Zaterdag 17/04/2021

Dimitri Verhulst (1)

undefined

Carl De Strycker, assistent moderne Nederlandse letterkunde (UGent)

Dimitri Verhulst (2)

Maandagavond ging er een schokje door me heen toen ik bij Phara de oudste oom van Dimitri Verhulst zag zitten: een beschaafd pratende, voorname heer die zowat het tegendeel is van de personages die optreden in De helaasheid der dingen. De familieleden van Dimitri voelen zich gekwetst en noemen de auteur een leugenaar. Ze hebben gelijk, maar zeggen niets nieuw: de romanschrijver is per definitie een leugenaar. Hugo Claus heeft het meermaals gezegd met dat typerende ironische lachje van hem: “Ik ben een grote leugenaar, ik lieg voortdurend.”In een van zijn Gangreen-boeken presenteerde Jef Geeraerts een weinig vleiend portret van zijn eerste vrouw. Een vriend des huizes vond het nodig een ‘tegenboek’ te plegen waarin hij poogde de vrouw in ere te herstellen en de overspelige schrijver aan de kaak te stellen. Het boek werd een flop, niet omdat het leugens bevatte maar omdat het stuntelig geschreven was.Dat is de kern van de zaak: ware literatuur slaagt in de ‘suspension of disbelief’, ze heft het ongeloof of de scepsis bij de lezer of toneelbezoeker op en laat hem geloven dat het vertelde ook waar is. Kunst is niet zozeer een weergave van de feitelijke waarheid maar wel bezit ze een waarachtigheid: ze zou waar kunnen zijn. Een gedicht over verliefdheid bewijst niet dat de dichter verliefd is, wel slaagt het erin een beeld van de verliefdheid op te roepen dat als waarachtig en herkenbaar wordt ervaren.De kunstenaar is een mythomaan die ook van de beschouwer (lezer of toeschouwer) een mythomaan maakt: beiden geloven dat wat zij schrijven of lezen of bekijken echt is. ‘Make believe’ - de literatuurconsument inspinnen in de verzinsels van de auteur - is het ware kenmerk van een groot schrijverschap. We moeten geloven dat er een Anna Karenina heeft bestaan die haar eigen vernietiging uit hartstocht heeft veroorzaakt, net zoals we ervan overtuigd zijn dat er een Madame Bovary is geweest die uit verveling en uit gefrustreerde ambitie de hand aan zichzelf sloeg. Het kan best dat er toen in de omgeving van Tolstoi en Flaubert vrouwen hebben bestaan die zichzelf gedeeltelijk in het personage hebben herkend en helemaal niet zo blij waren met hun portret. De vrouwen van Picasso waren ook niet zo gelukkig met het verhakkelde, soms akelige portret dat de grootmeester van hen maakte. Dit is het voorrecht van de kunstenaar: hij transformeert de historische werkelijkheid tot een literaire of artistieke realiteit. Van die artistieke realiteit kunnen we alleen waar-achtigheid verwachten: ze hoeft niet getrouw de historische feiten weer te geven, maar ze moet ons iets zeggen over wat we in wezen zijn.Dat De helaasheid der dingen een bestseller is geworden, is niet enkel toe te schrijven aan het rariteitenkabinet van het beschreven gezin, maar aan de mogelijkheid voor iedere lezer om in de marginale personages een deel van zichzelf te herkennen: ook voor ons allemaal hangt er een ‘helaasheid’ aan de dingen, het leven is nooit zoals we het gedroomd hadden. Iedereen mislukt op zijn eigen manier: de ene met wat meer stijl dan de andere. Over dat menselijk tekort gaat het boek en daarom is het waar: het falen kleeft aan ieder van ons als de stank van een overvolle asbak en verschaald bier. Het boek gaat in essentie over la condition humaine en niet over specifieke mensen die zich komen beklagen in de media.Staf De Wilde, De Haan

Boeren, muzikanten

Of je nu boer, vrachtwagenchauffeur, treinbegeleider, muzikant of onthaalmoeder bent, iedereen heeft natuurlijk evenveel recht om zijn stem te laten horen en er desnoods voor op straat te komen. Alleen kan men zich toch vragen stellen bij de ongelijk verdeelde macht van die betogersgroepen. Als men naar boeren luistert als zij de Wetstraat bemesten, naar truckers en boeren als zij de snelwegen blokkeren, naar spoorbonden wanneer ze het treinverkeer lamleggen, welke macht heeft de culturele of sociale sector dan nog? ‘Cultuursector moet 14 miljoen euro besparen in 2010’. Muzikanten, wat zeggen jullie van een concertje op het Leonardkruispunt?Jonne Deprez, Brussel

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234