Dinsdag 27/10/2020

Burgerparticipatie

Dien zelf eens je eigen wetsvoorstel in: het hervormd petitierecht gewikt en gewogen

Meer dan één miljoen Europeanen zetten hun handtekening onder een burgerpetitie om glyfosaat te verbieden, maar uiteindelijk besloot de Europese Commissie om de mogelijk kankerverwekkende stof voor nog vijf jaar toe te laten.Beeld BELGAONTHESPOT

Wat betekent het dat burgers nu ook bij ons federale wetsvoorstellen mogen indienen? "Een verbetering, maar dit is nog altijd geen directe inspraak", zegt David Van Reybrouck.

Dien je eigen wetsvoorstel in en wordt gehoord door de machthebbers die de beslissingen nemen. Die nieuwigheid wordt vandaag in de kamer gestemd. Burgers die een verzoek of eis op de politieke agenda willen zetten of een wet willen wijzigen op federaal niveau, kunnen dat voortaan wanneer ze in het hele land 25.000 handtekeningen weten te verzamelen over een concreet federaal thema zoals onder meer kerncentrales, volksgezondheid, sociale zekerheid en ontwikkelingshulp.

"Dit is een mooie stap, want een van de uitdagingen voor burgers is een thema hoegenaamd op die politieke agenda krijgen", reageert David Van Reybrouck. Hij is de bedenker van de G1000 en trekt internationaal de aandacht met zijn ideeën over een nieuwe vorm van democratie, waarbij burgers worden gehoord bij politieke beslissingen.

Ook Wim van Hees, voorzitter van Ademloos, een burgerinitatief dat strijdt tegen luchtvervuiling, is positief: "Ieder extra handvat voor burgerparticipatie is winst. Alleen al dat je 25.000 handtekeningen moet verzamelen, betekent meer bewustzijn en publiek debat over relevante thema's."

Keukenraam, deurmat, tuinman

Toch mogen we er ook weer niet te veel van verwachten. "Petitierecht is iets op de deurmat van de politiek leggen", zegt Van Reybrouck. "Je hebt ook referenda. Vergelijk dat met iets dat je uit het keukenraam van de politiek krijgt: je mag als burger stemmen of je akkoord bent met iets wat de politici binnenskamers hebben bedisseld. Ook zijn er ombudsmannen bij wie je terecht kunt. Dat is als mogen gaan spreken met de tuinman. Echte burgerparticipatie is er pas wanneer de burgers ook het huis waar beslist wordt binnen mogen. Een hervormd petitierecht is dus een verbetering, maar die is wel relatief. Politici kunnen ook nog altijd negeren wat burgers op de deurmat leggen."

En dat is precies wat lijkt te gebeuren met de Europese variant van het petitierecht.

Sinds begin 2011 kan een burgerorganisatie met één miljoen handtekeningen uit minstens een kwart van de lidstaten een oproep doen aan de Europese Commissie om een bepaald wetsvoorstel in te dienen. Maar sindsdien zijn er slechts vier van de 67 voorstellen door de Commissie beantwoord, waaronder het initiatief voor een verbod op glyfosaat, en nog niet één voorstel is al in wetgeving vertaald.

Complexe procedure

Dat komt onder meer door de complexiteit van de procedure. "Het is dan ook essentieel om die hier zo toegankelijk mogelijk te maken en burgers niet weg te jagen met bureaucratie", zegt van Reybrouck.

Een andere hinderpaal is dat de Commissie altijd ook andere 'belanghebbenden', zoals bedrijven, moet horen. En hoe goed burgers hun bedes ook stofferen, lobby's en belangengroepen blijken heel vaak meer invloed te hebben.

In sommige landen en steden zitten burgers wel al mee aan de knoppen. In Rotterdam en Groningen lopen experimenten met burgers die daarvoor zijn geloot en in Madrid en Gdansk zijn permanent gelote burgers mee aan zet in het bestuur.

'Straaljagerherrie'

In het buitenland zijn Ierland en Zwitserland succesvolle voorbeelden. Zwitsers kunnen een burgerinitiatief indienen om de grondwet te veranderen en vier keer per jaar kan er een referendum worden gehouden over parlementaire besluiten of over een burgerinitiatief. Voorbeelden zijn een verbod op ggo's en op "straaljagerherrie in toerismegebieden in vredestijd". Ierland stemt op 25 mei over abortus, dat daar nu nog illegaal is, op voorzet van de Citizens' Assembly, een gelote burgervertegenwoordiging. Eerder leidde die burgervertegenwoordiging daar al tot groen licht voor het homohuwelijk.

Om het Europese petitierecht uit het slop te trekken, wordt nu overwogen om de procedure te hertekenen en een van de voorstellen is om ook op dit EU-niveau burgers deels in het beslissingsproces te betrekken. Van Reybrouck: "Dat zou positief zijn, want als dit soort petitierecht werkelijk nooit iets oplevert, krijg je het omgekeerde van wat je beoogt, namelijk nog meer gefrustreerde burgers."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234