Donderdag 09/12/2021

Dik of dun, dood blijft de dodo

Uit beenderonderzoek aan het Muséum National d’Histoire Naturelle in Parijs zou zijn gebleken dat de dodo, een uitgestorven loopvogel, lichter was dan tot dusver werd aangenomen. Het volwassen dier zou gemiddeld 10 kilo zwaar geweest zijn voor een hoogte van iets minder dan een meter. Eerder dacht men aan 20 en soms 25 kilo.

De publicatie van de bevindingen zorgt voor enige controverse. Volgens sommigen was al vele jaren bekend dat het dier minder woog dan bijvoorbeeld kon worden afgeleid uit de schilderwerken van Roelant en Jan Savery. Terwijl anderen zich nog niet neerleggen bij de vermagering van hun idooldier en alternatieve theorieën opperen over de verhouding tussen beenderen en lichaamsgewicht. Er is ook al gesuggereerd dat de dieren per seizoen van gewicht veranderden, waardoor ze afwisselend dik en dun waren.

In elk geval blijkt uit de persbelangstelling, woord en wederwoord, dat dodo’s nog altijd meer zijn dan de gemiddelde uitgestorven vogelsoort.

Lelijke loopvogel

In 1598 begonnen Hollandse schepen zich tijdens hun tochten van en naar Azië te bevoorraden op het eiland Mauritius. Op dat eiland woonde een lelijke loopvogel, die de Hollandse bezoekers walgvogel noemden, of dodaars, en die verwant was met de duif. De naam dodo is ofwel een verbastering van dodaars, ofwel een verbastering van een Portugese aanduiding, ofwel een nabootsing van het geluid dat de vogels maakten.

Over de smaak van het beest lieten vroege Hollandse ervaringsdeskundigen zich genuanceerd uit. Ze omschreven het vlees als ‘tay’, maar ‘goet eten’. Ze pekelden de gedode beesten en vulden zo hun proviandkasten voor de verdere reis. In de legende ging het om hulpeloze, logge, luie, vette dieren, die nooit natuurlijke vijanden hadden gekend, en die in een mum van tijd (in minder dan 100 jaar) door opvarenden van Hollandse schepen werden uitgeroeid.

De dodo werd het archetypische, stuntelige slachtoffer van menselijke expansiedrift, van menselijke hebzucht, zeker niet het eerste slachtoffer van de mens, maar misschien het eerste waarbij men zich realiseerde dat er iets definitief verloren gegaan was, en dat het verlies niet onvermijdelijk was. De dodo was de eerste uitgestorven soort bij wie men vele van de daders bij naam kende.

Het tragische einde, en misschien de charme van de onhandigheid, hebben het dier, ooit herdoopt tot de ‘pechvogel’, een permanente plaats in de menselijke fantasie gegeven. De dodo, de ‘pechvogel’, dook op in Alice in Wonderland, en recenter in de Harry Potter-serie. Wijlen Boudewijn Büch ontwikkelde zich tot een eenmanspubliciteitscampagne voor de uitgestorven vogel.

Dat de vogels minder zouden gewogen hebben dan ooit geponeerd, staat enigermate haaks op de mythe. Het kan erop wijzen dat de dieren niet zo hulpeloos waren, dat ze kwieker en minder gemakkelijk te vangen waren dan tot dusver werd aangenomen (een van de 17de eeuwse matrozen werd venijnig gebeten door een zich verdedigend exemplaar).

In het breder schema van de dingen is die nuancering al langer aan de gang (cf. het briljante boek The Song of the Dodo van David Quammen). Misschien was het niet de slachtpartij van de zeelui en de kolonisten die de soort de definitieve doodsteek toebracht. Die brachten honden en varkens mee, die de vogeleieren opspoorden en opaten. Ze kapten, al was het maar om hun schepen te herstellen, bomen en vernietigden de habitat van de dodo’s.

Lichtvoetig rondhuppelend of vadsig: dieren die de beschutting van een eiland gewoon zijn en die deze beschutting verliezen zijn extreem kwetsbaar. En aangezien de mens steeds meer natuurzones inpalmt en dus ook op het vasteland alleen nog eilanden van natuur overlaat, wordt die kwetsbaarheid een wereldwijd fenomeen.

Dat de dodo, dik of dunner, dood is (dood als een dodo), blijft een waarschuwing die we nog altijd niet goed hebben begrepen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234