Zaterdag 19/10/2019

DICHTER bij Ellen

Dichteres Ellen Deckwitz (1982) doet elke week iets met poëzie of proza

Suikerklontjes

Ze was een jaar of tien. Haar eerste bezoek aan een cafetaria, samen met haar tante, was ook de eerste keer dat ze suikerklontjes zag. Die in wit papier gewikkelde blokjes waren van een bijna magische volmaaktheid, vast en zeker te volmaakt voor haar. Ze haalde het papier er voorzichtig af en streek met haar vinger over het korrelige klontje. Ze brak er een hoekje van af, legde het op haar tong en sabbelde op de verbluffende zoetheid, waarna ze het ten slotte in een kopje water deed en zuchtend toekeek hoe het wegsmolt.
Eigenlijk houdt ze niet meer zo van zoetigheid, maar bij een schaaltje verpakte suikerklontjes krijgt ze nog steeds het gevoel dat ze naar iets kostbaars kijkt. Sommige herinneringen zijn on- gevoelig voor de tand des tijds. En voor sporen van verdriet. Het is niet waar dat alles wordt gekleurd door tijd en verdriet. Het is niet waar dat alles daardoor kapot gaat.

Han Kang, uit: Wit, Nijgh en Van Ditmar, 2017

***

Zeemeermin

Laatst dronk ik koffie met een hoogleraar literatuurwetenschap en het gesprek kwam, alle goede bedoelingen ten spijt, toch op de letteren. Ik zei dat de laatste jaren steeds vaker verschillende literaire genres met elkaar worden gemixt: neem bijvoorbeeld HhhH van Laurent Binet dat proza, geschiedschrijving en autobiografie vermengt; Claudia Rankines prijswinnende Citizen dat even goed een poëziebundel als een collectie Zeer Korte Verhalen is of Max Porters Verdriet is het ding met veren dat in naam een roman is, maar door de vele witregels en stijl sterk aan een lang prozagedicht doet denken.

Volgens de hoogleraar ontstonden deze genrevermengingen doordat de aandachtsspanne van de gemiddelde lezer is veranderd. De letteren hebben qua vrijetijdsbesteding concurrentie gekregen van gamen, Netflix en Tinder. Misschien dat er daarom boeken verschijnen die korter van stof zijn, waarbij de tekst ruimer op de pagina staat: het is makkelijker om daar je hoofd bij te houden, zeker voor zij die maar een half uurtje per dag vrijmaken om te lezen.

Op weg naar huis dacht ik daarover na. De hoogleraar had zeker een punt, maar ik kon me niet aan de indruk onttrekken dat er meer speelt. Nieuwe tijden vragen om een nieuwe manier van vertellen. De afgelopen vijftien jaar is er wereldwijd veel veranderd: terrorisme, kredietcrisis, het klimaatprobleem. De westerse mens voelt zich onzeker. De oude verhalen, en dus vormen, volstaan niet meer. En zo ontstaan er hybride genres die we nog niet kennen, en ons dus ook niet eerder hebben teleurgesteld.

Ik moest denken aan een klaagzang die ik laatst had aangehoord. Een vriend vond die mengvormen helemaal niets. "Hybride genres zijn je reinste literette", foeterde hij. "Het lijkt op literatuur maar heeft de diepgang van een prentenboek."

Gelukkig lag er thuis een werk op mij te wachten dat het tegendeel bewijst: het net in het Nederlands verschenen Wit, van de Zuid-Koreaanse schrijfster Han Kang. Het is een mix van verhaal en poëzie, van autobiografie en essay, en gaat over een winter die de auteur in Warschau doorbracht, waarin de sneeuw allerlei herinneringen triggerde: aan een gestorven moeder en een zusje dat ze nooit heeft gekend. Aan de hand van de kleur wit worden er verbanden gelegd tussen leven en dood, tussen verlies en verandering.

Het leverde een bijzonder boek op. Zo zijn er regels als: 'Alsof er nooit een tijd is geweest dat het haar enige troost was/ dat niets eeuwig kon duren.'

De boodschap van het werk stemt somber maar Kang schrijft zo prachtig dat je wilt doorlezen, al staan af en toe, vooral wanneer ze over haar jong gestorven zusje schrijft, de tranen je in de ogen. Na afloop is je blik op de kleur wit, maar ook op de dood en hoe we daarmee omgaan, veranderd.

Sommige mensen hoor je klagen dat door genres te vermengen oppervlakkige literatuur ontstaat: iets wat vlees noch vis is. Wit bewijst dat het ook teksten kan opleveren die meer zijn dan de genres waaruit zij putten: vlees én vis. Wit is een zeemeermin die zachtjes in je oor zingt, oude illusies verplettert, en je uitdaagt om met het wrakhout nieuwe op te bouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234