Dinsdag 20/10/2020

Die blanke vader met zijn zenboeddhisme

Acht titels in tien jaar tijd. Alleen de legendarische Red Auerbach deed het in zijn carrière beter dan Phil Jackson, in de jaren negentig coach van de Chicago Bulls en nu actief bij de LA Lakers. Hij leerde Michael Jordan hoe je in de NBA kampioen kunt spelen en hij deed hetzelfde met Shaquille O'Neal en Kobe Bryant. Het team dat de Lakers van een 'three-peat' wil houden, zal in de play-offs over goede papieren moeten beschikken.

Valerie Hardie

In de biografie van Michael Jordan, Playing for Keeps, staat een veelzeggende anekdote, eentje die de filosofie van Phil Jackson perfect illustreert. Tex Winter, de levenslange assistent van Jackson, is in gesprek met MJ. "There is no I in 'team'", probeert Winter hem duidelijk te maken. "Yeah", antwoordt Jordan, "but there is one in win." Pas toen Jordan zijn scoringsobsessie van zich af kon zetten en zijn ploegmaats meer betrok in het spel, was er geen houden meer aan de Bulls. Voor elke play-offmatch las Jackson de spelers in de kleedkamer ook voor uit The Second Jungle Book van Rudyard Kipling: "Want de kracht van de roedel is de wolf, en de kracht van de wolf is de roedel."

Toen Phil Jackson in 1999 in Los Angeles arriveerde, vergezeld van zijn volledige entourage, wist hij al snel waar het schoentje knelde: ego's. Kobe Bryant, nog maar 21 toen maar al wel bijgenaamd 'Showboat Kobe', eiste de rol van vedette op, hoewel Shaquille O'Neal de spilfiguur van de Lakers was en zich daar ook naar gedroeg. Jackson zette de puntjes op de i. "The Lakers are Shaq's team." Discussie gesloten. Om dan vervolgens Shaq de levieten te lezen. O'Neal moest zijn vrijworpen beter leren gooien. Op een avond stond Shaq voor de zoveelste keer aan de vrijworplijn en gooide de bal keihard tegen het glas. Jackson en Winter lachten hem van op de bank uit. "Heb je die gezien." O'Neal keek hen dreigend aan maar had de boodschap begrepen. Als enige bleef hij geregeld in de gymzaal rondhangen tot tien uur 's avonds, om te oefenen op zijn vrijworpen. Dit jaar zit hij aan 55,5 procent, alleen in zijn eerste jaar bij Orlando was hij net iets 'efficiënter'.

De twee waren het aanvankelijk ook oneens over hoe Shaq hoorde te verdedigen. Van zijn vorige coaches kreeg O'Neal de opdracht vooral niet in foutenlast te raken. Jackson eiste meer van hem, meer rebounds en een betere verdediging. In één jaar tijd klommen de Lakers van de 25ste naar de 6de plek in de categorie 'team defense'. O'Neals eigen statistieken waren ook nooit zo indrukwekkend als onder Jackson.

Terwijl Jackson zich op de verdedigende taken toelegde, tekende Tex Winter de offensieve plannetjes uit. De 'triangle offense', het geesteskind van Winter en een succesnummer in Chicago, werd volledig afgestemd op de kracht van de 2m16 metende en 165 kilogram wegende O'Neal onder de borden. Het systeem is gebaseerd op een snelle balcirculatie. Bij de Lakers is de eerste optie steeds O'Neal die dan - als hij twee of drie mannetjes op de huid krijgt - de vrijstaande man zoekt. O'Neal deed plots veel meer dan alleen maar dunken. In 2000 was er geen enkele center die zoveel assists uitdeelde als Shaq. Pat Riley, coach van Miami, zag welke impact Jackson op O'Neal had: "Shaq is de meest imposante, onhoudbare en intimiderende kracht in de NBA geworden." En Sports Illustrated schreef: "Wie de Lakers wil elimineren, moet niet alleen Kobe afstoppen maar ook Shaq dwingen om te passen. Wie kan dat allebei?"

Dat O'Neal de kritiek accepteerde van Jackson, had alles met diens palmares te maken. Zijn voorgangers, coach Del Harris en Kurt Rambis, kregen heel wat minder krediet. Del Harris: "Als Phil zegt dat er vandaag niet getraind wordt maar dat er yoga en zwemmen op het programma staan, dan wordt dat niet ter discussie gesteld omdat Phil een contract van dertig miljoen dollar en al die kampioenenringen heeft. Als een coach zoals ik dat suggereert, zonder zo'n dik contract of zes ringen, dan is dat een ander paar mouwen."

Over de invloed die Jackson op hem had, zei O'Neal al snel: "Phil is de blanke versie van mijn vader." Shaq kon zich wel vinden in de discipline die Jackson van zijn spelers verlangt. Het deed hem denken aan zijn vader, een stugge militair. Het was overigens O'Neal zelf die aandrong op het inhuren van Jackson. In 1999 lagen de Lakers al vroeg uit de play-offs. O'Neal stapte het vliegtuig op om in zijn zomerverblijf in Orlando een poosje op adem te komen. In LA zaten ze met andere zorgen. Wie zou het team gaan coachen? Eigenaar Jerry Buss was geneigd om coach Rambis, een man van het huis, een contractverlenging aan te bieden. Buss was er nooit op gebeten om een vetbetaalde outsider naar LA te halen. Een telefoontje naar O'Neal deed Buss van mening veranderen. De man met 'Man of Steel' op zijn arm getatoeëerd zei dat de Lakers een coach nodig hadden die hen dat tikkeltje extra zou geven. Buss was overtuigd. Zonder één gesprek te voeren met Jackson stemde hij in met de looneisen die zijn manager Todd Musburgers stelde. Jackson zou in 'Lakerland' dertig miljoen dollar in vijf jaar tijd verdienen. Jackson was met zijn tweelingszonen Charlie en Ben op een vistrip in Alaska toen hij het nieuws vernam. En zo werd Jackson opnieuw coach, een jaar nadat hij de Bulls vaarwel had gezegd.

Dat Phil Jackson zo'n belang hechtte aan discipline had alles met zijn erg katholieke opvoeding te maken. Dat kon ook niet anders met vader Charles die een toegewijde pastoor was, en moeder Elisabeth, een devote evangeliste. Tv-kijken en luisteren naar rock-'n-roll was er voor hun kinderen niet bij, alleen gezelschapsspellen werden als vermaak toegestaan. Wie de regels overtrad, kreeg er met de riem van langs in de kelder van de pastorie. Jackson was zo gelovig dat hij elke minuut vreesde dat de dag des oordeels was aangebroken en dat hij in de hel zou branden indien hij zich niet als een goede christen gedroeg. Jackson kreeg wel de toestemming om te sporten, in zijn geval basketbal. Maar zijn wereldbeeld ging pas helemaal aan het wankelen toen hij in de jaren zestig in New York ging wonen, in de achterbuurten van Greenwich Village. Jackson leefde er als een hippie, op een zolderkamertje, en draaide platen van de Grateful Dead. Jackson trouwde in 1967 met Maxine en kreeg een dochter met haar. Maar vijf jaar later ging het koppel al uiteen omdat Jackson naar eigen zeggen niet klaar was voor een gezinsleven. Niet veel later hokte hij al samen met zijn latere tweede echtgenote, June.

Waar hij wel klaar voor was, dat wist Jackson niet meteen. Zijn carrière als profspeler bij de Knicks zat erop - als zesde man behaalde Jackson in 1970 en 1973 twee NBA-titels in New York - en welke wending zijn loopbaan zou nemen, was een groot vraagteken. Jackson deed zelfs persoonlijkheidstesten om te zien in welk profiel hij paste. Huisvader, was de uitkomst.

Het was echter zijn coach bij de Knicks, Red Holzman, die in Jackson een geschikte coach zag en hem aanraadde om in die professie zijn kans te wagen. En met succes, want in de CBA, het kleine broertje van de NBA, behaalde hij al snel een titel met de Albany Patroons. (Geen enkele coach deed hem de combinatie CBA- en NBA-titel ooit na, VH). Dat ontsnapte niet aan de aandacht van Bulls-eigenaar Jerry Krause, die een gesprek regelde tussen Jackson en toenmalige coach Stan Albeck om assistent te worden. Toen Jackson echter in een panamahoedje met een zwierige pluim opdaagde, stuurde Albeck die vreemde vogel wandelen. Een jaar later kreeg Jackson een tweede kans toen Doug Collins, die Albeck was opgevolgd, hem voor een nieuw sollicitatiegesprek uitnodigde. Ditmaal kleedde hij zich normaal en kreeg hij ook de job. En volslagen onverwacht werd hij drie jaar later, toen Collins plots werd ontslagen, hoofdcoach van de Bulls.

In Chicago gaf Jackson een voorsmaakje van wat hij nadien ook in LA zou doen. Hij duidde één vedette aan - Michael Jordan - die zich bereid toonde in te zetten voor zijn ploegmaats die hij eerder had omschreven als de 'supporting cast'. En hij streelde de ego's van de mindere goden - Scottie Pippen en Dennis Rodman - die nooit aan MJ konden tippen. Het resultaat: zes NBA-titels en het compliment van His Royal Airness dat hij onder geen enkele coach meer wou spelen.

In die jaren sluimerde er een conflict met het Bulls-bestuur, dat in 1997 aan de oppervlakte kwam. Manager Jerry Krause en eigenaar Jerry Reinsdorf wilden het team verjongen. "Spelers winnen geen titels, het bestuur doet dat", zei Krause. Toen Jordan te kennen gaf dat hij op pensioen zou gaan, nam ook Jackson zich voor er een punt achter te zetten. Psychisch was hij uitgeput en ook fysiek was hij aan een oplapbeurt toe. "De stress van dit seizoen, en van de negen jaar dat ik in Chicago coach, heeft me op meerdere manieren geraakt", zei Jackson. "Van een verwarde, donkerharige jongeman ben ik veranderd in een oude vent die de weinige grijze haren die hij heeft stilaan verliest. Ook mijn lichaam takelt verder af door de leeftijd en oude blessures." Jackson keerde terug naar zijn vrouw June in Flathead Lake in Montana, in de hoop zijn huwelijk te redden. De Knicks trokken wel aan zijn mouw en ook de Nets deden hem een voorstel dat hij haast niet kon weigeren, maar Jackson deed het toch. Tot de Lakers belden.

In LA werd Phil Jackson (56) een veel rustiger man. In Chicago was zijn leven een routineklus geworden. Hij coachte, reed naar huis en bekeek video's. In de Californische stad rijdt hij wat rond op zijn fiets of Harley-Davidson, wandelt hij op het strand, of gaat eens naar een rockconcert. Van zijn vrouw June is hij inmiddels gescheiden. Ze woont nog in New York en was actief in de presidentscampagne van Bill Bradley, een voormalige ploegmaat en vriend van Jackson. Hun vijf kinderen hadden allemaal het ouderlijke nest verlaten, elk ging zijn eigen weg. Jackson leerde zo een nieuwe liefde kennen: Jeanie Buss, dochter van Lakers-eigenaar Jerry Buss, die ooit in haar blootje voor Playboy had geposeerd, en tevens vice-voorzitter van de Business Operations. Van de geruchtenmolen die op gang kwam - "Phil wil eigenaar worden van de Lakers en houdt dus aan met de dochter van zijn baas" - trokken de twee tortelduifjes zich niets aan.

Andere gewoontes gaf hij niet op. In de oefenruimtes van de Lakers hing hij weliswaar geen Indiaanse artefacten meer op, maar hij zadelde zijn spelers toch nog op met wat Michael Jordan destijds als "dat zenboeddhismegedoe" betitelde. Hij mediteert nog dagelijks. Niet te verwonderen dat Jackson ook wel de 'zenmaster' wordt genoemd. In Chicago was Jackson geregeld te vinden in boekenhandels, op zoek naar gepaste lectuur voor elk van zijn spelers. In LA deed hij net hetzelfde. Shaquille O'Neal kreeg Nietzsches Also sprach Zarathustra in de handen gestopt, veel verder dan één of twee hoofdstukken raakte hij niet. Maar toen O'Neal in de NBA-finals de trofee van MVP in ontvangst mocht nemen, omschreef hij zichzelf wel als 'Big Aristotle' omdat het die Griekse wijsgeer was die volgens O'Neal ooit zei: "Uitblinken is geen incidentele prestatie maar een gewoonte. Je bent wat je met regelmaat doet." In zijn tweede jaar gaf Jackson O'Neal Siddhartha van Hermann Hesse; Shaq las alleen een samenvatting. En dit seizoen stond Steppenwolf van dezelfde auteur op zijn leeslijst. Volgens Jackson zou het boek O'Neal moeten interesseren aangezien het over een man gaat die met een midlifecrisis kampt.

Welke roman Kobe Bryant kreeg, wist hij niet te zeggen. De eerste twee boeken heeft Bryant nooit gelezen. Alleen Sacred Hoops, de autobiografie van Phil Jackson, kon Bryant boeien. Toen Jackson zijn contract bij de Lakers tekende en officieel aan de pers werd voorgesteld, zat Bryant in de zaal, met een exemplaar van Sacred Hoops op zijn schoot. Ook al moest Bryant van Jackson de tweede viool spelen, toch blijft de guard net als O'Neal een grote fan van Jackson. En in afwachting van de dag dat O'Neal het voor gezien houdt - een dag die volgens Shaq zal samenvallen met de dag dat Jackson stopt - neemt Bryant genoegen met die rol en de twee NBA-titels die hij nu al op zak heeft.

Phil Jackson: 'Van een verwarde, donkerharige jongeman ben ik veranderd in een oude vent die de weinige grijze haren die hij heeft stilaan verliest'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234