Maandag 23/05/2022

Die Orgel hängt voll Geigen

Internationale Orgelcyclus, Onze-Lieve-Vrouwekathedraal , Antwerpen

De vakantie is begonnen en dat betekent voor een beetje beroemde kerk dat ze karrenvrachten toeristen door zich heen krijgt, fototoestel en bewonderende blikken in de aanslag. Dat geldt natuurlijk extra voor de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen, waar tussen glasramen en gotische bogen door ook nog een Rubens of twee valt mee te pikken. Een andere, minder bekende omstandigheid is dat er al sinds 1963 jaarlijks de Internationale Orgelcyclus wordt georganiseerd: elke vrijdagavond van juli is er een orgelrecital door een internationaal vooraanstaand organist.

Morgenavond start van dit prijzenswaardige initiatief de achtendertigste editie, die wel erg luxueuze proporties aanneemt: het mag niet verbazen, maar moet des te meer verheugen dat de volledige concertreeks in dit herdenkingsjaar gewijd is aan de muziek van Johann Sebastian Bach.

Het is best wel eigenaardig hoe de Bach ons dit jaar van alle kanten om de oren wordt gegooid, zonder dat ooit de overkill dreigt. Ik zal voorzichtigheidshalve voor mezelf spreken, maar stelt u zich bij wijze van nachtmerrie iets gelijkaardigs voor rond Händel, soms nochtans erg indrukwekkend, of Vivaldi, van tijd tot tijd nochtans verdraaglijk. Bach is daarentegen, het met de genoemde heren gedeelde tijdvak ten spijt, een volmaakte wereld op zich. Ondanks de duidelijke artistieke traditie waarvan hij een product was en de perfect naspeurbare mosterdpotten die hij tijdens zijn vorming aansprak, is de kwaliteit van zijn werk en de geest die het doordringt volstrekt uniek. Unerklärbar wunderbar.

Binnen Bachs compositorisch oeuvre neemt het orgel een zeer belangrijke plaats in; niet voor niets werd hij door zijn tijdgenoten en tot lang na zijn dood vooral herinnerd als orgelkenner en virtuoos. Hij stamde uit een geslacht van musici met een rijke orgeltraditie en was, voor hij uiteindelijk de titels van kapelmeester in Köthen en Thomascantor in Leipzig wist te bemachtigen, jarenlang organist: eerst in Lüneburg, vervolgens in Arnstadt - de tijd waarin hij het vaak aangehaalde bezoek aan Buxtehude bracht - en Mühlhausen en tenslotte in Weimar, het kleine maar belangrijke artistieke centrum waar Bach voorgoed zijn naam als uitvoerend musicus wist te vestigen. Het is ook in Weimar dat de meeste van zijn grote orgelwerken ontstonden - later veranderden de aard van zijn dagelijkse muziekpraktijk en het zwaartepunt van zijn esthetisch denken in die zin dat het orgelspel enigszins op het tweede plan kwam te staan. Toch hield Bach nooit op te componeren voor zijn geliefkoosde instrument: ook in Leipzig ontstonden nog orgelwerken, meestal geleerder van tongval dan zijn vroegere, niet zelden meer op virtuositeit en briljante speelstijl gestoelde stukken.

Voor het openingsconcert van de Internationale Orgelcyclus koos Bernard Foccroulle trouwens opvallend veel werken uit de periode in Leipzig (jawel, we hebben het hier over de directeur van de Muntschouwburg, van wie wel eens wordt vergeten dat hij een vermaard organist is, en die bovendien een Bach-integrale op zijn naam heeft staan die door velen als referentie wordt beschouwd). De uiterst geleerde Prelude en Fuga in C BWV 547 bijvoorbeeld, of de Prelude en Fuga in e BWV 548, met de langste fuga die Bach voor orgel schreef. De beroemde triosonate in C BWV 529, onweerstaanbaar jubelend in de hoekdelen en om te huilen zo mooi in het centrale Largo, werd eveneens in Leipzig geschreven. De orgelpartita 'Sei gegrüsset, Jesu gütig' is dan weer een heerlijkheidje dat naar verluidt al ontstond in Bachs jeugd. Beluister daarvan zeker ook de versie van het Blindman saxofoonkwartet, onlangs op cd verschenen. Metro gaat tijdens de zomervakantie tweewekelijks; dat is meteen een goede reden om alvast het orgelrecital van de Amerikaanse organist James David Christie op 14 juli aan te kondigen. Wie geen feestje ziet in het herdenken van de bestorming van de Bastille, kan in de kathedraal terecht voor het - ik zal me zeer voorzichtig uitdrukken - allermooiste dat ooit werd gecomponeerd: Die Kunst der Fuge, in zekere zin het muzikale testament van Johann Sebastian Bach, het hoogtepunt van tonale contrapuntische schriftuur, waarin de componist eigenlijk alles vertelde wat er over het tonale systeem, dat nochtans pas een dikke honderdvijftig jaar later ophield het enige bruikbare te zijn, te vertellen valt. Als er in deze collectie al naar één fuga uit te kijken valt, is het zeker de laatste, die onvoltooid is gebleven. Het gaat om een quadrupelfuga, een fuga met vier thema's dus, waarvan het derde Bachs naamthema is (B-A-C-H, de Duitse notatie voor si-mol-la-do-si) en het laatste het subject van de allereerste fuga van de reeks moest worden. Bach stierf echter voor hij de cirkel kon voltooien, of liever: voor hij de voltooiing opschreef. Want het moet duidelijk zijn dat de cirkel wel degelijk af was en welbeschouwd is het erg mooi dat we wel weten wat de ultieme trait-de-liaison van dit werk is, maar slechts kunnen gissen hoe Bach het zelf precies had bekeken. Een niet te missen concert, in elk geval.

Ook verder in juli en augustus is het niet de hemel, maar het orgel dat 'voll Geigen hängt'. Dat had Mörike mooi bekeken. Er volgt nog veel fraais, de grote Zweedse organist Hans Fagius is er bijvoorbeeld op 28 juli, titularis Stanislas Deriemaeker sluit af op 4 augustus. Op de hieronder vermelde internetpagina vindt u meer informatie dan u lief is.

Orgelmuziek van J.S. Bach tijdens de 38ste Internationale Orgelcyclus in de O.L.V.-kathedraal van Antwerpen. Elke vrijdag van 7 juli tot 4 augustus, telkens om 20.30 uur. Tickets: 150 of 250 frank (3,72 of 6,2 euro), ter plaatse of bij FNAC. Tel. 0900/00600. Zie ook: www.akc-orgel.be

Vrijdag 7 juli: Bernard Foccroulle * Vrijdag 14 juli: James David Christie (Die Kunst der Fuge) * Vrijdag 21 juli: Ludger Lohmann * Vrijdag 28 juli: Hans Fagius * Vrijdag 4 augustus: Stanislas Deriemaeker

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234