Zondag 15/09/2019

DICHTER bij Ellen

'Lange tijd heb ik de gewoonte gehad de mensen te vertellen dat ik me de hele scène van mijn geboorte nog kon herinneren. Wanneer de volwassenen dat hoorden, begonnen ze eerst te lachen, maar als ze uitgelachen waren, vroegen ze zich af, of ze niet voor de gek gehouden werden, en ze keken met afkeer naar het bleke gezicht van dat onkinderlijke kind. Soms, wanneer er vreemden op bezoek waren, en mijn grootmoeder bang was dat ze me voor een idioot zouden houden, viel ze me bits in de rede met het bevel buiten te gaan spelen. Vaak ook probeerden de lachers me achteraf, door een soort wetenschappelijke argumenten, van mijn ongelijk te overtuigen. Ze zeiden, dat een pasgeboren kind zijn ogen nog niet open had, en zelfs wanneer dat al eens het geval was, toch niet tot waarnemen in staat was, en geen geheugen had om zich te herinneren wat het zag. Zo babbelden ze maar door en probeerden me met toneelspelersgebaren omver te praten.

'Dat is toch zo! Of niet soms?' plachten ze daarbij te roepen, terwijl ze me bij de schouders door elkaar schudden. Totdat ineens de verdenking bij hen opkwam, dat ze me op die manier juist in de kaart speelden. Je kon immers voor zulke kinderen niet genoeg op je hoede zijn! Misschien was het enkel maar een truc om, schijnbaar naïef, allerlei gevaarlijke vragen te gaan stellen, zoals: 'Maar waar kom ik dan vandaan?' of 'Waar was ik dan, voordat ik leefde?' Dan hielden ze plots op met praten, knepen de lippen samen en keken me vijandig aan, alsof ik hen op de een of andere manier diep gekwetst had."

Uit: Yukio Mishima,Bekentenissen van een gemaskerde, Meulenhoff 1986, vertaling Jef Last.

***

Begin gewoon ergens

Eén ding weten we zeker over de roman, en dat is dat ze ieder moment dood kan neervallen.
Goethe zei eind 18de eeuw al dat alles al een keer bedacht is en Louis Couperus verwachtte in 1905 dat het overlijden van het boek ieder moment kon worden aangekondigd.

Goed, dat iets bezig is aan een lange stervensweg wil natuurlijk niet zeggen dat het niét dood kan (al ben ik er inmiddels van overtuigd dat Stephen Hawking onsterfelijk is), maar ondanks de cultuurpessimisten die al jaren verwachten dat de hedendaagse mensch door zijn social-mediaverslaving meteen gillend wegrent als hij iets met een kaft ziet, is de roman er nog steeds.

Toch bloeiden de afgelopen tijd de angsten voor de doodsreutel van het boek weer op. Grappig genoeg denken vooraanstaande denkers nu niet meer dat de roman vanwege desinteresse in de vergetelheid zal verdwijnen, maar doordat het aanbod te groot is. De beroemde literatuurwetenschapper Harold Bloom maakt zich grote zorgen dat er steeds meer boeken, van klassiekers tot bestsellers tot amateurproza, zomaar van het internet kunnen worden geplukt. Hij is bang dat de lezer straks door de bomen het bos niet meer ziet, zeker nu er steeds minder ruimte in de pers is voor serieuze literaire kritiek en iedereen online maar in het wilde weg publiceert. Hij is doodsbenauwd dat er daardoor alleen nog maar slechte boeken zullen worden gelezen (wat dat dan ook zijn).

Je zou kunnen zeggen dat daar allang oplossingen voor zijn. Bijvoorbeeld de site goodreads.com, waar je kunt zien wat je vrienden lezen, en waar je op basis van je favoriete werken en auteurs, via allerlei slimme algoritmes tips krijgt voor boeken die je misschien ook leuk zou vinden. Diezelfde algoritmes worden ook ingezet op de sites van Bol en Amazon.

Het nadeel daarvan is dat deze tips zijn gebaseerd op je smaak, en niet op wat je misschien zou prikkelen of wat je leeswereld zou kunnen verbreden. Het verkleint ogenschijnlijk de kans op een anticlimax, maar is qua effect te vergelijken met Center Parks: altijd wel leuk, maar nooit verrassend. Het nadeel van je vrienden en hun leesvoorkeuren, is dat zij deel uitmaken van jouw bubbel, en dat je dus zo in hetzelfde type gedachtegoed kunt blijven hangen.

Omdat ik ervan overtuigd ben dat steeds hetzelfde lezen ongezond is, ga ik elke maand een paar keer naar van die verlepte vijfdehandsboekenzaakjes, en pak ik lukraak titels uit de kast. In plaats van de flaptekst te lezen, begin ik in het eerste hoofdstuk. Prikkelt dat, dan neem ik het mee. Zo ontdekte ik als tiener bijvoorbeeld bij toeval het magistrale Bekentenissen van een gemaskerde van Yukio Mishima (van wie ik tot dat moment echt nog nooit had gehoord).

Misschien is dat ook de oplossing om de weg te vinden in dat enorme online boekenwoud: begin gewoon ergens. Klinkt misschien gek, maar hierdoor kun je op onverwachte parels stuiten die geen algoritme voor je had kunnen uitkiezen. En kunnen we zo de roman blijven reanimeren, tot niemand meer vreest voor haar dood, omdat ze eindelijk echt onsterfelijk is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234