld. De temperatuur zal er altijd rond het vriespunt liggen. Maar dat kost te veel energie en dat is slecht voor de opwarming van de aarde, krijgen we te horen. Ik vind dat bijzonder oneerlijk. Objectief bekeken zou de helft van de wereldbevolking zelfmoord moeten plegen en stoppen met kinderen te maken, willen we de opwarming van de aarde tegengaan. Daar ligt in de eerste plaats het probleem; bij de overbevolking. Maar het heeft weinig zin dit soort dingen te roepen. We moeten met zijn allen werken aan een beter milieu, daar zijn we ons in Pairi Daiza scherp van bewust. Natuurlijk hebben we er lang over nagedacht en hebben we berekend hoe we op een verstandige manier met die koeling omgaan.”

Terug naar de dieren in gevangenschap. Als die zich vervelen, bewegen ze op een bepaalde manier. Ze zwaaien hun bovenlichaam heen en weer – weven, heet dat – of beginnen te ijsberen. Is dat onlosmakelijk verbonden aan elke zoo?

“Het gaat niet zozeer om een gebrek aan ruimte maar om een gebrek aan stimulans. Zo hebben we in 2017 twee oude vrouwtjesolifanten overgenomen; Praya en Jana. De dieren hadden een afschuwelijk leven achter de rug. Ze kwamen van een circus in Oost-Europa en waren daarna van de ene dierentuin naar de andere verhuisd, in lang niet altijd even goede omstandigheden. Zoiets heeft onvermijdelijk een weerslag op het dier, zeker bij olifanten. Soms worden ze er zelfs gevaarlijk door. Het is dan ook niet gemakkelijk als zoo om dit soort dieren op te nemen, integendeel. Maar na een paar weken was het vertrouwen van de twee olifanten zo gegroeid dat we erin slaagden ze zonder problemen mee naar een plek in het bos te nemen, buiten het park. Beide dieren zijn gelukkiger voorheen, dat ziet iedereen. Helaas zit door hun jarenlange eentonige bestaan dat heen en weer bewegen er zo in dat we het nooit helemaal kunnen doen verdwijnen. Het is dus niet altijd te vermijden.”

Eric Domb. Beeld Tim Dirven

Er gaan ook stemmen op om de dierentuin in de toekomst volledig af te schaffen.

“Ik hoor die kritiek al 25 jaar. Omdat we ervan uitgaan dat elk wild dier op de juiste plaats is, zolang het in de natuur verblijft. Dat is een misvatting. Alle studies over wilde dieren in de natuur wijzen uit dat het niveau van lijden veel hoger ligt dan het niveau van welzijn. Het merendeel van de dieren zal sterven in lange en pijnlijke omstandigheden voor het zich kan voortplanten. Als een zebra wordt gedood door een leeuw, duurt dat gemiddeld zes tot acht minuten. Er zijn wespen die eitjes leggen in een rups en net genoeg gif gebruiken zodat de rups niet sterft. Het dier moet namelijk in leven blijven opdat de wespenlarven het kunnen opeten. Zo zijn er duizenden voorbeelden die aantonen dat het leven in de natuur geen Club Med is. De vraag die ik me dan ook stel, is of het leven in de beste dierentuin ter wereld – wat Pairi Daiza niet is, ik bedoel het niet letterlijk – per definitie slechter is dan dat van dieren in het wild. Ik denk dat het moeilijk te bewijzen valt, ik ben zelfs overtuigd van het tegendeel. In de dierentuin zijn dieren tegenwoordig beter af dan in de natuur. Dat klinkt politiek totaal incorrect, maar leven in de natuur betekent meestal overleven. Charles Darwin had het destijds al over wat later als survival of the fittest werd omschreven.

“Kan het dan zo slecht zijn in een dierentuin als Pairi Daiza? Ten eerste worden de dieren hier geboren in een beschermde omgeving, er is geen gevaar dat ze worden opgegeten, ze hoeven niet op voedsel te jagen en als ze ziek zijn, is er een arts die ze normaal gesproken kan genezen. Bovendien hebben we manieren gevonden om de dieren te verzoenen met verveling.”

Valt zoiets te bewijzen?

“We hebben twee orang-oetangfamilies in het park, enorm intelligente apen. Een beroemde onderzoekster ging ooit naakt voor een orang-oetanmannetje staan. De blik van de aap sprak boekdelen. (lacht) Wel, de orang-oetans in ons park vertonen alle tekenen van welzijn. Dat zouden ze echt niet doen als het niet waar was, daar zijn ze veel te slim voor.”

Hoe ver staat het intussen met de bouw van de indianenhutten en de ondergrondse Full Moon Lodges in het park?

“We zijn volop aan het bouwen. Bedoeling is dat mensen hier kunnen overnachten. Voor degenen die van ver komen, zijn er weinig logeermogelijkheden in de omgeving, we hopen dat hiermee op te lossen. Het wordt weer een nieuwe wereld; die van Canada en het Wilde Westen. Ik ben heel enthousiast, dromen over een nieuw land maakt me altijd gelukkig. Maar het worden nachtmerries zodra we de droom willen realiseren. Er zijn altijd wel toestanden met ingenieurs die niets van dieren afweten, met technische problemen of met dieren die de bouwplannen niet kunnen lezen. (lacht) Maar ik los het op door alweer over een volgend project te dromen. Ik wil de indrukken die ik tijdens mijn vele reizen heb opgedaan met de mensen kunnen delen. Ik doe mijn best om zoveel mogelijk geld te verliezen. (lacht) Tot nu toe ben ik daar nog niet in geslaagd. Dus doe ik voort.”

U wilde van Pairi Daiza nooit een symbool voor Wallonië maken. Maar met al die prijzen en uitbreidingen gaat het wel steeds meer die richting op.

“Daar ben ik niet zo van overtuigd. Pairi Daiza is geen symbool voor de toekomstige ondernemingen in de streek. Een dierentuin is nu eenmaal ouderwets, het is geenszins een flitsend technologiebedrijf. Maar het verschil met toen we hier begonnen, als vogelpark, en nu is enorm. De Groene Michelingids heeft ons drie sterren gegeven, niet niks. Ik zie het eerder zo: als het die stomme Eric Domb is gelukt zijn droom te verwezenlijken, dan kan iedereen dat. In die zin is het misschien wel een symbool. Mijn motivatie om door te gaan, is overigens niet alleen het willen delen met het publiek, ik doe het ook voor mezelf. Als ik over 20 of 30 jaar te oud ben om te reizen, kan ik hier tenminste nog ronddwalen. Het park is tenslotte één grote herdenking van al mijn reizen.

“En om het af te sluiten heb ik nog een grapje. Dus niet slecht bedoeld: onze meest geslaagde commerciële samenwerking met Vlaanderen was via Bart De Wever, toen hij in 2014 in pandapak op tv verscheen (tijdens de uitreiking van de Vlaamse televisiesterren viel hij met pak en al van het podium, JDR). Dat was nog altijd de beste publiciteit die we ons konden wensen. Waarvoor dank!”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234