Zondag 29/03/2020
Gabriel Matzneff aan de Italiaanse Rivièra.

Achtergrond

Deze pedofiele schrijver werd jarenlang beschermd door de Franse culturele elite. Nu keren ze hem, na explosieve onthullingen, de rug toe

Gabriel Matzneff aan de Italiaanse Rivièra.Beeld NYT

Hij schreef decennialang openlijk over zijn pedofiele voorkeuren. De Franse auteur Gabriel Matzneff (83) kreeg bescherming van machtige mensen in de media, politiek en bedrijfswereld. Zij hebben hem, na explosieve onthullingen van een van zijn slachtoffers, de rug toegekeerd. In een zeldzaam interview haalt Matzneff uit naar hun ‘lafheid’.

Gabriel Matzneff, een Franse schrijver tegen wie een onderzoek loopt omdat hij pedofilie promootte, heeft zich teruggetrokken in een kamer van een luxehotel aan de Italiaanse Rivièra. Slapen, zich ontspannen, schrijven zit er niet in. Hij bevindt zich helemaal alleen ‘in het verborgene’, in de steek gelaten door dezelfde machtige mensen in de uitgeverswereld, de journalistiek, de politiek en het zakenleven die hem in de weken ervoor gesteund hadden. Hij waagt zich alleen buiten om in zijn eentje met donkere zonnebril op een wandeling te maken. Hij is dan ook verrast als ik hem aanspreek in een café dat in een van zijn boeken vermeld wordt.

“Ik voel me als een levende dode”, zegt hij na wat aandringen. “Een terdoodveroordeelde hier op de lungomare”, een verwijzing naar de promenade hier op de dijk.

Onderduiken is iets nieuws voor Matzneff. Decennialang stond hij erom bekend dat hij openlijk beschreef en vertelde dat hij tienermeisjes bespiedde aan scholen in Parijs en seks had met achtjarige jongens op de Filipijnen.

Hij werd door president François Mitterrand uitgenodigd in het Elysée, hij ging vriendschappelijk om met de extreemrechtse leider Jean-Marie Le Pen. Hij profiteerde van de gulheid van de modeontwerper Yves Saint Laurent en zijn partner, de businessmogol Pierre Bergé.

Vijf jaar cel

Twee weken geleden moest Matzneff voor een rechtbank in Parijs verschijnen omdat hij in zijn boeken actief pedofilie promootte. Hij riskeert vijf jaar gevangenis. Maar zijn zaak is evengoed een impliciete aanklacht tegen de elite die zijn carrière mogelijk maakte en geïsoleerde stemmen die opriepen tot zijn arrestatie in de kiem smoorde.

Naarmate het onderzoek uitbreidde, kondigde het openbaar ministerie aan dat de politie op zoek gaat naar getuigen om mogelijke slachtoffers van Matzneff op het spoor te komen.

De steun voor Matzneff legt een blijvende paradox in de Franse samenleving bloot: enerzijds voert de natie gelijkheid hoog in het vaandel, anderzijds distantieert een elite zich van het gewone volk met een andere morele code en andere regels, of acht ze het nodig mensen met een andere morele code en andere regels te verdedigen.

Tien jaar geleden moest Dominique Strauss-Kahn aftreden als baas van het Internationaal Monetair Fonds nadat een hotelbediende hem beschuldigd had van seksuele aanranding. Volgens iemand die zijn verdediging op zich nam, had hij gewoon ‘huispersoneel vastgebonden’, wat herinneringen opriep aan het feodale verleden.

“Wij zijn een egalitaire samenleving, maar een kleine groep verzet zich daartegen en gedraagt zich als een aristocratie”, zegt Pierre Verdrager, een socioloog die pedofilie bestudeert.

Matzneff deed een beroep op de traditionele waardering voor de grensoverschrijdende figuur die leeft bij de elite. Grijzende linkse intellectuelen vonden in zijn boeken de blijvende vrije geest van mei ’68 terug. Een nieuwe generatie rechtse literatoren beschouwden hem als een symbool van het verzet tegen het politiek correcte denken.

Nu worden Matzneff en zijn steunheren ter verantwoording geroepen door een nieuwe beweging: vrouwen die het juk van zich afwerpen na lange onderdrukking door machtige mannen.

De afrekening ging vorige maand van start met de publicatie van ‘Le Consentement’ (‘De instemming’) van Vanessa Springora, de eerste getuigenis van een van de minderjarige slachtoffers van de schrijver. Het boek bevatte geen nieuwe onthullingen over het seksuele verleden van Matzneff, maar bracht wel een culturele verschuiving teweeg.

“Dit is het #MeToo van de Franse uitgeverswereld”, zegt François Busnel, de presentator van ‘La Grande Librairie’, het belangrijkste literaire programma op de Franse televisie. “Een stem verheft zich in een omgeving, de Franse literaire omgeving, waar mannen de plak voeren, die behoorlijk vrouwonvriendelijk is, en waar een omerta heerst.”

De val van Matzneff kwam laat maar ging snel. Zijn drie uitgevers dumpten hem. Het hoofd van het Centre national du livre meldde dat Matzneff een prestigieuze, zelden toegekende carrièretoelage niet zou ontvangen. Het ministerie van Cultuur herbekijkt twee staatsprijzen die Matzneff in de jaren 90 ontving. Hij raakte zijn column in het magazine Le Point kwijt. Het parket opende een onderzoek.

‘Geheime, verdrukte verlangens’

De verjaringstermijn is verstreken in het geval van Springora. Maar er is meer dan de aanklacht wegens de promotie van pedofilie. Matzneff kan in beschuldiging worden gesteld voor recentere seksfeiten met minderjarigen in Frankrijk en het buitenland.

In zijn schuiloord aan de Italiaanse kust verwerpt Matzneff die aantijgingen. “Wie zijn zij om me te veroordelen?”, zegt hij. “Die genootschappen van de deugdzamen, hoe slapen zij, wat doen ze in bed, met wie slapen ze, wat zijn hun geheime, verdrukte verlangens?”

Het verhaal van Matzneff, zeggen velen, is alleen mogelijk in Frankrijk, waar schrijvers, van Voltaire tot Zola en Sartre, altijd op handen zijn gedragen. In Parijs zijn de ontelbare straten genoemd naar een schrijver fysieke uitingen van die verering. Elke woensdag besteedt een grote zender in het programma ‘La Grande Librairie’ in primetime live 90 minuten aan de bespreking van boeken.

Matzneff behoorde niet meteen tot de grootste Franse schrijvers, maar profiteerde wel van die traditie. Hij schreef bijna vijftig romans, essaybundels en dagboeken die de boekwinkel nooit gehaald hadden als de boekensector meer op winst gericht was geweest. Franse uitgeverijen publiceerden zelfs dagboeken die overlapten en weinig meer waren dan uitgebreide agenda’s. Maar precies die werken bevatten precieze informatie over de mensen die Matzneff geholpen hebben en de tienermeisjes die hij verleidde, onder wie Springora.

Vorige maand viel het parket binnen bij de prestigieuze uitgever Gallimard om boeken in beslag te nemen. Vorige woensdag kwam de zaak een eerste keer voor. Ook de uitgevers en promotoren kunnen aangeklaagd worden, met de boeken als bewijsmateriaal.

“We hebben weet van emotioneel bezwaarde mannen die pedofilie gerechtvaardigd vinden nadat ze boeken van Matzneff gelezen hebben”, zegt Méhana Mouhou, advocaat van l’Ange Bleu, een organisatie die strijdt tegen pedofilie en die de zaak aangespannen heeft.

Matzneff poetste eind december de plaat, net voor de publicatie van Springora’s memoires. Toen het schandaal in Parijs losbarstte, begon ik de dagboeken en boeken van Matzneff uit te kammen. In een kort interview met een Franse zender hintte hij op zijn verblijfplaats. Ik trok daarop naar de Italiaanse Rivière en trof Matzneff – een gewoontedier, zo bleek uit zijn dagboeken – in zijn favoriete café.

Aanvankelijk reageert hij verrast, defensief en geïrriteerd. Hij geeft toe dat hij zich “heel, heel eenzaam” voelt, en geleidelijk ontdooit hij. We spreken uiteindelijk drieënhalf uur.

Steile val

Hij zegt dat hij verbijsterd is over de plotse culturele verschuiving in Frankrijk en zijn steile val. Hij toont geen berouw voor zijn daden in het verleden en neemt geen afstand van zijn geschriften. Hij bevestigt daarnaast de passages in zijn boeken die gaan over de steun die hij kreeg van machtige mensen, en geeft daar meer details over prijs. Hij is verbitterd en boos omdat sommige mensen die hem vroeger steunden nu hun mond houden, zich van hem distantiëren of zich tegen hem keren. “Ze etaleren hun lafheid”, zegt hij. “Je zou het voorzichtigheid kunnen noemen, maar het is meer dan voorzichtigheid van mensen die ik als vrienden beschouwde.”

Matzneffs vrienden deden meer dan zijn literatuur verdedigen. Al dan niet bewust schermden ze hem ook af van de autoriteiten.

In 1986 riep de Franse politie Matzneff, die toen 50 was, op voor verhoor nadat ze anonieme brieven had ontvangen waarin gemeld werd dat de schrijver in zijn appartement samenwoonde met de toen 14-jarige Springora. Toen hij in het politiekantoor arriveerde, had hij een talisman op zak: een artikel waarin de Franse president Mitterrand zijn lof zong. Matzneff had twee decennia eerder de aandacht van Mitterrand getrokken met zijn eerste boek, een essaybundel getiteld ‘Le Défi’ (‘De uitdaging’). “Hij vond het zo goed dat hij het aan zijn zonen gaf, die 15 en 16 waren”, herinnert Matznef zich. “En hij nodigde me uit voor de lunch.”

Mitterrand bleef bevriend met de opkomende auteur en bleef een bewonderaar, zelfs nadat Matzneff in 1974 onomwonden de verdediging van pedofilie op zich had genomen in ‘Les Moins de Seize Ans’.

Gabriel MatzneffBeeld NYT

Nadat hij in 1981 president was geworden, nodigde Mitterrand Matzneff minstens één keer voor de lunch uit in het paleis, in 1984, zo blijkt uit documenten van het Institut François Mitterrand. De president schreef ook een lovend artikel voor een klein literair magazine, ‘Matulu’, dat in juli 1986 een speciaal nummer aan Matzneff wijdde. Mitterrand beschreef Matzneff als een “berouwloze verleider”, en stelde dat de auteur “me altijd verbaasd heeft vanwege zijn extreme rechtlijnigheid en de diepgang van zijn denken”.

Het artikel werd gepubliceerd een paar weken voor de Parijse politie de tips tegen Matzneff begon na te trekken. “Ik had het waarschijnlijk uitgeknipt en in mijn portefeuille gestoken”, zegt Matzneff.

Springora schrijft in haar boek: “In het geval van een arrestatie denkt hij dat dit hem kan redden.”

Dat was ook het geval, zegt Matzneff. Toen de speurders het artikel zagen, deden ze de anonieme tips af als het werk van een jaloerse rivaal. “Een van de speurders zei: ‘Het is een vorm van afgunst, die anonieme brieven, het is zonder twijfel afgunst’”, zegt Matzneff.

Compromitterende brieven en foto’s

Los van het artikel van Mitterrand had Matzneff ook meer directe hulp. Zo was de gevierde schrijver Christian Giudicelli, een vriend van Matzneff, bereid compromitterende brieven en foto’s van Springora te verbergen, schreef Matzneff. Toen ze op zoek moesten naar een veiliger plek, verhuisden Matzneff en de tiener naar een hotel. De rekening werd betaald door Yves Saint Laurent, die in 2008 overleed, en de zaak werd geregeld door zijn dichte medewerker Christophe Girard, volgens Matzneff.

Die nieuwe woonformule stelde de schrijver in staat te herstellen van een oogoperatie, maar bood hem ook de gelegenheid “te ontsnappen aan bezoekjes van de zedenpolitie, die hij ‘vervolgingen’ noemt”, schreef Springora.

Matzneff herinnert zich dat Girard hem zei: “We zullen voor alles zorgen, de maaltijden, alles.” “Dat duurde volgens mij een jaar of twee.” “Voor ons is dat slechts een druppel in de oceaan, het stelt niets voor, we houden van je”, zei Girard volgens Matzneff.

Girard weigerde erom gevraagd commentaar te geven.

Het was, en is nog altijd, verboden in Frankrijk voor volwassenen om seks te hebben met kinderen onder 15 jaar. Maar anders dan in veel andere landen die zulke seks opvatten als verkrachting omdat ze de minderjarige niet in staat achten in te stemmen met de seks, heeft Frankrijk geen minimumleeftijd waarop er sprake is van wederzijdse toestemming. In 2018 werden pogingen om zo’n leeftijd in te stellen gestaakt.

Matzneff was ook omzichtig genoeg om binnen wat sommigen de ‘grijze zone’ te blijven. In zijn dagboeken en romans heeft hij het over zijn relaties met tienermeisjes. Alleen op de Filipijnen schrijft hij over flagrante pedofilie met meestal prepuberale jongens. “Soms heb ik wel vier jongens – tussen 8 en 14 jaar ­–­ tezelfdertijd in mijn bed, en heb ik heerlijke seks met hen”, schreef hij in zijn dagboek ‘Un Galop d’Enfer’ uit 1985.

Weinigen namen er aanstoot aan.

“Hij zou in de gevangenis moeten zitten”, vond een zeldzame kritische stem, Denis Tillinac, uitgever bij La Table Ronde, die weigerde Matzneffs dagboeken uit te geven, destijds. “Maar nee, hij zit niet in de gevangenis, hij wordt bejubeld en gepamperd door de president van de Republiek, Mitterrand.”

De meest publieke kritiek kwam er in 1990 tijdens het literaire tv-programma ‘Apostrophes’, waarin de gasten en de presentator het hadden over het jongste dagboek van Matzneff, ‘Mes Amours Décomposés’. Hij schepte erin op dat hij seks had gehad met ontelbare minderjarigen, onder wie 11- en 12-jarige Filipijnse jongens, die hij omschreef als “een zeldzaam kruid”.

De enige buitenlander in het panel, Denise Bombardier, een journaliste uit Québec in Canada, trok van leer tegen de pedofilie. De reactie kwam snel. Josyane Savigneau, hoofdredacteur van de literaire bijlage van de krant ‘Le Monde’ tussen 1991 en 2005, wees Bombardier publiekelijk terecht en verdedigde het werk van Mazneff.

Onlangs vertelde Savigneau in een interview dat ze walgde van sommige dingen in boeken van Matzneff, maar ze zei ook dat ze vond dat zijn boeken beter waren dan andere die op haar bureau belandden. “Ik beschouwde hem als een man die van jonge vrouwen hield”, zei ze. “In Frankrijk werd hij nooit in het gezelschap van jongens gezien.”

Philippe Sollers, een beroemde romancier en Matzneffs hoofduitgever bij Gallimard, slingerde Bombardier later een grof seksueel scheldwoord naar het hoofd. Sollers was niet bereid tot commentaar.

De enige publieke steun voor Bombardier kwam uit onverwachte hoek: Mitterrand. Bombardier herinnert zich dat ze werd uitgenodigd op het presidentiële paleis, waar Mitterrand haar zei dat hij weliswaar ooit Matzneffs kwaliteiten had erkend, maar dat de auteur jammer genoeg “verzonken” was in “pedofilie”.

Ook al bleef hij boeken produceren, toch was Matzneff allesbehalve rijk. Hij wendde zich daarom tot zijn machtige vrienden.

Levenslange toelage

In 2002 was Girard, de medewerker van Yves Saint Laurent, gedeputeerde voor cultuur onder de burgemeester van Parijs. (Die functie bekleedt hij momenteel ook.) Hij lobbyde intensief om Matzneff een zelden toegekende levenslange toelage van het Centre national du livre te bezorgen, vertelde de huidige directeur van het centrum, Vincent Monadé, aan de krant ‘L’Opinion’.

In 2005 weigerde de originele uitgever van Matzneffs verdediging van pedofilie uit 1974 het boek heruit te geven. Volgens Matzneff introduceerde een andere levenslange bondgenoot van hem – de machtige advocaat en schrijver Emmanuel Pierrat – hem bij een andere uitgever, die het boek wel heruitgaf. “Ik neem geen enkele regel, geen enkel woord terug”, schreef Matzneff in de inleiding van de heruitgave uit 2005.

Pierrat, die Matzneff verdedigt op het proces, is ook voorzitter van PEN Frankrijk en secretaris-generaal van het Musée Yves Saint Laurent in Parijs. Hij antwoordde niet op de vele e-mails en telefoontjes die peilden naar een reactie.

Tegen 2013 was de zienswijze van Matzneff niet meer in zwang. Zijn boeken verkochten voor geen meter. Een jaar eerder had hij de diagnose prostaatkanker gekregen. Maar zelfs in tijden van wanhoop kon hij nog dingen gedaan krijgen.

Een grote literaire prijs, de Renaudot, was hem al twee keer door de vingers geglipt, ondanks hevige demarches van een van de juryleden: Giudicelli, de schrijver die compromitterende foto’s en brieven over Matzneffs relatie met Springora had verstopt toen hij een inval van de politie vreesde.

Giudicelli was niet alleen een vriend, maar ook Matzneffs uitgever bij Gallimard, en iemand die Matzneff vaak vergezelde op zijn tripjes naar Manilla.

Gallimard stond niet toe dat Giudicelli of iemand anders bij de uitgeverij een interview gaf voor dit artikel.

De mannen zijn zo hecht dat ze elkaar vernoemden naar de kamer in het Tropicana Hotel in Manilla waar ze verbleven. “Als het erop aan komt hier en daar een korte alinea te wijden aan herinneringen over deugnieterij en ondeugendheid waarover we ons nauwelijks schuldig voelen, dan kijkt mijn liefste 804 erop toe dat zijn liefste Christian kan schuilen onder de beschermende vleugels van 801”, schreef Giudicelli over zijn vriend.

In 2013 sleepte Giudicelli de Renaudot in de wacht voor zijn vriend, door uitvoerig te hameren op de kankerdiagnose. “Het is een argument dat we vaak hoorden: ‘Hij heeft het nodig, de arme stakker”, herinnert een van de juryleden, de schrijver en uitgever Olivier Giesbert, zich.

‘Totaal corrupt’

Dominique Bona, de enige vrouw in de tienkoppige jury en een lid van de Franse Academie, geeft toe dat “vriendschappen” een rol speelden bij het toekennen van de prijs aan Matzneff.

Busnel, de presentator van ‘La Grande Librairie’, zei onlangs: “Literaire jury’s in Frankrijk zijn totaal corrupt.”

Maar de prijs herlanceerde wel Matzneffs carrière – wat hem zelfs een uitnodiging van ‘La Grande Librairie’ opleverde.

Een van de schaarse kritische stemmen was die van de literaire blogger Juan Asensio, die een striemend artikel over de prijs en Matzneffs pedofilie schreef. “Ik denk dat journalisten het meer in hun broek deden dan dat ze bereid waren te zeggen dat de prijs een schande was”, zegt hij.

Eén persoon was furieus vanwege de prijs: Vanessa Springora. Naar aanleiding van de triomfantelijke terugkeer van Matzneff begon ze ‘Le Consentement’ te schrijven.

“Ik had nog nooit een belangrijke prijs gewonnen. Ze had blij voor me moeten zijn”, zegt Matzneff. “Maar het maakte haar boos.”

Matzneff zegt dat hij in november 2019 vernam dat ‘Le Consentement’ er stond aan te komen via vrienden bij Grasset, de uitgever van het boek. Toen het boek als een bom insloeg in een opnieuw alert Frankrijk, koos hij de wijk naar Italië.

In zijn schuilplaats aan de Italiaanse Rivière zegt Matzneff dat hij niet weet wanneer hij zal terugkeren naar Parijs. Hij maakt eenzame wandelingen langs het strand en eet in zijn eentje in het restaurant van het hotel. In zijn kamer herleest hij oude, ongepubliceerde dagboeken. Hij gaat Springora’s boek niet lezen, zegt hij. Hij lijdt aan slapeloosheid. Hij schrijft niet. “Ik voel me te ellendig”, zegt hij.

In Parijs was het nu de beurt aan Springora om in primetime live in ‘La Grande Librairie’ aan te treden. Wat begon met een boek kon alleen eindigen met een boek. Alleen in Frankrijk. “Het was mijn doel hem op te sluiten in een boek, om hem te vangen in zijn eigen val”, zegt Springora in het programma. “Want dat heeft hij met mij gedaan, en met veel andere jonge meisjes.” 

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234