Donderdag 17/06/2021

AnalyseAzië

Diefstal in de Himalaya: China sticht stiekem drie dorpjes in Bhutan

Een vrouw in India doet tijdens een onderbreking van de lockdown boodschappen. De Himalaya op de achtergrond is al decennia een gebied waar buurlanden India, China en Bhutan met elkaar overhoop liggen over de juiste landsgrenzen. Beeld AP
Een vrouw in India doet tijdens een onderbreking van de lockdown boodschappen. De Himalaya op de achtergrond is al decennia een gebied waar buurlanden India, China en Bhutan met elkaar overhoop liggen over de juiste landsgrenzen.Beeld AP

China zoekt steeds vaker zijn grenzen op – en gaat daar telkens iets overheen. In het geval van Bhutan zelfs letterlijk: het heeft er stiekem drie dorpen gesticht. De actie past in een veelomvattend plan voor een groter territorium. India is gewaarschuwd.

Het begon klein, met Tibetaanse nomaden en 64 jaks. Terwijl ze hun runderen lieten grazen, verfden de herders de Chinese vlag en de communistische hamer en sikkel op de rotsen van de Beyul-vallei, een afgelegen berggebied in het noorden van buurland Bhutan. Vervolgens vestigden vier Tibetanen zich in de vallei. Daarna kwamen Chinese wegenbouwers, gevolgd door soldaten, politiemensen en kaderleden van de Communistische Partij. En nu staan er minstens drie Chinese dorpen op Bhutaanse grond.

De vooraanstaande Tibet-kenner Robert Barnett heeft deze tot dusver onbekende vorm van Chinees landjepik ontdekt op de zuidelijke flanken van de Himalaya, net over de grens met Bhutan. Met een team Tibetaanse collega’s pluist Barnett al decennia alle Chinese staatsmedia uit op zoek naar berichten over Tibet. De staatsmedia schrijven graag over Chinese partijbonzen die de elementen trotseren om de banden met het volk op afgelegen plaatsen aan te halen. Dus toen Wang Jingye als hoogste partijsecretaris van Tibet in april 2020 het grensgehucht Gyalaphug opzocht, zag Barnett geen nieuws in de stortvloed van propaganda rond het bezoek. Tot hij de kleine lettertjes van één fotobijschrift zag.

“De Chinezen hebben een fout gemaakt door daar de naam van een bergpas te vermelden, die op Chinese kaarten tot in de jaren negentig duidelijk op Bhutaans grondgebied staat. Dat was het eerste bewijs dat de Chinezen een dorp hadden gebouwd in buurland Bhutan”, zegt Barnett telefonisch vanuit het Verenigd Koninkrijk, waar hij verbonden is aan verschillende universiteiten. Na de ontdekking van dat eerste stiekeme Chinese dorpje spitte hij zijn archief van Chinese nieuwsberichten door en vond nog twee soortgelijke nederzettingen, net over de grens met Bhutan.

‘Ongelooflijke provocatie’

Onder het motto ‘welvarende dorpen naast de grens’ heeft China de afgelopen vier jaar zo’n tweehonderd dorpen vlak bij de zuidelijke grens in de Himalaya gebouwd, waar Tibetanen worden gevestigd om de ‘dorpen tot forten en huishoudens tot uitkijktorens’ te maken. De nieuwe bewoners worden overgehaald zich daar te vestigen met de belofte van een nieuw huis en subsidies van 1.527 euro per jaar per huishouden, voor deze contreien een gul bedrag.

Barnett: “99,5 procent van de nieuwe dorpen staan op Chinees grondgebied, maar het is een ongelooflijke provocatie om aan de andere kant van de grens te bouwen. Toch heeft China dat gedaan, blijkt uit 83 artikels over de dorpen in de staatsmedia. Die vermelden natuurlijk nergens dat het om Bhutaans grondgebied gaat.” China ontkent immers in alle toonaarden dat het op Bhutaans gebied aan het bouwen is. Maar het gebeurt wel, zegt Barnett. Het gaat om 1 procent van Bhutan die China van het land heeft ‘afgeknabbeld’.

null Beeld DM
Beeld DM

Alle inspanningen dienen volgens Barnett een Chinese strategie om militair overwicht te krijgen op een andere plek: in een van de vele betwiste gebieden aan de grens met India, China’s regionale concurrent. Peking en New Delhi liggen met elkaar in de clinch over hun 4.050 kilometer lange grens. Een van die conflicten draait om Doklam, het drielandenpunt waar China (Tibet), India (Sikkim) en Bhutan elkaar raken.

Een smalle landstrook, de Siliguri-’kippennek’ die het noordoosten met de rest van India verbindt, is voor India militair een kwetsbaar punt. Vandaar dat China hapjes Noord-Bhutan neemt om meer naar het zuidwesten het Bhutaanse deel van Doklam te pakken te krijgen. Daarmee zou China comfortabel op een hooggelegen, strategische voordelige positie zitten op zo’n 100 kilometer van India’s zwakke plek.

De Beyul-vallei is dus ruilmateriaal, zegt Barnett. “Bhutan krijgt 495 vierkante kilometer in het noorden terug, tegen 269 vierkante kilometer in het zuidwesten van Bhutan. China is al meer dan een kwarteeuw bezig met deze langetermijnstrategie, maar Bhutan hapt niet toe.”

In een artikel in Foreign Policy dat Barnett over de kwestie schreef, wilde geen van de betrokken regeringen reageren. De onderhandelingen tussen China en Bhutan, dat probeert niet verpletterd te raken tussen de twee buurlanden, lopen immers nog.

Keizerlijk document

Bhutan, traditioneel een bondgenoot van India, had nooit een grensgeschil met China tot 1983. Toen kwam Peking op de proppen met een antiek keizerlijk document dat Tibetaanse nomaden het recht gaf hun vee te laten grazen in de Beyul-vallei. China schermde met dat nooit gepubliceerde document om die vallei tot ‘betwist gebied’ uit te roepen, maar beloofde Bhutan met een verdrag in 1998 de status quo niet te veranderen.

Achter de schermen voerde China echter de druk op, door Tibetaanse nomaden naar de Beyul-vallei te sturen. Deze tactiek lijkt op de intimidatie van Chinese burgermilities van vissers in betwiste gebieden in de Zuid-Chinese Zee. Barnett: “Met één verschil: die vissers in de Zuid-Chinese Zee mogen terug naar huis, de Tibetaanse nomaden niet. Vier van hen vestigden zich in 1995 op een voor mensen vrijwel onbewoonbare bergrand.”

Chinese staatsmedia schrijven lyrisch over het viertal, dat de barre winters op de hooggelegen bergrand overleefde op een half zakje aardappelen en tien kilo rijst – en hun vaderlandsliefde. In de hoop dat Bhutan een stukje Doklam zou opgeven, liet China daar ruim twee decennia lang de nomaden afgesneden van de buitenwereld bi-vakkeren.

Na een eerste bezoek van een partijbons in 2013 versnelde China in 2015 het tempo door miljoenen te besteden aan het bouwen van woningen, wegen en waterkrachtcentrales in de vallei. Inmiddels wonen er zo’n veertig Tibetanen, zegt Barnett. “In de zomer komen daar naar schatting 150 mensen bij: Han-Chinese militairen, grenspolitie, partijkaders en veiligheidspersoneel. Daarmee is de militarisering van deze betwiste vallei in Bhutan een voldongen feit.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234