Maandag 16/12/2019

Zeebrugge

"Deze toestand is pure kafka"

Beeld Mattias Pruym

Om een tentenkamp à la Calais aan onze Belgische kust te vermijden, zet de regering nog eens tachtig extra politieagenten in. Maar of het probleem daardoor ook zal verkleinen? Een verslag uit Zeebrugge.

Zeebrugge, een gure namiddag. Tegen de Stella Maris-kerk zit een tiental mannen, weggedoken in hun jassen. Het zijn zonder uitzondering Iraniërs. Om niet onmiddellijk te doorgronden redenen komen ze ook allemaal uit Shiraz, met 1,5 miljoen inwoners een van de grootste steden van het land.

Een van hen, Abbas, 25 jaar, toont ons zijn omzwachtelde hand. "Verstuikt", denkt hij.

Het letsel liep Abbas op tijdens een poging om op een ferryboot richting Engeland te geraken. Hij zegt dat hij bleef hangen aan wat ze in het Perzisch 'de Israëlische draad' noemen, de prikkeldraad. Hij toont de kleine scheurtjes in zijn jas. Het is duidelijk niet de eerste keer dat hij over de Israëlische draad is geklauterd.

Zijn kompaan Mehdi, 28, laat ons zijn vingers zien. Ook die herinneren aan vergeefse klauterpartijen over omheiningen rond de Zeebrugse haven. Mehdi vertelt dat hij hier al een maand of twee bivakkeert, en dat hij via Duitsland naar hier kwam. Het kamp in Calais hadden "ze" - wie dat zijn, is onduidelijk - hem afgeraden. "Ze vertelden me dat het maffia is daar. Dat ze 5.000 pond vragen om je naar Engeland te brengen."

Goede politie

Mehdi vertok naar eigen zeggen om religieuze redenen uit Iran. Hij is een Zoroastriër, deel van een kleine minderheid. Religieuze minderheden worden in Iran volgens hem onderdrukt, en maken bijvoorbeeld veel minder kans om aan werk te geraken. Werk hoopt hij wel te vinden in Engeland. Hij schat dat ongeveer 70 familieleden van hem in Londen, Liverpool of Birmingham wonen.

Of hij die familieleden spoedig zal weerzien, is twijfelachtig. Voor zover hem bekend zou er de afgelopen maand niet één vluchteling van Zeebrugge naar Engeland zijn geraakt.

Een vluchteling die hier wordt opgepakt, krijgt van de politie een cijfer op de hand. Bij sommige Iraniërs in Zeebrugge is te zien dat sommigen al een aantal keer zijn opgepakt en weer vrijgelaten. Beeld Mattias Pruym

Gevolg, zegt Mehdi, is dat de groep vluchtelingen hier steeds kleiner begint te worden. "Sommigen zijn vertrokken naar Calais, om het toch maar via die weg te proberen, anderen zijn naar Noorwegen vertrokken."

Terwijl we praten, komt een andere Iraniër de groep vervoegen. Hij is net vrijgelaten door de Brugse politie en toont ons het document dat hij op het politiekantoor heeft gekregen.

"Herbevestiging van het bevel om het grondgebied te verlaten", staat erop. Als deze man de exclusief Nederlandse boodschap al heeft begrepen, heeft die niet veel indruk gemaakt. "De Belgische politie is goed voor ons", zegt de man. Hij lacht vriendelijk.

Toiletpapier

Gebrek aan ijver kun je de politie alvast niet verwijten. Veel meer dan vluchtelingen zijn het vandaag de combi's die het Zeebrugse straatbeeld bepalen. De resultaten klinken bepaald indrukwekkend.

Volgens de meest recente cijfers arresteert de politie hier tegenwoordig wekelijks tweehonderd vluchtelingen. Alleen al dit jaar zouden er ongeveer negenhonderd arrestaties zijn verricht. Maar of dat ook betekent dat de Belgische kust dit jaar al negenhonderd 'illegalen' te verwerken kreeg? En of het probleem op die manier opgelost raakt?
Om op de eerste vraag te antwoorden: neen. Negenhonderd arrestaties staat niet gelijk aan negenhonderd vluchtelingen.

Een vluchteling die hier wordt opgepakt, krijgt van de politie - een beetje akelig is het wel - een cijfer op de hand gestempeld. De handen van de Iraniërs in Zeebrugge verraden dat sommigen al minstens drie keer zijn opgepakt en weer vrijgelaten.

Iraanse vluchtelingen in Zeebrugge worden om de haverklap gearresteerd, waarna ze opnieuw op straat belanden en nogmaals de oversteek naar Groot-Brittannië wagen. 'Dit lost niks op', fulmineert Zeebrugs pastoor Fernand Maréchal. Beeld Mattias Pruym

Dat brengt ons bij vraag twee. Hebben deze arrestaties zin? Lossen ze iets op?

Fernand Maréchal, de pastoor van de Stella Maris-kerk, weet het wel zeker. "Nee", zegt hij. "Dit lost niks op, eigenlijk is het pure Kafka. Die vluchtelingen worden opgepakt en krijgen een papier waarop staat dat ze het land binnen de vijf dagen moeten verlaten. Daarna mogen ze beschikken, en komen opnieuw naar onze kerk, om 's nachts nog maar eens een poging te wagen. Vijf dagen later worden ze dan opnieuw gearresteerd, en krijgen ze opnieuw een papier: 'Verlaat nog ogenblikkelijker dit land.' (lachje) Met excuses voor mijn taalgebruik, maar ik ben ervan overtuigd dat deze mensen met dit document hun gat afvegen. Niet figuurlijk, maar letterlijk."

Maréchal denkt te weten waar al die arrestaties wél toe dienen. "De politiek wil spierballen laten zien. Ze wil aan de bevolking laten zien dat ze de zaak onder controle heeft. In werkelijkheid laat ze het omgekeerde zien, en wakkert ze de onrust bij de bevolking alleen maar aan." De pastoor zegt dat al die onrust nergens voor nodig is. "Dit probleem bestaat hier al jaren. Zeker, sinds de controles in Calais verscherpt zijn, zijn hier enkele tientallen vluchtelingen bijgekomen. Maar zo dramatisch als de pers en de media het doen uitschijnen, is de toestand zeker niet. Mijn indruk: dit is controleerbaar. Maar politiek en media stellen het wel graag anders voor."

Maréchal trekt van leer tegen Carl Decaluwé (CD&V), de provinciegouverneur die had opgeroepen om deze "illegale vluchtelingen" geen voedsel te geven.

"Dat is niet alleen onmenselijk, maar ook dom", vindt Maréchal. "Als wij ze geen eten geven, gaan zij dat eten stelen. Hoe zou u zelf zijn? Ik heb het trouwens zelf ondervonden. Eind vorig jaar, toen we hier nog niet zo veel steun van vrijwilligers kregen, is er uit mijn tuin een kip gestolen. (lacht) Die kip bleek geëindigd op een barbecue van de vluchtelingen."

Maréchal wil wél helpen. Toen het in januari plots zo stevig begon te vriezen, zette hij de deuren van zijn kerk open. "Eerst waren ze met zes, na drie dagen met zeventig. Dat was alleen al vanwege de hygiëne niet langer houdbaar. Toen de grote kou voorbij was, heb ik de kerk weer gesloten."

Maréchal raakte vervolgens in gewetensnood. Hij ging samenzitten met Caritas, Dokters van de Wereld en het bisdom, ze besloten om nog deze week op het domein van zijn pastorie een steunpunt te openen voor vluchtelingen. "Stel u er niet te veel bij voor", vertelt Maréchal. "Het wordt een kleine container waar ze, behalve sanitair, informatie zullen vinden over de asielprocedure in België. Strikt genomen doe ik daarmee iets illegaals. Het is namelijk wettelijk verboden om deze mensen te helpen. Daar kan ik met mijn verstand niet bij. Laatst las ik in de krant over een man die in de cel zit omdat hij zijn vriend aan zijn lot had overgelaten na een auto-ongeval. Die man zit dus in de cel omdat hij iemand in nood niet heeft geholpen. Waarom zijn de wetten in dit geval omgekeerd?"

Ontmoediging

Burgemeester Renaat Landuyt (sp.a) ziet dat anders. Hij noemt het intitiatief van pastoor Maréchal "naïef", en bovendien " nefast" voor de vluchtelingenproblematiek in het algemeen. "In mei opent hier een opvangcentrum voor 350 asielzoekers", vertelt Landuyt. "We gaan die mensen helpen, en we gaan er alles aan doen om het draagvlak zo groot mogelijk te maken. Maar dat gaat ons niet lukken als we hulp bieden aan mensen die weigeren om zich als asielzoeker aan te melden, en bewust voor de illegale weg kiezen."

Of hij, met andere woorden, de visie van Carl Decaluwé onderschrijft? "Decaluwé heeft de foute woorden gekozen", zegt Landuyt. "Maar de essentie van zijn redenering is juist. Je helpt deze zaak niet vooruit door mensen te helpen die voor de illegaliteit kiezen en zo, bewust of niet, de mensensmokkel mee helpen floreren.

"Deze Iraniërs zijn hier omdat hen de weg is gewezen door figuren met hele slechte bedoelingen. Ik heb het over mensen die, voor eigen profijt, een nieuw Calais willen stichten. Ze zijn op zoek naar de zwakke plek. Wel: ik ga ervoor zorgen dat ze die hier niet vinden."

Vandaar dus de maximale inzet van de politie. Landuyt ontkent niet dat zijn korps, dat straks nog versterkt wordt met enkele tientallen eenheden, voorlopig niet veel anders kan doen dan vluchtelingen oppakken en weer vrijlaten. "Maar geloof mij: dit is niet zinloos. Alleen zo kunnen we mensensmokkelaars traceren. En wees ook maar zeker dat het op den duur ontmoedigend zal werken. Er komt een dag dat deze vluchtelingen het zullen opgeven, en er geen andere weg meer bestaat dan de legale weg."

Sigaar

Terug naar de Stella Maris-kerk, zaterdagmiddag. Terwijl we praten met een groepje vluchtelingen, duikt plots een indrukwekkende politiemacht op. De Iraniërs reageren gelaten, en laten zich zonder veel discussie oppakken. Even mee naar het polititekantoor voor wat administratie, en dan opnieuw naar hier. Wat hier de zin van is?

"Ik stel mij die vraag samen met u", zegt een leidinggevend agent. "Maar anders dan u word ik niet betaald om hierover na te denken. Ik heb het order gekregen om deze mensen op te pakken. Als ik dat order naast mij neerleg, ben ik de sigaar."

Het gemeentebestuur probeert te vermijden dat er Calais-toestanden ontstaan in Zeebrugge. Burgemeester Renaat Landuyt (sp.a): "We helpen niemand die bewust voor de illegale weg kiest." Beeld Mattias Pruym
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234