Zaterdag 19/09/2020

RecensieBoeken

Deze verhalen van de onthutste bewoners van Hiroshima na de atoombom werken louterend

Hiroshima, Japan, na de atoombom, augustus 1945.Beeld Universal Images Group via Getty

Op 6 augustus 1945, nu 75 jaar geleden, verwoestte een Amerikaanse atoombom de Japanse stad Hiroshima. Verhalen van zes overlevenden tekenen deze dag, die het einde van de Tweede Wereldoorlog inluidde.

‘Op 6 augustus, om precies vijftien minuten over acht ’s ochtends, Japanse tijd, het moment waarop de atoombom boven Hiroshima explodeerde, was juffrouw Toshiko Sasaki, een medewerkster op de afdeling personeelszaken van de tin­smelterij Oost-Azië, net achter haar bureau in het kantoor van de fabriek gaan zitten en draaide ze zich om om iets tegen het meisje aan het bureau naast haar te zeggen.’

Het zou het begin van een roman kunnen zijn maar het zijn de eerste woorden van Hiroshima, John Herseys reportage van de gebeurtenissen in Japan op 6 augustus 1945. Deze week was het 75 jaar geleden dat de Amerikanen hun atoombom op Hiroshima lieten vallen, vandaar de heruitgave van het beroemdste boek over deze controversiële, gruwelijke gebeurtenis. Hersey verslaat het inslaan van de bom, ‘een geluidloze flits’, maar ook de gevolgen en de nasleep ervan aan de hand van zes overlevenden die hij interviewde: kantoormeisje Toshihinki Sasaki, arts Masakazu Fujii, weduwe Hatsuko Nakamura, pater Wilhelm Kleinsorge, chirurg Terufumi Sasaki en dominee Kiyoshi Tanimoto.

Overlevenden van de atoomaanvallen op Hiroshima en Nagasaki worden in Japan hibakusha genoemd, wat niet ‘overlevenden’ betekent maar ‘getroffenen’, begrijpelijk want de atoombom zou hun levens voorgoed veranderen. En hoewel de zes allen hetzelfde hebben meegemaakt, lees je ook hoe verschillend ze reageren en hoe verschillend ook de levens zijn die ze na de ramp weer oppakken. Hiroshima is een verhaal over mensen, niet over bommen.

Herseys Hiroshima werd voor het eerst ­gepubliceerd in augustus 1946, dus redelijk vers van de lever, in The New Yorker en vulde, uniek in de geschiedenis van dat tijdschrift, het hele blad. Een sensatie was het, vanwege de details over de aanval zelf, maar vooral ook door de manier waarop de reporter verslag deed, door met de technieken van fictione­le verhalen de feiten te benaderen.

Hiroshima leest als een roman over zes personages, maar het is allemaal waargebeurd en opgetekend vanuit de ooggetuigen, het zijn vermomde interviews. John Hersey werd er een van de founding fathers van New Journalism mee: de journalist was niet langer een onzichtbare notulist van het nieuws maar dompelde zich onder in het verhaal. Grote namen die deze journalistieke verteltechniek later zouden verbreiden: Norman Mailer, Truman Capote, Hunter Thompson, Tom Wolfe.

Veerkracht

Je zou menen dat Herseys werkwijze een subjectieve vorm van journalistiek oplevert, maar zijn verslag maakt ondanks de persoonlijke betrokkenheid juist een nogal koele indruk. Dat komt doordat hij de emoties van de hoofdpersonen bij alle gruwelen kalm registreert in plaats van ze aan te dikken. Het is die mix van journalistieke precisie en het gevoel van fictie die het geheim van zijn stijl uitmaakt en het past ook perfect bij het Japanse karakter van het verhaal zelf: de slachtoffers lijken de ramp gelaten te ondergaan.

Als kind van Amerikaanse zendelingen in China (hij koos niet toevallig twee geestelijken als ooggetuigen, lijkt het) kende Hersey de Japanse mentaliteit van binnenuit en het is die opmerkelijke onaandoenlijkheid, die zijn verhaal kleurt. Over de mensen die onder de ergste omstandigheden stierven, half gesmolten en verminkt, schrijft hij: ‘Ze stierven in stilte, zonder wrok, en klemden hun tanden op elkaar om het te verdragen. Allemaal voor het vaderland.’

In zekere zin had hij het speelveld ook voor zichzelf. De meeste Amerikaanse verslaggevers van Hiroshima en Nagasaki waren nog vervuld van afdoende nationalisme en gevoelens van rechtvaardigheid om het over de Japanners als vijanden te hebben, de ‘Jappen’, maar Hersey verplaatste zich juist in hen.

Hersey vertelt de verhalen, van de onthutste bewoners van Hiroshima die geen idee hadden wat hun overkwam, de gruwelijke verminkingen, de schaduwen en bloemen op kimono’s die door de straling beklijfden, de leukemie die slachtoffers later opliepen, de microcefale kinderen die geboren werden.

Het gekke is dat je dit verslag van een van de dieptepunten van onze beschaving ook leest als een soort loutering, een verhaal over veerkracht en voortzetting, zonder dat Hersey de naargeestige momenten verdoezelt. Dat maakt het boek een monument van menselijkheid, in al z’n tegenstrijdigheid.  

John Hersey, 'Hiroshima, Meulenhoff, 180 p., 20 euro. Vertaald door C. van Paassen.' Beeld RV

Lees ook:

Cynrik De Decker, Voordat de bom viel. Hoe Belgen de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki mogelijk maakten, Houtekiet, 312 p., 24,99 euro. Verschijnt op 19/8. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234