Zaterdag 10/12/2022

AnalyseEnergiecrisis

Deze voorstellen moeten uw energiefactuur draaglijk maken: welke werken echt?

Het regent politieke ballonnetjes om de energiefactuur te verzachten. We houden de drie belangrijkste tegen het licht: werken ze wel, en hoe haalbaar zijn ze?

Stavros Kelepouris en Michiel Martin

Een basispakket voor energie: best met focus op elektriciteit

Volgens de liberalen is het beter om een basistarief in te voeren voor iedereen die geen sociaal tarief heeft. Dat zou voor een gezin op jaarbasis een korting kunnen opleveren tot 675 euro. “De overheid past dan voor een eerste basisschijf aan energie de rest van de kosten bij”, zegt energie-expert Joannes Laveyne (UGent). Bij de waterrekening is dat nu al het geval.

Premier Alexander De Croo (Open Vld) legde al een voorstel op tafel om een basispakket voor gas te voorzien. Prijskaartje voor de staatskas: 0,5 tot 1,3 miljard euro. De hoogste inkomensgroepen zouden wellicht buiten de regeling vallen.

Econoom Koen Schoors (UGent), lid van de expertengroep die deze zomer al voor een dergelijk basispakket pleitte, gelooft alvast in de maatregel. “Onze berekeningen tonen dat het mogelijk is én goedkoper dan een btw-verlaging naar 6 procent voor iedereen.” De hamvraag is natuurlijk: wat is de basisbehoefte van een huishouden? Kijk je enkel naar gas of ook naar elektriciteit? Door de mix aan verwarmingsbronnen - waarvan stookolie niet eens gemeten wordt - is het moeilijk om daar een uniform verbruik op te plakken.

“Als je per energiebron een basisbudget zou voorzien, zullen de mensen die ecologisch verwarmen met een warmtepomp en dus enkel elektriciteit gebruiken, sterk benadeeld zijn”, zegt ook Ruben Baetens, expert bij energiebedrijf 3E. Beter is het volgens hem om op de gemene deler te focussen: de elektriciteitsfactuur, die heeft iedereen. “Vervang alle bestaande energieheffingen door een CO2-heffing, en geef daarop een forfaitaire korting die berekend is op een basisbehoefte. Wie een energiezuinige ingreep doet, bespaart dan sowieso op het hoge tarief. Dat is de beste incentive.”

Een getrapt sociaal tarief: vragen bij haalbaarheid op korte termijn

Bijna één op de vijf Belgen kan vandaag bogen op het sociaal energietarief. Maar wie bij wijze van spreken één euro te veel verdient, mag ernaar fluiten. “Dat verschil loopt op jaarbasis al tegen de vijfduizend euro aan”, zegt Baetens, die opmerkt dat die sociale correctie nu afhangt van het recht op een verhoogde tegemoetkoming. “Terwijl het gezinsinkomen een betere maatstaf zou zijn.”

Bij een getrapt systeem zou er een soort ‘sociaal tarief light’ komen. Vicepremier Petra De Sutter (Groen) kijkt daarvoor naar mensen die momenteel geen recht hebben op het sociaal tarief en minder verdienen dan 3.500 euro bruto per maand. PS-voorzitter Paul Magnette wil boven op de 20 procent Belgen met een sociaal tarief de 40 procent daar net boven een verlaagd tarief geven naargelang van hun inkomen.

Los van de wenselijkheid - armoedeorganisaties zijn al langer vragende partij - lijkt het vooral een kwestie van haalbaarheid op korte termijn. Om zo’n beleid in de praktijk door te voeren, zouden energieleveranciers een zicht moeten hebben op de inkomens, terwijl die datalink in het verleden net werd doorgeknipt om privacyredenen. “Mensen zouden dan online zelf hun inkomen moeten checken, en dan dreigen er veel uit de boot te vallen”, zegt Baetens.

Ook de huidige regeling loopt daarop vast. “Bijna 50 procent van wie recht heeft op verhoogde tegemoetkoming neemt dat recht niet op”, zegt armoede-expert Wim Van Lancker (UAntwerpen). Ze zijn niet op de hoogte, of de drempel om te registreren via de ziekenfondsen is te hoog. “En dan blijkt de naam op een energiecontract soms niet helemaal dezelfde als de naam op de lijst van rechthebbenden”, zegt Stefan Goemaere, expert energiearmoede bij Saamo. “Het gebruik van het rijksregisternummer zou al veel oplossen.”

“We zouden er trouwens ook voor kunnen kiezen om het sociaal tarief te verhogen”, zegt Baetens over de huidige ‘alles of niets’-regeling. Hij wijst erop dat het sociaal tarief vandaag lager ligt dan de markttarieven in juni 2020. “En toen stond de gasprijs op een historisch laagtepunt.”

Enkel huurindexatie voor energiezuinige woningen: huurder blijft kwetsbaar

Op Vlaams niveau werkt N-VA, op initiatief van minister van Wonen Matthias Diependaele (N-VA), aan een voorstel om huurprijzen niet te indexeren bij woningen die op energievlak niet in orde zijn. Dat zou eigenaars van woningen met een EPC-score E of F moeten motiveren om beter te doen, en het kost de overheid - behalve de mogelijke isolatiepremies - niets.

“Op de private huurmarkt zie je sowieso de kwalitatief slechtste woningen”, ziet Stefan Goemaere. Dat blijkt ook uit een recente enquête van ING: vier op de vijf huiseigenaars hebben dubbele beglazing, terwijl dat bij de huurders slechts iets meer dan helft is (55 procent).

Ruim een kwart van de huiseigenaars heeft zonnepanelen, tegenover amper één huurder op de twintig. Die kloof wordt alleen verder uitgediept. “Een verhuurder heeft dan ook weinig baat bij extra isolatie in het huidige systeem.” Ondanks die situatie zijn verhogingen van 70 tot 80 euro per maand - in totaal goed voor een kleine 1.000 euro extra per jaar - voor een gemiddelde woning geen uitzondering bij een indexering.

Toch plaatsen zowel verhuurders als huurders kanttekeningen bij het voorstel. Als verhuurders niet mogen indexeren, zouden ze bestaande contracten op termijn kunnen verbreken en nieuwe huurders zoeken. Of ze verkopen de woning bij gebrek aan het gewenste rendement, terwijl de huurmarkt nu al erg krap is.

Bij het Vlaams Huurdersplatform vragen ze zich bovendien af hoe afdwingbaar zoiets is. Ook Goemaere vreest dat veel huurders zich in een te kwetsbare positie bevinden. “Als je melding maakt van een slecht geïsoleerde woning, kan het zijn dat je in eigen voet schiet.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234