Zaterdag 27/02/2021

'Dinoskelet' verdeelt Big Apple

Is het een vogel of het skelet van een stegosaurus? Is het een aanwinst voor de stad of weggegooid geld? Eén ding is zeker: de World Trade Center Transportation Hub opent vandaag zijn deuren. Al lijkt Manhattan er bepaald niet klaar voor.

Vandaag, na zeven jaar vertraging en een kostenoverschrijding van 2 miljard dollar (1,8 miljard euro), is het zover. Dan opent het 'duurste station ter wereld' van architect Santiago Calatrava, recht tegenover het 9/11 Memorial.

Het ondergronds knooppunt in Manhattan vervangt het station onder de verwoeste Twin Towers, en verbindt elf metrolijnen met de treinen van en naar New Jersey. Maar het staat vooral bekend om wat er boven de grond uitsteekt: een dramatisch wit gebouw, dat als een gevleugeld dier oprijst tussen de omringende spiegeltorens. Een onmiskenbare Calatrava.

Drie dagen voor de opening wijst weinig erop dat men klaar is voor de Grote Dag. Op de hoek van Liberty en Church Street, bij een van de nieuwe ingangen, moeten de stoeptegels nog worden gevoegd en staan bouwvakkers over de bedrading van de roltrap gebogen als chirurgen tijdens een openhartoperatie. Het terrein rond Calatrava's gevleugelde gevaarte oogt als een rommelige bouwplaats.

Toch kunnen reizigers hier vandaag vanaf drie uur 's middags - 21 uur onze tijd - afdalen naar een gangenstelsel dat zich uitstrekt onder vier woonblokken, naar talloze perrons, en naar de stationshal, de Oculus genaamd - een marmeren vlakte ter grootte van een voetbalveld dat twee verdiepingen verzonken in de grond ligt, Calatrava's vogeloverkapping.

De hal lijkt op een kathedraal, met witte stalen ribben die doorlopen tot in de nok van het puntdak, waardoor overvloedig daglicht naar binnen stroomt. Vanwege de grote onderbroken vloer en de overhellende balkons wordt de Oculus een modern day Grand Central genoemd, het glorieuze, historische stationsgebouw in het midden van Manhattan.

Toch heeft de directeur van de Port Authority, de overheidsinstelling die opdracht gaf tot het station, koopwroeging. Een "symbool van overdaad" noemde hij Calatrava's creatie.

Want 4 miljard dollar (3,7 miljard euro) bedraagt het hele project. Terwijl er dagelijks 'maar' 200.000 reizigers gebruik van zullen maken. Penn Station, een ander knooppunt op Manhattan, verstouwt 600.000 forensen per dag. Is dat niet wat veel eer voor een treintje naar de overkant van de Hudson? Of zoals een hoogleraar Transport aan de NYU onlangs verzuchtte: "This is the fucking train to Jersey."

Ja, het is veel geld. Calatrava staat bekend om zijn lyrische ontwerpen en zijn kostenoverschrijdingen. Toch soupeerde de Oculus (294 miljoen euro) niet het grootste deel van de kosten op. Die werden veroorzaakt door eisen die het bouwproces bemoeilijkten: de metro moest blijven rijden, de 9/11-monumenten moesten op tijd afkomen en orkaan Sandy richtte in 2012 voor miljoenen schade aan. Bovendien moest het ontwerp terreurbestendiger worden gemaakt. Dat gaf de Oculus, door Calatrava bedacht als een sierlijke duif, volgens critici eerder het voorkomen van een lompe dinosaurus met een hanenkam over zijn rug.

Maar de grootste aanjager van de overdaad is de geschiedenis. Want dit is een station op getraumatiseerde grond. Grond waarop de Port Authority eind jaren 60 de twee hoogste torens ter wereld liet bouwen. Grond waarop bijna 3.000 mensen omkwamen bij de terroristische aanslagen, onder wie 84 werknemers van de Authority zelf.

Ook monument

Calatrava's ontwerp moest dus niet alleen een station zijn, maar ook een monument. Dat lijkt in de discussie rond de Transportation Hub weleens te worden vergeten. Het eerste monument, als het aan de Port Authority had gelegen. Die achtte zich de aangewezen kandidaat om heel Ground Zero te herontwikkelen - waren het niet haar torens?

Een andere corporatie passeerde haar echter, en verleende Daniel Libeskind de opdracht voor het One World Trade Centre: een wolkenkrabber als wraak op de tragedie van 9/11. Een mislukt monument, oordeelden veel critici. Want: inwisselbaar; Libeskinds ontwerp is te zeer aan commerciële belangen aangepast.

Dat laatste kun je van Calatrava's ontwerp in elk geval niet te zeggen. Prijzig? Absoluut. Geslaagd? Dat moet nog blijken. Onopvallend? Zeker niet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234