Zondag 29/11/2020

'Deze ramp kan niemand meer verwonderen'

Opnieuw wellicht honderden drenkelingen die vanuit Libië op weg waren naar Italië, het zal echt niet ophouden zonder meer reddingsoperaties. 'De versterkte operatie Triton van de EU volstaat niet', zegt Bart Janssens van Artsen Zonder Grenzen.

Janssens is directeur operaties bij Artsen Zonder Grenzen (AZG) en staat in nauw contact met de Dignity 1, een van de drie schepen die de ngo heeft in de buurt van de route Libië -Italië. Dignity 1 is meteen betrokken bij deze redding op 25 kilometer van de Libische kust.

Janssens: "Onze andere schepen, de Argos en de Phoenix, zijn nu ook richting deze schipbreuk. Maar voor ons is het nu al duidelijk dat er honderden mensen omgekomen zijn. Er waren er 5 à 700 aan boord, er is een honderdtal gered en de rest is vermist. Het ziet er niet naar uit dat er nog meer gered kunnen worden."

Dat zegt ook Philippe De Cock, kapitein van de Godetia. Dat is het Belgische marineschip dat tussen mei en juli meedeed aan de Europese reddingsoperatie 'Supportive Trident' om in de Middellandse Zee bootvluchtelingen op te sporen en te redden. "Deze mensen kunnen doorgaans niet zwemmen, dus ze sterven erg snel."

Dit keer was slecht weer met hoge golven de instinker. Een noodsignaal werd opgepikt en een Iers marineschip in de buurt stuurde nog zijn reddingsboten, maar toen kapseisde het bootje. Een klassiek rampscenario, volgens De Cock. "Het is een heel precaire situatie. Die scheepjes zijn niet zeewaardig en er zitten vele keren meer mensen op dan zou mogen. Bij het minste ligt zo'n bootje om. Soms is dat, tragisch genoeg, omdat ze panikeren wanneer ze een groot marineschip zien. Net daarom blijven wij op een afstand en gaan we met een motorboot en een tolk op hen af."

De Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) meldt dat er dit jaar al meer dan 2.000 vluchtelingen om het leven zijn gekomen op de Middellandse Zee. Een enorm veelvoud, zo'n 188.000 man, is al gered.

Toch is er volgens De Cock en Janssens eerder een constante grote stroom in plaats van een piek of aanzuigeffect. Sinds het laatste grote bootvluchtelingendrama in april zijn de Europese operaties voor grensbewaking Triton en Poseidon verdrievoudigd in capaciteit en middelen. Dat deed sommigen vrezen voor meer bootvluchtelingen. "Maar ik weet van Frontex (de Europese grensbewaking, BDB) dat zij daar geen aanwijzingen daarvoor hebben", zegt De Cock.

"Wanneer je met de mensen spreekt, besef je dat er geen verband is tussen de hoeveelheid reddingsoperaties en hun aantal, maar tussen hun situatie en hun aantal. Zij beseffen erg goed dat ze de dood in de ogen kijken. Het is confronterend om bijvoorbeeld een chirurg uit Syrië met zijn gezin of andere hoogopgeleiden met boorlingen mee in zo'n doodskist te zien. Maar ze zeggen: 'In ons land blijven, is een nog groter risico.'"

Beloftes waarmaken?

Net daarom klaagt Janssens aan dat Triton zijn beloftes niet waarmaakt. "Politici hadden beloofd in te zetten op meer redding, maar wij zien dat er steeds meer militaire schepen aan bewaking doen", zegt Janssens. Bovendien mijden commerciële schepen steeds meer deze route. In 2014 waren die schepen goed voor 40 procent van de reddingen. "Dat ligt nu duidelijk veel lager", zegt Janssens.

Het gevolg is dat AZG almaar meer reddingen uitvoert. "Van de Italiaanse kustwacht, die de opsporingen en reddingen organiseert, krijgen wij te horen dat ze het zonder de ngo-schepen van ons echt niet meer halen. Niemand moet over deze nieuwe ramp verwonderd doen", zegt Janssens.

Frontex zette sinds april dan wel militaire reddingsschepen in op zee, maar die zijn niet alleen minder gericht op redden, sommige landen trekken die schepen al terug. Dat bevestigt de IOM. Ook de Godetia keerde terug naar België. Het fregat Leopold I gaat binnenkort alvast vervangen, zo zegt De Cock.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234