Vrijdag 18/10/2019

Brand Notre-Dame

Deze kunstschatten overleefden het vuur in de Notre-Dame

De doornenkroon die Christus zou gedragen hebben bij zijn kruisiging. Beeld RV

Het vuur in de Notre-Dame is geblust, nu is het afwachten hoe groot de schade binnen is. Jaarlijks trekt de kathedraal zo’n 13 miljoen bezoekers. Die komen niet alleen voor het gotische gebouw, maar ook voor de relikwieën en kunstschatten die binnenin worden getoond. Het is nog niet met zekerheid te zeggen wat de brand wel of niet heeft overleefd. Een overzicht.

Kerkschatten

In de Notre-Dame worden drie relikwieën bewaard die voor gelovigen heel belangrijk zijn. Het gaat om een stuk van de doornenkroon die volgens de overlevering op het hoofd van Christus was geplaatst, een stuk van het kruis waaraan hij was vastgenageld, en een spijker waarmee dat gebeurde. Ook een ander belangrijk reliek, het 13de eeuwse linnen tuniek waarvan men aanneemt dat het heeft toebehoord aan koning Lodewijk IX, ‘de Heilige’, is in veiligheid gebracht. De schatten zullen voorlopig in het Louvre worden tentoongesteld, zo maakte de Franse minister van Cultuur bekend.

Tot de zogeheten Domschat, die zich in de voor publiek toegankelijke schatkamer (‘Tresor’) van de Notre-Dame bevindt, behoren ook relieken in reliekhouders en objecten gebruikt bij de religie. 

Gebrandschilderde ramen

De Notre-Dame heeft drie roosvensters – cirkelvormig gebrandschilderd glas – die uit de dertiende eeuw stammen. Het roosvenster in het midden van de zuidgevel van de kathedraal, door de Fransen La Rose Sud of La Rose du Midi genoemd, is het beroemdst. Volgens de eerste berichten zouden deze roosvensters tegen de verwachting in de brand hebben doorstaan, maar het is onzeker of het lood van de ramen al dan niet (licht) gesmolten is.

Het zuidelijke roosvenster. Beeld De Agostini via Getty Images

Onduidelijk is hoe het met de vele andere gebrandschilderde ramen in de kathedraal is. -

Koor

Om het altaar heen is het houten koor gebouwd, dat in de 14de eeuw is gemaakt. Aan de buitenkant daarvan bevinden zich beroemde reliëfs van houtsnijders die scènes uit het leven van Christus en Maria verbeelden. ‘-Het dak boven het midden van de kerk is naar beneden gekomen, op het altaar, zo blijkt uit foto’s. Het is de vraag of het koor daaromheen nog intact is.

Een houtsnijwerk aan de buitenkant van het houten koor. Beeld AFP

Orgel

Het grote orgel in de kathedraal is een van de beroemdste instrumenten ter wereld en werd gebouwd door Aristide Cavaillé-Coll, de meest vermaarde en vernieuwende orgelbouwer van de 19de eeuw. Diens klankkleuren (van zacht zoemend en tintelend tot schroeiend en pompeus) en technische snufjes (een ‘zwelwerk’ waarmee de organist het volume kan beïnvloeden) vormden de inspiratie voor talloze orgelcomponisten, zoals César Franck, Charles-Marie Widor en Olivier Messiaen.

Het grote orgel van de Notre-Dame zou volgens de eerste berichten ongeschonden uit de brand zijn gekomen. Beeld RV

Toen Viollet-le-Duc in 1844 begon aan zijn restauratie van de Notre-Dame en de vervallen kerk voorzag van een weelderig neogotisch uiterlijk, moest er ook een nieuw orgel komen. Cavaillé-Coll werd gestrikt. Het orgel werd in 1868 opgeleverd. Je kon er een symfonieorkest mee vervangen, zo groot en rijk was het instrument, dat ook nog eens perfect leek afgestemd op de akoestiek. Maar als orgel van de beroemdste kathedraal ter wereld dienden zich altijd orgelbouwers aan die vonden dat het nóg beter, groter en luider kon. Zo voegde iedere generatie er iets aan toe. Volgens de eerste berichten is het orgel vrij ongeschonden, al is de kans op water- en roetschade groot.

Klokken

Alleen al vanwege De klokkenluider van de Notre-Dame, het beroemde boek van Victor Hugo uit 1831, zijn de klokken van de kathedraal beroemd. Ze dragen allemaal namen. De grote klokken die in de twee torens hangen, lijken net als die torens de brand te hebben overleefd. Er is ook een Nederlandse bij: de Mariaklok. Die klok, in 2013 geïnstalleerd, weegt 6.000 kilo en heeft een diameter van 1,7 meter. Volgens directeur Eijsbouts kunnen klokken tegen enkele honderden graden hitte. Het enige gevaar is volgens hem dat de klokken kunnen barsten als er bluswater op komt.

Een van de klokken in de Notre-Dame. Beeld UIG via Getty Images

Beelden

De belangrijkste beelden staan al lang niet meer in de kathedraal. De koningsbeelden die rondom de Notre-Dame zijn opgegraven, staan permanent opgesteld in Musée de Cluny, het museum voor de Middeleeuwen dat niet ver verwijderd is van de kathedraal. Onduidelijk is nog hoe het met de vele sculpturen en grafmonumenten staat die nog wel in de Notre-Dame aanwezig waren. De drie barokke beelden van beeldhouwer Nicolas Coustou die op het altaar staan, lijken ondanks hun centrale plaats niet verwoest te zijn. Geluk bij een ongeluk is ook dat vanwege de lopende restauratie van de Notre-Dame een aantal beelden van apostelen van het dak was weggehaald om elders te worden gerestaureerd.

Op de achtergrond staan de beelden van Nicolas Coustou. Beeld AFP

Schilderijen

In de kathedraal hangen ook metershoge schilderijen met christelijke beeltenissen, die een bijzondere ontstaansgeschiedenis hebben. Tussen 1630 en 1708 werd elk jaar voor de kathedraal een schilderij gemaakt door beroemde schilders van de Franse Kunstacademie. De doeken werden steeds op 1 mei aangeboden en dragen daarom de bijnaam ‘Grote mei-schilderijen’. Oorspronkelijk waren het er 76, maar veel van deze schilderijen zijn verdwenen tijdens de Franse Revolutie. Er hingen er nog dertien. Die schijnen alleen rookschade te hebben.

Le Crucifiement de saint André van Charles Lebrun.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234