Zondag 20/10/2019

Molenbeek

Deze schepen wordt verketterd voor vijftig kritische pagina's

Analisa Gadaleta van Ecolo-Groen. Beeld Bob Van Mol

Met een boekje van vijftig pagina's over Molenbeek veroorzaakt Groen-schepen Annalisa Gadaleta (45) een stevige rel én een aanvaring met zusterpartij Ecolo. "We kunnen de problemen van Molenbeek pas oplossen als we ze onomwonden benoemen", reageert Gadaleta.

Dit had niemand verwacht, Annalisa Gadaleta nog het minst. De Groen-schepen van onder meer Leefmilieu staat in Molenbeek bekend als sympathiek en hardwerkend, met het hart op de juiste plaats. "Een vrouw van wie je de goede intenties nooit in twijfel mag trekken", hoor je vaak. Begrippen als 'relnicht' en 'straatvechter' hoor je nooit in één adem met haar naam. Omschrijvingen als 'racist' en 'islamofoob' staan al helemaal haaks op haar persoonlijkheid.

En toch is het met deze harde woorden dat behoorlijk wat mensen en politieke tegenstanders Gadaleta de jongste dagen wegzetten. Met name Jamal Ikazban, PS-fractieleider in de Molenbeekse gemeenteraad, is erg hard voor de Groen-politica. Volgens hem kopieert ze schaamteloos de recepten van de Franse radicaal-rechtse ideoloog Éric Zemmour. Zelfs Ecolo-schepen van Sociale Integratie Sarah Turine heeft het over "blunders en fouten" en eist via allerhande media dat Gadaleta publiekelijk haar excuses aanbiedt. Haar eigen partij, Groen, blijft haar wél volmondig steunen.

Aanleiding voor de scheldpartij is Entretien à Molenbeek, het boek dat de Groen-schepen heeft gepubliceerd over haar gemeente. De tekst is in feite een interview dat ze gaf aan de Italiaanse schrijver en socioloog Leonardo Palmisano, een familievriend uit Bari, Gadaleta's geboortestad.

In het boekje praat Gadaleta over de sociale problemen van Molenbeek, de terreurdreiging en het probleem van radicalisering. Daarnaast doet ze een aantal beleidsvoorstellen om de samenlevingsproblemen aan te pakken. Je moet ofwel lichtgeraakt ofwel te kwader trouw zijn om na lectuur van deze tekst te concluderen dat de auteur xenofoob zou zijn. Gadaleta leeft allerminst in de ideeënwereld van Wim van Rooy. Haar stijl heeft ook niet de kritische scherpte die auteurs als Luckas Vander Taelen en Geert van Istendael over multicultureel Brussel hanteren.

Wel gaat ze dieper in op integratiethema's die je als delicaat kunt omschrijven, zeker in het Molenbeek dat na de aanslagen in Parijs en Brussel onder spanning staat.

Beeld Franky Verdickt

Politieke oorlog

In een van de gewraakte passages vertelt Gadaleta dat veel Molenbekenaars de conservatieve tradities uit hun Marokkaanse dorpjes meebrachten. Het feit dat ze krampachtig aan hun oorspronkelijke cultuur vasthouden, bemoeilijkt hun integratie. Ook de praktijk van gearrangeerde huwelijken, waarbij bruiden uit de Maghreb worden geïmporteerd, bemoeilijkt volgens de Groen-schepen de emancipatie van vrouwen in Molenbeek.

Tegen ons vertelt Gadaleta dat ze niet had verwacht dat haar boekje tot controverse zou leiden. "Helemaal niet. Ik spreek mijn engagement uit voor Molenbeek en wil vooral duidelijk maken dat de mensen van Molenbeek alle kansen moeten krijgen om zich te ontwikkelen. Volgens mij kunnen we de sociale problemen van de gemeente alleen oplossen als we ze ook duidelijk en onomwonden benoemen. Het is nooit mijn bedoeling geweest te veralgemenen. Wel wil ik het debat aanwakkeren."

De schepen beseft heel goed dat de kritiek op haar boek vooral te maken heeft met haar standpunt dat bepaalde conservatieve tradities de emancipatie van migranten bemoeilijken. "Als je het over integratie hebt, dan moet je ook over cultuur en identiteit kunnen praten. Als je de mens louter bekijkt als een economisch wezen, vereng je de discussie. Ik stel inderdaad vast dat conservatieve cultuurelementen zoals gearrangeerde huwelijken een impact hebben op het integratieproces. Je moet zulke aspecten dan ook in het debat kunnen meenemen.

"Ik weet dat dit gevoelig ligt. Maar als je voor bepaalde problemen de juiste antwoorden wil zoeken, moet je de juiste vragen durven te stellen. Het is erg belangrijk dat je dat samen met de inwoners van Molenbeek doet. Dat is mijn diepste overtuiging, en verklaart ook waarom ik dit boek publiceerde."

Niet onbelangrijk: Gadaleta is hard voor de vele klassiek-linkse politici die migranten te lang "als slachtoffers" benaderden en ervan uitgingen dat sociale woningen en jobs bij de gemeente alles zouden oplossen. Cultuuraspecten werden volgens haar jarenlang onderschat en dat maakt dat het integratieproces nu al bijna twintig jaar hapert. Die politieke aanval is niet onbelangrijk om de intensiteit van de Gadaleta-polemiek te begrijpen: de concurrentie tussen Ecolo, PS en de snel opkomende Partij van de Arbeid (PTB) is verschroeiend in Molenbeek, waardoor elke discussie de potentie heeft van een politieke oorlog.

Dat zegt ook antropoloog Johan Leman, voorzitter van het Molenbeekse integratiecentrum Foyer. "Vergeet niet dat deze rel zich afspeelt in de context van een bikkelharde concurrentiestrijd. Ecolo, PS en PTB strijden om Molenbeek en vechten allemaal om dezelfde kiezers. Dat ook Ecolo-schepen Sarah Turine met scherp schiet op partijgenote Gadaleta, verwondert me dan ook niet. Ik kan me voorstellen dat nogal wat Ecolo-kiezers negatief reageren op de ideeën van Gadaleta. Als Turine niets zegt, dreigt ze kiezers aan de PTB of PS te verliezen."

Complex fenomeen

Gadaleta zegt dat ze zich bewust is van de intense politieke context in Molenbeek. "Natuurlijk is dit een politiek strijdtoneel. Dat weet ik. Het is een complexe gemeente en bovendien zijn de financiële middelen om projecten te realiseren erg beperkt. Reden te meer om constructief, zonder taboes en met alle mogelijke kenniselementen naar oplossingen te zoeken."

Los van het politieke dispuut zegt Johan Leman dat een boek publiceren over Molenbeek sowieso een hachelijke onderneming is. "Molenbeek is zo'n complex fenomeen, met zoveel positieve en negatieve aspecten, dat het bijzonder moeilijk is om een allesomvattend en 100 procent correct boek te schrijven over die gemeente. Ikzelf heb lang getwijfeld om een werk over Molenbeek te publiceren, maar uiteindelijk heb ik het niet gedaan. Niet omdat ik schrik heb, wel omdat het een reusachtige taak is om als auteur alle aspecten op een volledige en evenwichtige manier neer te schrijven. Ik vrees dat je dan al snel met een turf van honderden pagina's zit. Misschien heeft Gadaleta zich daaraan wat mispakt. In vijftig pagina's krijg je Molenbeek niet uitgelegd, waardoor het risico om te worden beschuldigd van clichés alleen maar vergroot."

Hans Vandecandelaere, auteur van het recente boek In Molenbeek, wil zich niet uitspreken over de kwaliteit van Gadaleta's boek, maar ergert zich aan de steekvlampolemiek die volgens hem het integratiedebat niet ten goede komt. "Een geïsoleerd citaat over Molenbeek is blijkbaar voldoende om alle deuren van de media te openen en een controverse te lanceren. Erg jammer, want op die manier wordt het erg moeilijk om een brede kritische kijk te ontwikkelen op de complexiteit van stadswijken als Molenbeek.

"Dat vind ik misschien nog het meest problematische aspect aan deze discussie. Ik heb er geen probleem mee dat de cultuurreligieuze probleemaspecten van Molenbeek worden aangeklaagd. Soms is dat ook nodig. Maar als het daarbij blijft, zitten we met een probleem. Zware structurele oorzaken, zoals het onderwijs en de huisvestingscrisis, blijven daarbij onderbelicht."

Gadaleta is ervan overtuigd dat de controverse snel weer gaat liggen. Ook de ruzie met zusterpartij Ecolo zal volgens haar niet al te lang duren. "Weet u, ik ben twintig jaar getrouwd en weet ondertussen dat zelfs de beste koppels af en toe ruzie maken. Een ruzie kan er ook toe leiden dat partners elkaar beter leren kennen en naar elkaar toe groeien. Het komt er nu op aan om samen met mijn Ecolo-collega's te bekijken waar de spanningen precies vandaan komen en hoe we ze zullen aanpakken."

Op de vraag of ze gehoor zal geven aan Sarah Turines oproep om openlijk haar excuses aan te bieden, antwoordt Gadaleta met een belofte: "Het eerste wat we gaan doen, is praten en misverstanden de wereld uit helpen. Molenbekenaars zitten niet te wachten op excuses, maar op een eerlijke dialoog."

Gemeenteplein Sint Jans Molenbeek Beeld Franky Verdickt

Publieke excuses ziet de schepen met andere woorden niet zitten. Maar dat betekent niet dat ze haar boekje als een ultiem en definitief statement ziet. Aanpassingen en correcties in een eventuele tweede editie wil ze niet uitsluiten. "Dit is geen universitaire studie, maar een interview dat werd afgenomen door een schrijver en socioloog. Het boekje was in de eerste plaats bedoeld voor een Italiaans publiek. Bovendien vond het interview enkele dagen na de aanslagen in Parijs plaats. Het klimaat was toen heel gespannen.

"Mocht er ooit een tweede editie komen, dan sluit ik uiteraard niet uit dat ik bepaalde zaken zal aanpassen en bepaalde standpunten zal verduidelijken. Wel blijft ik achter mijn uitspraken staan. Omdat ze gesteund worden door wetenschappelijke cijfers en mijn vele ontmoetingen met Molenbekenaars. Ik wil er nog even aan toevoegen dat ik naast veel kritiek ook veel positieve reacties krijg."

Ook haar partij Groen blijft haar steunen. "Het merendeel van de Molenbekenaars kijkt wél met open blik naar hun gemeente en ontwijkt geen taboes. Ze willen vooral vooruit met hun leven, dat is het allerbelangrijkste. Net had ik nog een ontmoeting met een groep vrouwen uit Molenbeek. 'Tu as raison', zegden ze. 'Je hebt gelijk'. Dat is voor mij het allerbelangrijkste."

Conversazione a Molenbeek / Entretien à Molenbeek, Annalisa Gadaleta en Leonardo Palmisano, 50 pagina's

► Straatbeelden uit Molenbeek, dat nog onder spanning staat na de aanslagen in Brussel en Parijs.

© franky verdickt

► Het Bonneviepark in Molenbeek. 'Het merendeel van de inwoners hier gaat geen taboes uit de weg', zegt Gadaleta.

© franky verdickt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234