Woensdag 18/09/2019

DICHTER bij Ellen

Dichteres Ellen Deckwitz (1982) doet elke week haar ding met poëzie en proza

Afgelopen weekend was er een beetje tumult in de letterenwereld. Ilja Leonard Pfeijffer had in zijn NRC-column van vrijdag wat dingen beweerd over de studie Nederlands: dat men er tegenwoordig bijvoorbeeld geen Couperus meer mag lezen. En ook dat de student vanaf de eerste collegedag wordt gedwongen om het gedachtegoed van de Franse cultuursocioloog Pierre Bourdieu toe te passen. Diens theorieën gaan ervan uit dat kunst een machtsspel is waarbij uitgevers, literatuurwetenschappers en Ilja Leonard Pfeijffer de letterenwereld ervan proberen te overtuigen hun ideeën hoog aan te slaan, om zo meer macht in die wereld te krijgen.

Ik kan u vertellen (en al dan niet geruststellen) dat er op universiteiten nog steeds Couperus wordt gelezen. En er worden echt wel wat meer methodes behandeld dan die van Bourdieu: diens blik op de letteren is interessant maar ook eenzijdig: de nadruk komt zo te liggen op de sociologische aspecten en laat de esthetische goeddeels buiten beschouwing (een Bourdieu-fan zou overigens zeggen dat esthetiek slechts een kwestie is van strategie). Het gevaar dreigt vervolgens dat je een oeuvre louter beoordeelt op intentie en/of connecties: schrijver Flupke bootst in zijn laatste boek wel erg Fintro-winnaar Sjimmie na. Of: dichter Kwik staat alleen maar in het laatste nummer van de Poëziekrant omdat zijn vrienden de redactie bezetten.

Het denken van Bourdieu is interessant en soms erg toepasbaar, maar bij al te consequent doorredeneren reduceert het de letteren tot een potje Stratego. Dat maakt het schrijverschap iets wat om berekening in plaats van om begeestering draait.

Er zijn gelukkig genoeg voorbeelden van schrijvers bij wie het werk er ook wel komt zonder sterk netwerk of agressieve retoriek. Neem nu de nieuwe bundel van de Groningse fotograaf en dichter Jan Glas (1958).

In Het waaide er zijn van de 34 gedichten er dertien die je meteen in de Groninger stadswallen zou willen uitbeitelen (ter vergelijking: de doorsneepoëziebundel bevat gemiddeld 45 gedichten waarvan er doorgaans slechts twee het bloemlezen waard zijn). Het ene na het andere mooie beeld komt je tegemoet: een teleurgestelde geliefde houdt een dekbed voor zich als een strapless trouwjurk. Er zijn tragikomische regels als 'na de dood van mijn ouders hoefde het in principe met mij niet meer goed te komen' en 'vrouwen willen dat mannen kruipen. En... je kruipt altijd verkeerd.' Er is een vijver waarin een clubje eenden de Tweede Wereldoorlog naspeelt: 'Zo blijft de herinnering levend/ aan een tijd waarin onze overheid het geweldsmonopolie/ uit handen was genomen.' Elders wordt een film vertoond waarin George Clooney op een zeker moment niet meer op George Clooney lijkt en het publiek zijn geld terug wil.

Als je de theorie van Bourdieu loslaat op het schrijven van Glas, sta je met je mond vol tanden. Netwerken, van de daken schreeuwen: zijn werk heeft het nooit nodig gehad. Maar ja, aan de andere kant zou een onderzoeker nu kunnen stellen dat ik met dit pleidooi Glas' machtspositie in de letteren heb versterkt. Ach, Bourdieu... Je kunt er niet van winnen. En dat hoeft ook niet. Ga gewoon lekker de nieuwe bundel van Jan Glas lezen, daar wordt iedereen beter van.

***

ABSTRACT II

Er verscheen een kamer midden in de nacht
met een kleine keuken eraan vast. Gebouwd
zonder bouwvergunning of aannemer. Blijkbaar
kan zoiets in de nacht waarin het wemelt van de
nietsnutten en de zogenaamde vrienden. In de
kamer zat een gat. Het waaide er. Door het gat
kwam mijn vader de kamer binnen, hij droeg
een kip die legnood had. Grote kans dat er in de
nacht in de kip een ei met dubbele dooier zat.

Uit: Jan Glas, Het waaide er, Kleine uil, 2017

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234