Zaterdag 31/10/2020

'Die man vocht voor mijn vrijheid'

Op indrukwekkende wijze hebben de Zuid-Afrikanen en meer dan negentig wereldleiders afscheid genomen van Nelson Mandela. Amerikaans president Barack Obama gaf een van zijn beste toespraken ooit en werd door vele toeschouwers erkend als een erfgenaam van Madiba.

Mandela jooooo! My president. Mandela jooooo! My president. Mandela jooooo! Een uur voor aanvang van de begrafenisplechtigheid in het FNB-stadion beginnen de toeschouwers al aardig binnen te stromen. Met hun slogans maken ze duidelijk wie hun eeuwige president is. 'Madiba, our president!'. Het is een druilerige dag, maar iedereen weigert dat erg te vinden. Wel kruipen de meeste toeschouwers zo hoog mogelijk in het stadion, daar waar het droog is.

Ondanks de kilte is de sfeer uitbundig en warm in de voetbaltempel die 95.000 mensen aankan en vandaag voor de helft is gevuld. "Het is werkdag", vertelt Cynthia Nthako, een 43-jarige ambtenaar die naast me zit in een vak met vooral ANC-supporters. "Veel mensen geraken er niet vandaag. Maar ik heb verlof genomen. Dit wilde ik echt niet missen. Dit laatste eerbetoon aan Mandela: ik voel het als mijn plicht om hier te zijn en mijn familie te vertegenwoordigen. Ik moet dit toch aan mijn kinderen en kleinkinderen kunnen vertellen."

Ons gesprek wordt onderbroken door geroep. Op een van de reuzenschermen is te zien hoe de ene beroemdheid na de andere arriveert: voormalig Brits premier Tony Blair, de knappe actrice Charlize Theron, Palestijns president Mahmoud Abbas, de Afghaanse president Hamid Karzai, oud-spelers van het vermaarde nationale rugbyteam The Springboks.... Iedereen kijkt nu al uit naar de entree van de vier Amerikaanse presidenten Obama, Bush, Clinton en Carter. Vandaag zullen negentig staats- en regeringsleiders in het FNB-stadion zitten. Nog nooit in de geschiedenis bevonden zo veel wereldleiders zich op één en dezelfde plaats.

Nog een bijzonder moment: wanneer Mandela's weduwe Graça Machel in het stadion aankomt, krijgt ze een daverend applaus. Maar even later wordt ook ex-vrouw Winnie Mandela met veel enthousiasme ontvangen. Beide dames zullen later iedereen verrassen door elkaar op het podium innig te omhelzen en naast elkaar te gaan zitten. "Onze twee mama's", roept iedereen. Even later beginnen mensen naar de verdieping boven ons te wijzen. 'Look there: Bono! Look, Bono.' Alle smartphones en iPads richten zich op de U2-voorman. Bono zwaait, knikt met zijn hoofd, gaat zitten en krijgt door een hostess een wit kopje koffie aangeboden.

Als het even wat rustiger wordt, vragen we Nthako wat Mandela voor haar betekend heeft. "Weet u, het persoonlijke verhaal van de meeste Zuid-Afrikanen is vervlochten met het leven van Mandela. In 1985 werd ik lid van het ANC. Ik was toen vijftien en woonde in de provincie Vrijstaat. De laatste jaren van de apartheid waren bijzonder zwaar. De apartheidsleiders beseften dat ze de strijd aan het verliezen waren en probeerden ons met geweld te verpletteren. Ik ging bijna elke week betogen, kreeg kogels rond mijn oren, belandde in de gevangenis."

"Mijn ouders beslisten in mijn plaats dat het veel te gevaarlijk voor me werd en stuurden me in Johannesburg naar de unief: in de grote stad waren mijn politieke acties minder opvallend. Wat ik voelde toen Mandela in 1990 werd vrijgelaten en onze nachtmerrie eindelijk voorbij was? Oh man! Dat was onbeschrijfelijk. En de dag van de verkiezingen! Ik weet nog precies wat ik aanhad: een witte jeans met een oranje vestje, want het was die dag nogal kil."

Kippenvelmoment

Wie in het stadion ook bijzonder warm en met veel respect onthaald wordt, is ex-president Thabo Mbeki, die Mandela in 1999 opvolgde. Enkele minuten later stapt ook huidig president Jacob Zuma uit zijn limousine, maar hij wordt door duizenden tegelijk uitgejouwd. 'Change! Change! Change!', roepen velen terwijl ze draaiende bewegingen met hun armen maken. De door schandalen geplaagde populist Zuma beleeft een politieke afgang die hij waarschijnlijk nooit meer te boven komt (zie kader).

Het officiële programma begint een uur later dan gepland met het Zuid-Afrikaanse volkslied Nkosi Sikelel' i Afrika, een onbeschrijfelijk kippenvelmoment waarbij het hele stadion meezingt, mensen elkaars hand vastnemen en weinigen hun tranen kunnen bedwingen.

De lange reeks speeches die daarop volgt, maakt duidelijk wie voor de persoon én politicus Mandela belangrijk waren: een strijdmakker van het eerste uur, de kleinkinderen, de Braziliaanse presidente Dilma Rousseff, de Chinese vicepresident Li Yuanchao en de Indische president Pranab Mukherjee. Geen podiumplaats voor het oude Europa.

Maar dé ster van de dag is Barack Obama. De eerste maal dat de Amerikaanse president op de reuzenschermen in beeld komt, barst het stadion bijna uit zijn voegen. En ook tijdens zijn speech krijgt de eerste zwarte president van de Verenigde Staten meermaals een daverend applaus. Het moet gezegd: deze toespraak is een van zijn beste ooit. Onder andere de passage waar Obama een vergelijking maakt met de actualiteit leert dat Mandela's strijd nog niet afgelopen is.

"In de hele wereld zitten nog steeds mensen vast in gevangenissen vanwege hun uiterlijk, om wat ze geloven of van wie ze houden. Er zijn te veel mensen die aan de kant staan. Madiba liet ons zien wat mogelijk is in ons leven."

Geen heilige

"Heeft hij schitterend gezegd", zegt een man naast ons. "Wij erkennen Obama als een van de erfgenamen en opvolgers van Madiba." Misschien nog pakkender is de passage waarin Obama zegt dat Mandela hem persoonlijk als mens heeft veranderd. "Ik voel een grote verantwoordelijkheid om door te gaan met de strijd die Mandela voerde. Ik zal niet zo'n groot voorbeeld zijn als Madiba, maar door hem wil ik een beter mens zijn. Hij spreekt het beste in ons aan."

Nthako klampt me aan. "Weet je, die laatste woorden zijn erg belangrijk voor ons. Want Mandela heeft niet enkel mijn land gered, maar zijn ideeën hebben ook een grote invloed op mijn dagelijks leven en op de manier waarop ik mijn kinderen opvoed. Vrijheid, tolerantie, vergevingsgezindheid: dat zijn waarden die ik zo goed als mogelijk in mijn eigen leven probeer toe te passen. Met vallen en opstaan. Ik ben natuurlijk geen heilige."

Een jonge kerel vraagt of hij ons even mag onderbreken. "Mijn naam is Siwa Ayabonya en ik ben achttien. Weet je, ik heb die strijd tegen de apartheid nooit meegemaakt en ook op het moment van de eerste vrije verkiezingen was ik nog niet geboren. Soms benijd ik die mensen die het allemaal wél hebben meegemaakt. Maar tegelijk: ik zit nu in mijn laatste middelbare jaar, volgend jaar kan ik naar de universiteit. En ik weet aan wie ik dat te danken heb. Aan mijn ouders, maar ook aan Mandela. Daarom ben ik hier. Die man vocht voor mijn vrijheid. Die man vocht voor mijn school. Dat zal ik nooit vergeten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234