Maandag 09/12/2019

Analyse

'Die Mutti' keert terug naar het midden

De Duitse bondskanselier triomfeert. Haar toespraak op het CDU-partijcongres wordt gevolgd door een minutenlange staande ovatie. Beeld reuters

Als Angela Merkel ooit op de rand van haar Untergang heeft gestaan, dan was daar niet veel van te merken op het CDU-congres, gisteren in Karlsruhe. De bondskanselier oogstte een minutenlange staande ovatie voor een speech waarin ze én haar vluchtelingenpolitiek verdedigde én beloofde de migrantenstroom 'gevoelig' te reduceren.

Heeft Angela Merkel op haar partijcongres van gisteren de grote bocht ingezet? Je zou het zo kunnen zien. "Wij zullen en willen het aantal vluchtelingen merkbaar verminderen", zo verklaarde hier een bijzonder bevlogen bondskanselier. "Dat is in het belang van de Duitsers en van Europa. En dat is in het belang van de vluchtelingen. Doen we dit niet, dan raakt Duitsland op termijn overbelast."

Merkels toespraak duurde meer dan een uur, en werd geregeld onderbroken door applaus. Helemaal aan het einde was er ook nog eens een staande ovatie, die pas na tien minuten werd afgebroken door de spreker zelf. "Tijd om aan de slag te gaan", zo besloot ze.

De grote bijval lijkt erop te wijzen dat Merkel erin geslaagd is om de groeiende onvrede over haar migratiebeleid de kop in te drukken. Tot die conclusie kwamen gisteravond ook de Duitse kranten, die gewaagden van een opvallend grote eenstemmigheid onder de leden.

Het heeft er met andere woorden alle schijn van dat Merkel goed op weg is om haar oude vertrouwde positie weer in te nemen. En dat is in het midden.

Die Mitte. De slogan waarmee Angela Merkel in 2009 herverkozen werd als bondskanselier herinnert aan de plek waar ze jarenlang heeft gestaan: in het midden van de politieke tegenstellingen. Merkel was die Mutti, de verbindende politica die garant stond voor consensus en politieke rust.

Maar dat was dus voor de vluchtelingencrisis.

Met haar voluntaristische "Wir schaffen das" werd Merkel het boegbeeld van de Duitse Willkommenskultur. Merkel is daar vaak voor geprezen. Maar evengoed is ze ervoor verguisd. Het vleesgeworden midden werd plots een politica die Duitsland en de wereld verdeelde in vurige voor- en tegenstanders.

Die tegenstanders vond ze trouwens ook in eigen kringen. "Merkel heeft een fatale blunder gemaakt", zo klonk het vorige maand nog in een opiniestuk van Hans-Hermann Tiedje, ooit de persoonlijke raadsman van Helmut Kohl.

In een artikel dat overigens ook Bart De Wever zou inspireren, voorspelde hij dat Merkels "opendeurpolitiek" spoedig tot haar ondergang zou leiden. Dat Merkel niet langer de volle steun genoot van de CSU, de rechtervleugel van haar partij, was toen al een publiek geheim. Onheilspellender was volgens Tiedje dat ondertussen ook Wolfgang Schäuble, minister van Financiën en de Duitse nummer twee, het kamp van de tegenstanders had vervoegd.

"En wanneer voor Schäuble de maat vol is, dan wordt hij gevaarlijk", aldus Tiedje. "Helmut Kohl en Yanis Varoufakis kunnen dat bevestigen."

Bovengrens

Uiteindelijk was het niet Schäuble die het conflict in de partij op de spits zou drijven. Die klus werd geklaard door Horst Seehofer, behalve CSU-voorzitter ook minister-president van Beieren. Op het partijcongres van de CSU in München riep Seehofer in het bijzijn van Merkel luid en krachtig om een nieuw, veel strenger Duits migratiebeleid.

Duitsland, zo betoogde Seehofer, had het water aan de lippen staan. Concreet vroeg hij Merkel om de migratie in te perken met een bovengrens. Een luid, voor de bondskanselier bijzonder pijnlijk slotapplaus verraadde dat Seehofer hier een meerderheidsstandpunt had vertolkt.

Bovengrens of onbeperkte instroom. De kwestie leek de Duitse christendemocraten in die mate te verdelen dat een forse bocht van Merkel onafwendbaar leek.

Maar de vraag kan gesteld worden of die bocht er ook echt gekomen is. De speech die Merkel gisteren op het CDU-partijcongres hield, laat nogal wat ruimte tot interpretatie, en zo is hij allicht ook bedoeld. Voor een duizendtal partijleden verdedigde de bondskanselier nog maar eens haar vluchtelingenpolitiek. Merkel betoogde dat de EU vandaag geconfronteerd wordt met de "onwelgevallige kanten van globalisering". Maar in de 21ste eeuw biedt "afscherming" niet langer een oplossing.

Duitsland, zei Merkel, heeft de afgelopen maand "niets minder dan zijn humanitaire plicht" vervuld. "Wir schaffen das", ze herhaalde het nog een keer. Al voegde ze er, en dat is wel nieuw, ook aan toe dat haar land de migratiestroom niet kan blijven dragen.

Ongetwijfeld in een poging om de rechtervleugel te sussen, sprak Merkel de belofte uit om de migrantenstroom te gaan verkleinen.

'Oorzaken crisis aanpakken'

Tegelijk was de bondskanselier niet bepaald duidelijk over de maatregelen die tot die "gereduceerde" migratiestroom moeten leiden. Merkel beloofde de "oorzaken van de crisis" aan te pakken. Turkije moet daarin een sleutelrol krijgen, en bijvoorbeeld samen met Duitsland het probleem van de mensensmokkel aanpakken.

Van een concrete Duitse bovengrens voor migranten was in haar toespraak in elk geval geen sprake. En Merkel was ook heel duidelijk over het Schengenakkoord. Daaraan wordt niet geraakt. "Schengen is voor Duitsland, als land in het geografische midden van Europa, van levensbelang."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234