Maandag 21/10/2019

DICHTER bij Ellen

Dichteres Ellen Deckwitz (1982) doet elke week haar ding met poëzie en proza

De afgelopen maanden stond de uitgeverswereld, doorgaans even spectaculair als een gereformeerde kantoorboekhandel, even flink in de fik: de directeur-uitgever van Atlas Contact stapte op en vervolgens begonnen de auteurs te staken, bij Querido Kind vertrokken zes redacteuren, en ruim zestig schrijvers volgden hen. Beide crisissen ontstonden door meningsverschillen tussen concern en uitgeverij. Het is wel vaker hommeles tussen die twee: de eerste heeft nou eenmaal een sterker winstoogmerk en zal liever zien dat de nieuwe Dan Brown in het fonds wordt opgenomen dan het vertaalde oeuvre van Choiji Odser (u weet wel, die 14de-eeuwse Mongoolse dichter). De laatste wil, naast bestsellers, ook werk de wereld inwerpen dat eerder literair dan financieel interessant is. En daar begint het gedoe al.

Meestal komen uitgever en concern er wel uit, maar nu de boekverkoop daalt, zijn veel auteurs toch bang dat winstbejag de overhand gaat krijgen. Vooral dichters houden hun adem in: de populariteit van poëzie op festivals en kussenslopen ten spijt, wil het met de verkoop van bundels maar niet vlotten. Een dichter zei laatst dat hij verwacht dat over tien jaar geen enkele grote uitgever nog aan poëzie zal doen.

Dat zou doodzonde zijn. Bij een uitgeverij zitten is een zegen: je krijgt redactie, pr en bovendien geloofwaardigheid ('eigen beheer' suggereert helaas nog steeds dat alleen de dichter en diens moeder het wilden lezen). De meeste dichters hebben het nodig om in een aanbiedingsfolder te staan, om door een redacteur die in hen gelooft te worden aanbevolen bij evenementen, kranten en boekhandels. Door een bundel uit te geven, zegt een uitgever: 'Lees dit eens. Het is bijzonder, vertrouw ons, wij maken er alleen maar verlies op maar zijn het aan de literatuur verplicht dit te publiceren.' Door bij een uitgeverij te verschijnen, wordt de bundel op een voetstukje geplaatst. Zo van: er schrijven dan misschien wel een miljoen Nederlanders en Vlamingen gedichten, maar déze poëzie mag je echt niet missen.

In de hedendaagse wildgroei aan online versjes en verdriet-in-eigen-beheer was ik zonder haar uitgever waarschijnlijk nooit op het mooie werk van de Nederlandse dichteres Sasja Janssen (1968) gestuit. Haar gedichten zijn een achtbaan vol talige loopings en gedachten op topsnelheid. In haar vierde bundel Happy, die deze week verschijnt, vergelijkt ze een geamputeerde borst met een kleine rog (Gestoord! Ook geniaal!) en eet iemand zijn enige lauwerkrans op (Geweldig!). Je wilt de lezer toch niet de kans ontnemen om regels te lezen als: 'de dood is ook/ van hem, hoe verdiende ik dat te vergeten' of 'waarom iets maken wat vervliegt, waarom iets maken/ wat je niet kunt inlijven, vasthouden of verplaatsen/ desnoods vernietigen?'

Het gaat bij het uitgeven van poëzie niet om materiële, maar om literaire winst. En dus om het lef van de uitgever. Of hij dapper genoeg is om dienstbaar te durven zijn aan een ándere lezer dan de gemiddelde bouquet- en bestsellerverslinder. Om het stillen van een honger waar lezer noch uitgever eerder aan durfde toe te geven. Laat hen een voorbeeld nemen aan Querido, die de lezer de fenomenale Sasja Janssen bundel na bundel durft voor te schotelen. Bon appetit.

Ballade van de alfahulp I

Ik trek de gordijnen dicht als een lijkzak, de tengere
sigarettenhulzen van het bed, snijbloemgroen de deken
die makkelijk vuurt, het moet meteen.

Het moet, de traagheid, mijn kinderhand tussen haar
benen en ik lach met haar mee, want voor mij is het erger,
ik ben ingehuurd, niet ik ga over twee dagen dood.

In de middag pakt ze me terug wanneer de hulzen
uit me blijven vloeien en ik de man doe van wie de dochters
uit de oceaan komen omdat hij crepeert.

Weer dat gelamenteer om hun moeder die het bed
met anderen houdt, de zusjes getrouwd met vreemdelingen,
ik schuil in de hal met de stofzuiger.

En de donkere huilt op het hete balkon, terwijl de lichte
de deur opent voor de keisnijder, die mij eerst bevrijdt.

Uit: Happy, Sasja Janssen, Querido, 2017.

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234