Zaterdag 18/01/2020

Reportage

“Die strenge regels wennen, soms vergeet ik zelfs even dat ik in een gesloten jeugdinstelling zit”

De gesloten jeugdinstelling De Zande in Beernem. Beeld Diego Franssens

“Hebben we in 2018 nog geen recht op een uurtje gsm op de kamer?” Naar aanleiding van Kinderrechtendag mochten de meisjes in de gesloten jeugdinstelling De Zande in Beernem voor een keertje zelf de vragen stellen aan kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen. 

“Je mag één dag iemand anders zijn, wie kies je?”, vraagt de VRT-reporter aan een meisje dat in de gesloten jeugdinstelling in Beernem verblijft. “Noem me dan maar Beyoncé”, lacht ze breed, terwijl ze zich klaarstoomt om bezoeker en Vlaams kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen met allerlei vragen te bestoken. 

Straks in het journaal zal Beyoncé wellicht een schuilnaam met minder sterallures krijgen, maar het vertelt wel iets: tieners die afgeschermd worden van de buitenwereld dromen niet anders dan hun leeftijdsgenoten.

Een recht op dromen bestaat dan misschien niet, dat op privacy of onderwijs zijn maar enkele van de rechten die het Kinderrechtencommissariaat al twintig jaar bewaakt. Terwijl Vanobbergen – zelf bijna tien jaar aan zijn mandaat bezig – nauwgezet aan de Beyoncé van Beernem uitlegt wat dat inhoudt, valt haar mond net niet open. “Ik dacht eigenlijk dat u enkel tussenbeide komt als er iets ernstigs gebeurt. Als een kind slaag krijgt of zo.”

Als Vanobbergen het over de verwezenlijkingen van het Kinderrechtencommissariaat heeft, lijkt hij – meer dan op concrete wetgeving, zoals het hoorrecht van minderjarige kinderen bij de familierechtbank – vooral trots dat we als samenleving “op een andere manier naar kinderen zijn beginnen te kijken”. Niet enkel in het onderwijs of in de jeugdzorg, maar ook in ziekenhuizen of in voetbalclubs. “We hebben geleerd beter naar hen te luisteren.”

Grimmig beeld

In De Zande verblijven 53 minderjarige meisjes, meestal vanwege een moeilijke thuissituatie of een delict. Als we Ariana* (16), die er nu negen maanden zit, vragen hoe zij een ‘kinderrecht’ invult, kopt ze de voorzet van Vanobbergen binnen. “Dat ik het gevoel krijg dat de begeleiders met mijn vragen aan de slag gaan.” Dat lijkt ook het geval. Haar grote wens om extern school te lopen in Gent, is twee weken geleden in vervulling gegaan.

Ariana heeft haar blik op de gesloten instelling gedurende die negen maanden, die “veel trager aanvoelen”, erg zien veranderen. In het begin schrok ze van de hekken rond het gebouw, of van de strenge regeltjes. “Laat je iets rondslingeren in de leefgroep, dan moet je een uurtje vroeger naar bed.” 

Aangezien het slot normaal gezien om 21 uur op de deur gaat, is bewegingsvrijheid een relatief begrip. Even gaan shoppen of wandelen in het bos? De opvoedster zal niet snel van haar zijde wijken. “Maar die zaken wennen. Er zijn ook voldoende momenten waarop ik even vergeet dat ik in een gesloten jeugdinstelling zit.”

Toch schetsten de tussentijdse verslagen van de Commissie van Toezicht in september een grimmig beeld van de Vlaamse jeugdinstellingen. Ook vanuit Beernem kwamen alarmerende signalen over een beperkte toegang tot psychologische hulp. Ariana grijnst even. Hoewel ze aangeeft dat het goed is dat die zaken in de aandacht komen, zegt ze ook dat “journalisten niet altijd beseffen waarover ze schrijven”.

Bij Vanobbergen zinderen die gelekte verslagen nog na, omdat duidelijk werd aangegeven dat de maandcommissarissen – gewone burgers die maandelijks op bezoek komen en verslag uitbrengen – zelf nog zoekende waren na een jaar ‘in dienst’. “Die berichtgeving heeft het externe toezicht van de maandcommissarissen heel kwetsbaar gemaakt, zowel tegenover de jongeren als tegenover de instellingen.”

Beeld ID Photo Agency

Want hoewel de kinderrechtencommissaris nog veel pijnpunten ziet, zoals een beter beleid rond het “soms noodzakelijke kwaad” genaamd isolatie, ziet hij vooral veel geloof in de werking van de instellingen. “Maar het blijft een moeilijk gegeven: jongeren vinden hier een veilige haven, maar zijn wel een groot deel van hun vrijheid kwijt.” 

Ook voor Ariana geldt die moeilijke evenwichtsoefening. Ze is dankbaar voor de schone lei, maar zag wel de contacten met haar familie grotendeels wegvallen. Haar moeder overleed tijdens haar verblijf. “Ik had graag elke dag bij haar kunnen zijn.”

Ondertussen nadert Beyoncé haar laatste vraag: “Hebben we in 2018 nog geen recht op een uurtje gsm op de kamer?" Vanobbergen legt rustig uit dat die regel er is om jongeren te beschermen, maar dat vertrouwen opbouwen misschien op termijn extra vrijheden kan betekenen, zoals een Skype-moment. Opnieuw de verbazing. “Ik dacht echt dat je direct ging zeggen: dat gaat toch niet!”

* De getuigenissen zijn om privacyredenen anoniem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234