Zaterdag 03/12/2022

Die Braune Armee Fraktion

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Heeft Duitsland een extreemrechtse variant van de Rote Armee Fraktion gekregen? Een terreurgroep die zich Nationaal-Socialistische Ondergrondse (NSU) noemt, blijkt verantwoordelijk voor minstens tien tot voor kort onopgehelderde, racistische moorden tussen 2000 en 2007. Politici struikelen over elkaar heen met grote actieplannen, stelt Dirk Rochtus vast. Rochtus doceert Duitse geschiedenis aan Lessius Antwerpen.

Dirk Rochtus

Duitsland verkeert in shock. Dertien jaar lang liep een bloedspoor door heel het land. Pas nu kwam aan het licht dat de daders van de racistische moorden op Turkse kebabuitbaters behoorden tot de zogenaamde 'Nationaalsocialistische Ondergrondse' (NSU). Ze waren geen onbekenden voor de 'Verfassungsschutz', de veiligheidsdienst, maar die was hun spoor de afgelopen jaren kwijt. De veiligheidsdienst krijgt nu veel kritiek te verduren omdat hij het verband tussen de moorden niet gezien en ook niet als politiek gemotiveerd onderkend had. Wie een terroristische aanslag pleegt, laat daarop een 'ideologische' verklaring volgen. Dat gebeurde bij de zogenaamde kebabmoorden niet, waardoor de veiligheidsdienst hen zelfs als afrekeningen in het milieu beschouwde.

Heinz Fromm, het hoofd van de veiligheidsdienst, had al in 2000 opgemerkt dat er steeds meer wapens belandden bij neonazistische groepen. Het bezit ervan zou hun bereidheid tot het plegen van geweld versterken. Met dat inzicht werd na 9/11 niet veel meer gedaan. De focus kwam meer te liggen op het bestrijden van islamfundamentalisme en extreem links dan van extreemrechts. Bovendien was de verleiding groot om linkse extremisten als 'intelligent en gevaarlijk' te karakteriseren en rechtse extremisten als 'dom en ongevaarlijk' in die zin dat ze niet erg professioneel opereerden. De veiligheidsdienst leidde uit de registratie van extreemrechtse gewelddaden niet het gevaar van een destabilisering van de staat af.

Dat de NSU erop los kon moorden en dat niet geweten is of ze in een breder netwerk zat, een soort 'Braune Armee Fraktion', verhoogt de paniek. Duitse politici slaan elkaar om de oren met allerlei actieplannen om het verzuim goed te maken: de geheime dienst herstructureren, een centrum voor de bestrijding van extreemrechts oprichten, een maatschappelijk debat over vreemdelingenhaat organiseren, en zelfs de extreemrechtse Nationaldemokratische Partei Deutschlands (NPD) verbieden omdat ze het 'geestelijke kader' schept voor gewelddadige extremisten van rechts en verbindingen heeft met de neonazistische scene. Kanselier Merkel vroeg om na te kijken of een verbod van de NPD kans op succes heeft.

Een eerdere poging om de NPD te verbieden in 2003 mislukte omdat ze geïnfiltreerd was met informanten. Het gerecht eist dat deze uit de partij worden teruggetrokken bij het opstarten van een meerdere jaren durende verbodsprocedure: een dilemma want ondertussen verneemt de staat niets over wat er reilt en zeilt binnen die partij. De angst voor een nieuwe blamage weerhoudt de politiek ervan zo'n procedure op te starten. Verschillende democratische politici vinden dat een verbod van de NPD overwegen alleen maar afleidt van de kern van de zaak, namelijk achterhalen waarom de overheid in haar strijd tegen extreemrechts terrorisme in gebreke bleef.

Extreemrechts kan ook zonder partijstructuren. Maar volgens de Duitse journalist Stefan Aust (auteur van de bestseller Het Baader Meinhof Complex ) kan terrorisme niet overleven zonder een basis bij de massa. Extreemrechts gedijt nog, zeker in Oost-Duitsland, vanwaar de moordenaars afkomstig waren, een streek met veel werkloosheid en aangevreten maatschappelijke cohesie.

uitsland verkeert in shock. Dertien jaar lang liep een bloedspoor door heel het land. Pas nu kwam aan het licht dat de daders van de racistische moorden op Turkse kebabuitbaters behoorden tot de zogenaamde 'Nationaalsocialistische Ondergrondse' (NSU). Ze waren geen onbekenden voor de 'Verfassungsschutz', de veiligheidsdienst, maar die was hun spoor de afgelopen jaren kwijt. De veiligheidsdienst krijgt nu veel kritiek te verduren omdat hij het verband tussen de moorden niet gezien en ook niet als politiek gemotiveerd onderkend had. Wie een terroristische aanslag pleegt, laat daarop een 'ideologische' verklaring volgen. Dat gebeurde bij de zogenaamde kebabmoorden niet, waardoor de veiligheidsdienst hen zelfs als afrekeningen in het milieu beschouwde.

Heinz Fromm, het hoofd van de veiligheidsdienst, had al in 2000 opgemerkt dat er steeds meer wapens belandden bij neonazistische groepen. Het bezit ervan zou hun bereidheid tot het plegen van geweld versterken. Met dat inzicht werd na 9/11 niet veel meer gedaan. De focus kwam meer te liggen op het bestrijden van islamfundamentalisme en extreem links dan van extreemrechts. Bovendien was de verleiding groot om linkse extremisten als 'intelligent en gevaarlijk' te karakteriseren en rechtse extremisten als 'dom en ongevaarlijk' in die zin dat ze niet erg professioneel opereerden. De veiligheidsdienst leidde uit de registratie van extreemrechtse gewelddaden niet het gevaar van een destabilisering van de staat af.

Dat de NSU erop los kon moorden en dat niet geweten is of ze in een breder netwerk zat, een soort 'Braune Armee Fraktion', verhoogt de paniek. Duitse politici slaan elkaar om de oren met allerlei actieplannen om het verzuim goed te maken: de geheime dienst herstructureren, een centrum voor de bestrijding van extreemrechts oprichten, een maatschappelijk debat over vreemdelingenhaat organiseren, en zelfs de extreemrechtse Nationaldemokratische Partei Deutschlands (NPD) verbieden omdat ze het 'geestelijke kader' schept voor gewelddadige extremisten van rechts en verbindingen heeft met de neonazistische scene. Kanselier Merkel vroeg om na te kijken of een verbod van de NPD kans op succes heeft.

Een eerdere poging om de NPD te verbieden in 2003 mislukte omdat ze geïnfiltreerd was met informanten. Het gerecht eist dat deze uit de partij worden teruggetrokken bij het opstarten van een meerdere jaren durende verbodsprocedure: een dilemma want ondertussen verneemt de staat niets over wat er reilt en zeilt binnen die partij. De angst voor een nieuwe blamage weerhoudt de politiek ervan zo'n procedure op te starten. Verschillende democratische politici vinden dat een verbod van de NPD overwegen alleen maar afleidt van de kern van de zaak, namelijk achterhalen waarom de overheid in haar strijd tegen extreemrechts terrorisme in gebreke bleef.

Extreemrechts kan ook zonder partijstructuren. Maar volgens de Duitse journalist Stefan Aust (auteur van de bestseller Het Baader Meinhof Complex ) kan terrorisme niet overleven zonder een basis bij de massa. Extreemrechts gedijt nog, zeker in Oost-Duitsland, vanwaar de moordenaars afkomstig waren, een streek met veel werkloosheid en aangevreten maatschappelijke cohesie.

Schaduw van Hitler

Het spook van het neonazisme waart weer rond in Duitsland. Dat ligt er uiterst gevoelig. De Duitse historicus Heinrich August Winkler heeft het over de 'schaduw van Hitler' die over Duitsland zweeft. Het land wil de schande van het Derde Rijk te lijf gaan door 'verwerking van het verleden' en door verder te sleutelen aan de democratie. Die is niet perfect. Er zitten bruine vlekken op het witte gewaad van de Duitse democratie. Maar we kunnen er zeker van zijn dat de Duitsers de kritiek zullen beantwoorden met de vastberadenheid om een herhaling van het kwaad te verhinderen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234