Vrijdag 05/03/2021

InterviewFrank Van Overwalle

‘Die shoppers minimaliseren de gevaren van een mogelijke besmetting’

Drukte op de Antwerpse Meir, op de laatste koopzondag voor de lockdown.  Beeld BELGA
Drukte op de Antwerpse Meir, op de laatste koopzondag voor de lockdown.Beeld BELGA

Waarom trokken mensen dit weekend in godsnaam naar de winkelstraten? Ook sociaal psycholoog Frank Van Overwalle (VUB) krabt zich in de haren. ‘Je moet Belgen geen zaken afraden, je moet ze verbieden.’

Waarom trekken zoveel mensen in zo’n weekend richting winkelstraat?

“De aankopen van dit weekend zijn een beetje gemotiveerd door wat de regering gezegd had: alle niet-essentiële winkels moeten sluiten. Dan denken de mensen toch al snel: ‘Wacht eens? Dat zal dan zes weken zonder die winkels zijn: wat heb ik nog nodig om het zo lang vol te houden?’ Dat is niet hamsteren, dat is plannen. Dat snap ik ergens wel.

“Maar het is wel verrassend dat er plots zoveel volk loopt. Dat is wellicht omdat mensen er niet bij nadenken dat de kans groter wordt dat ze corona oplopen als ze in een overvolle winkelstraat staan.”

Hoe komt dat?

“Dat heeft te maken met het feit dat mensen plannen maken, gemotiveerd zijn om die uit te voeren en dan pas in de winkelstraat vaststellen dat er veel volk is. Dan stoppen, is niet simpel. Dus doen mensen gewoon voort, met de gedachte: ‘Ik sta hier nu toch’. Dat is een bekend fenomeen in de wetenschappelijke literatuur.

“Het heeft ook te maken met wat cognitieve dissonantie genoemd wordt: wat je graag doet, daar ga je de redenen van overschatten. Wat onaangenaam is, zoals een mogelijke besmetting, wordt al sneller geminimaliseerd. De behoefte aan de aankopen die je wilt doen, wordt dan plots een pak groter. Dat merkte je ook als je hoorde waarom die mensen in de winkel stonden. Sommige redenen zijn perfect te verantwoorden, maar anderen haalden zaken aan waarbij ik toch ook mijn twijfels had.”

Dringt het dan niet door bij mensen dat de kans op een coronabesmetting in een volle winkelstraat veel groter wordt?

“Wat ook meespeelt, is het idee van ‘nu kan het nog net’. Ook ik heb vlak voor de horeca sloot nog afgesproken met vrienden om een glas te drinken. Maar toen konden we buiten zitten en afstand houden. Als ik beelden van de winkelstraten zag, denk ik dat dat moeilijk was.

“Eerlijk: het is niet dat zo’n fenomeen goed gedocumenteerd is in de wetenschappelijke literatuur hoor. Maar wellicht kan je het misschien nog het beste vergelijken met mensen die stevig het beest uithangen op een vrijgezellenfeest vanuit het idee dat het ‘dan nog kan’. Zoiets zeker?”

Speelt de wat lakse volksaard van Belgen daarin mee?

“Wat wel zo is: je moet Belgen geen zaken afraden, je moet ze gewoon verbieden. Dan begrijpen we dat. Voor een stukje heeft dat ook een boodschap: als iets verboden is, is het ernstig genoeg om dat te verbieden. Als er boetes tegenover staan, ga je al sneller de kosten en baten vergelijken. Wanneer iets louter afgeraden wordt, kan een proces als cognitieve dissonantie al sneller optreden.

“Maar of dat typisch Belgisch is? Daar twijfel ik toch aan. Dat moet toch ook in andere landen zo zijn?”

In Azië draagt iedereen wel mooi een mondmasker bijvoorbeeld.

“Maar dat is anders. Er wordt in de sociale psychologie gewag gemaakt van een cultureel verschil tussen de individualistische landen, waarvan Amerika de koploper is, en de meer collectief ingestelde landen. In die laatste groep vereenzelvigen mensen zich meer met de groep waar ze deel van uitmaken en redeneren ze in het belang van die groep.”

Sociaal psycholoog Frank Van Overwalle. Beeld ID/Wouter Van Vooren
Sociaal psycholoog Frank Van Overwalle.Beeld ID/Wouter Van Vooren
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234