Donderdag 29/09/2022

Blik op BelgiëPFOS in Zwijndrecht

Dilemma in Zwijndrecht: een zorgvuldig onderhouden tuin of langere blootstelling aan PFOS?

null Beeld Photo News
Beeld Photo News

In Zwijndrecht moeten bewoners hun mooie stukjes groen laten omploegen en saneren na het PFOS-schandaal. Daar staat niet iedereen voor te springen. “Kiezen we voor onze gezondheid en laten we onze tuin ruïneren, of nemen we het risico op langere blootstelling?”, vraagt Zwijndrechtenaar Toon zich af. Ook de mentale last stapelt zich stilaan op.

Sophie Pycke

“Mijn man en ik kochten ons huis in 2003, op amper 750 meter van de 3M-fabriek. Onze tuin van 500 vierkante meter hebben we al die jaren op een traag, maar toegewijd tempo omgevormd tot een ingenieus stukje groen. We hebben geen kinderen, maar beschouwen onze tuin als ons kindje”, vertelt Tineke De Cort terwijl ze langs een zorgvuldig geknipte schijnhazelaar en een zeldzame kornoelje-struik wandelt.

De tuin van Tineke is een van de 950 percelen die 3M wil saneren tot zo’n 70 centimeter diep, afhankelijk van hoe diep de PFOS-vervuiling is doorgesijpeld. Later zou de chemiereus nog eens 3.000 tuinen afgraven. Maar de inwoners van Zwijndrecht zijn er allerminst gerust op. Op de laatste bewonersvergadering was het immers niet duidelijk of 3M voldoende gezonde grond zou kunnen leveren om de gesaneerde tuinen weer op te vullen.

“De contouren van de PFOS-vlek zijn als volgt afgebakend: in het oranje gebied dat net onder de 3M-fabriek ligt, is de vervuiling het zwaarst. Daarrond ligt de gele zone, die ook op het grondgebied van Beveren ligt”, vertelt Toon Penen van burgercollectief Grondrecht. “Beide zones zouden worden gesaneerd, maar over de concrete uitvoering blijft veel onduidelijkheid. Alleen al die eerste zone saneren zou vier of vijf jaar duren. Ze stellen wel voor om onze tuinen af te graven, maar wat komt er in de plaats? Krijgen we levende grond of dode grond? Rond de wortels van bomen zouden ze een perimeter van twee meter inbouwen, maar wat als je een tuin vol waardevolle bomen hebt? Of een tuinhuis? 3M zou grasmatten leggen, maar daar is lang niet iedereen tevreden mee.”

Anders dan Tineke, die in de oranje zone zit, woont Toon in de gele zone. Ook hij verkeert in een patstelling, zoals zoveel Zwijndrechtenaren. “Kiezen we voor onze gezondheid en laten we onze tuin ruïneren, of nemen we het risico op langere blootstelling?”, vraagt Toon zich af. “Jonge ouders voelen zich tekortschieten als ze hun kind in de tuin laten spelen. Onze bloedwaarden zijn getroffen door die PFOS-vlek, maar de mentale spanningen stapelen zich ook op. En dan is er nog de vertrouwensbreuk tussen burgers en de overheid, die de kaart van Lantis heeft getrokken. We zien nog altijd stofwolken van Oosterweel richting Zwijndrecht trekken. Waar is ons recht op een gezonde leefomgeving?”

Zwijndrecht Gezond, een ander burgercollectief, lanceerde in samenwerking met UHasselt een aantal proefprojecten met hennepplanten. Die hebben enorm grote wortels die de PFAS-stoffen letterlijk uit de grond zuigen. “Na de zomer worden de planten gerooid en kunnen we onderzoeken hoeveel schadelijke stof in de grond is blijven zitten”, schetst Jeroen Van Reeth. “Vruchtbare humusgrond ontstaat pas na een jaar of vijf. Die zomaar afgraven is geen optie voor landbouwbedrijven of tuinders.”

Over de kwaliteit van de nieuwe grond maakt ook Tineke zich zorgen. “Je hebt dan plots grond met andere pH-waarden, mineralen en bodemleven. “We zullen wel ‘wat’ bodemverbeteraar toevoegen”, klonk het op de bewonersvergadering. Ik heb het gevoel dat ze nogal snel over de oplossingen heen walsen om hun schuld af te kopen”, vult Tineke aan. “Of we die sanering kunnen weigeren? Wellicht valt de saneringsverplichting dan op de schouders van de huiseigenaren. Een blanco bodemattest zullen we hoe dan ook nooit in handen hebben. Dit blijft historisch vervuilde grond. Ik kan ondertussen opnieuw in mijn tuin zitten zonder te wenen, maar naar de toekomst kijken, blijft moeilijk.”

3M moest deze week een saneringsplan bezorgen aan de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM). “De aangeleverde grond moet sowieso aan bepaalde kwaliteitscriteria voldoen: maximaal 8 microgram PFAS per kilo droge stof en 3 microgram voor PFOS en PFOA”, vertelt woordvoerder Frank Van Swalm. “De aanvulgrond kan zowel uit Vlaanderen als elders komen. 3M koopt die grond van private of publieke partijen. Voldoende geschikte aarde vinden, is inderdaad een mogelijk knelpunt. Dat is een marktgegeven. Een kwestie van vraag en aanbod.”

3M zal in oktober een planning opmaken om de uitvoering van de saneringswerken zo snel mogelijk te laten starten. De afgegraven grond zal gestockeerd worden op een tijdelijke en beveiligde opslagplaats.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234