Vrijdag 21/01/2022

'Deze reis is een monument'

Voor sommige parafamilies een eindpunt, andere hebben nog te veel vragen

Kigali

Van onze verslaggever ter plaatse

Maarten Rabaey

Ze wilden maar drie weken blijven, luitenant Thierry Lotin en mijn zoon Yannick", zegt Raymond Leroy. "Thierry zou naar huis terugkeren voor de bevalling van zijn vrouw. Yannick zou Kibat-2 verlaten voor zijn instructeursexamen bij de para's. We zagen ze niet meer terug."

Lotin en Leroy stierven zes jaar geleden op 7 april, toen ze bij de bescherming van de later vermoorde Rwandese premier Agathe Uwilingiyimana samen met acht collega's-para's werden ontwapend en naar Kamp Kigali gebracht. Daar werden ze één voor één gedood door Rwandese militairen. Het drama was bekend bij de bevelhebbers van de VN-vredesmissie Unamir en de Belgische oversten van het peloton-Lotin. Maar niemand greep in. Lotin, Leroy en de acht andere para's werden gisteren herdacht door de Belgische regeringstop die in Kamp Kigali een gedenksteen met hun namen en die van de andere vermoorde Belgen onthulde.

De kogelgaten in het gebouw waarin de tien para's stierven, vertellen van hun urenlange doodsstrijd, waaraan pas een eind kwam na een finale granaatinslag.

Premier Guy Verhofstadt haalde gisteren fel uit naar zij die de tien destijds alle hulp weigerden. "Deze mannen treft geen enkele blaam. Uren hebben ze gevochten tegen een overmacht. Uren hebben ze gewacht op hulp. Ze waren ervan overtuigd dat ze, in het nauw gedreven, niet alleen zouden worden gelaten. Ze rekenden op steun. Om onbegrijpelijke redenen werd niets gedaan om hen te ontzetten.

"Ze zijn vermoord onder het oog van een besluiteloze leiding. Deze leiding vormde het onverantwoorde sluitstuk van een slecht voorbereide opdracht, een opdracht die tot in het absurde het bewijs leverde van misdadige ongevoeligheid. Wij vragen hen om vergeving. Het is de enige manier om, als natie, met onszelf in het reine te komen. In naam van de regering zeg ik u dat wij erover zullen waken dat het lijden van deze mannen niet nutteloos was."

De vader van Thierry Lotin was aangedaan door de toespraak. "Voor onze familie is deze herdenking een point final. Wij bedanken de Belgische regering voor haar erkentelijkheid." 'Padre' Quertemont, de aalmoezenier van de parabrigade in Flawinne, valt hem bij. "Dit is een symbolisch sterk antwoord op de vele vragen die het rouwproces van de familie bemoeilijkten. Nu de verantwoordelijkheid is opgenomen, kunnen ze hun verdriet verwerken. Ze hebben de historische garantie gekregen dat ze niet vergeten worden. Deze reis is een monument."

Martine Debatty, zus van de vermoorde korporaal Alain Debatty, zei "fier" te zijn, maar ook dat de excuses eigenlijk niet van de huidige premier hadden moeten komen. "Ik blijf nog altijd wachten op verontschuldigingen van toenmalig premier Jean-Luc Dehaene en toenmalig minister van Defensie Leo Delcroix."

Lang niet iedereen reageerde gisteren dan ook opgelucht. Bitterheid en woede kregen zelfs opnieuw de bovenhand toen Yannick Leroy's vader zijn rolmeter bovenhaalde en de afstand mat tussen het doorzeefde gebouw en de straat. "Twintig meter tot aan de slagboom en dertig meter tot aan de straat", zuchtte vader Leroy. "Wij kunnen niet begrijpen dat VN-opperbevelhebber Romeo Dallaire en de Belgische majoor Maggen destijds hier langskwamen en dan nog beweerden dat ze geen hulp konden halen."

Dallaire was op weg naar een vergadering met kolonel Théoneste Bagosora die achteraf het brein achter de genocide bleek. De ontmoeting vond plaats in de militaire school die op Kamp Kigali uitkijkt. Maggen stond in contact met de Unamir-missie en andere para-eenheden. "We moesten later van deze para's horen dat ze met een paar tientallen klaar stonden om in te grijpen, maar niet mochten. Dallaire is nu misschien een gebroken man, omdat hij beseft wat hij heeft gedaan, maar hij wordt tenminste beschermd. Wij moesten alles zelf uitzoeken. We kregen te horen dat Yannick een snelle dood stierf, tot we in de autopsierapporten moesten lezen dat hij uren heeft geleden."

Vader Leroy ging in 1996 zelf al naar Kigali om uit te zoeken wat er met zijn zoon was gebeurd. Hij woonde het jaar daarop ook elke zitting van de senaatscommissie voor Rwanda bij, maar daar kreeg hij evenmin voldoende antwoorden. Ook vandaag vindt hij nog geen rust.

"Voor ons is deze ceremonie niet het einde. Er resten nog te veel vragen. Is er een verband tussen hun dood en de aanslag op het vliegtuig van president Habyarimana? Wie gaf het bevel de para's te vermoorden? We hopen dat de mensen die daar meer over weten deze herdenking zullen aangrijpen om met hun verhaal naar buiten te komen."

Martine Debatty: 'Niet de huidige premier maar Dehaene en Delcroix hadden zich moeten verontschuldigen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234