Woensdag 07/12/2022

Deze kerst troosten oma's recepten ons

Veel kans dat er dit jaar op menig kersttafel kalkoen op grootmoeders wijze staat. In tijden van crisis zoeken we troost in gerechten uit de 'goede oude tijd', zo blijkt uit het doctoraal onderzoek van historica Anneke Geyzen.

Voor haar doctoraat besloot Anneke Geyzen twee passies te combineren: geschiedenis en koken. "Ik sta graag achter het fornuis en grasduin regelmatig door magazines op zoek naar lekkere receptjes. Het viel me op dat er in die culinaire rubrieken geregeld wordt gegoocheld met termen als 'traditioneel menu' en 'op grootmoeders wijze'. Zonder dat er wordt vermeld waar die traditie vandaan komt. Ik was benieuwd naar de achtergrond van al die nostalgische gerechten."

Ze pakte het meteen groots aan en analyseerde liefst 40.000 recepten en culinaire artikels uit drie vrouwenmagazines. Allemaal uit de periode 1945-2000. Geyzen: "Al snel viel op dat het crisiselement de rode draad vormde bij het oprakelen van de zogenaamde traditionele menu's. De moeilijke naoorlogse jaren, economische crisismomenten, politieke impasses: telkens zie je in de magazines massaal veel recepten 'met vertrouwde smaken' opduiken."

De verklaring laat zich raden: in tijden van onzekerheid gaan mensen op zoek naar houvast, naar verankering. "Eten draait vaak rond emoties. Een casserole of kerststronk uit oma's schriftje biedt op moeilijke momenten een zekere troost, het doet terugdenken aan 'de goede oude tijd', waarin het zogezegd allemaal beter was. Zelfs als dat niet noodzakelijk het geval was. We linken comfortfood nu eenmaal aan recepten uit onze kindertijd."

Ook grijpen we in tijden van onrust vaak terug naar gerechten uit de heimat. Een mooi voorbeeld, zegt Geyzen, zijn de aspergerecepten in de tweede helft van de jaren zestig. "Voordien werd de bereiding van asperges met hardgekookte eieren en peterselie simpelweg 'sleepasperges met hardgekookte eieren' genoemd. Maar wanneer het Vlaams bewustzijn wordt aangewakkerd, gaat men het gerecht plots omdopen tot 'asperges op Vlaamse wijze'. Je ziet op zo'n moment ook minder exotische recepten."

Helemaal nostalgisch wordt het als er een voedselcrisis aanbreekt. Denk maar aan de dioxinecrisis, of meer recent, de EHEC-hetze. "Dan zijn het aantal verwijzingen in de magazines naar grootmoeders keuken bijna niet bij te houden. Wanneer de consument wordt geconfronteerd met een voedselcrisis die onlosmakelijk is verbonden met de geïndustrialiseerde voedselproductie, slaat het wantrouwen toe. Waar komt het eten op ons bord vandaan, welke weg heeft het afgelegd? Gevolg: we gaan op zoek naar zekerheden. Het verlangen naar houvast vertaalt zich dan ook in recepttermen als 'op ambachtelijke wijze'."

De ideologie van het tijdschrift heeft daar natuurlijk ook veel mee te maken. Geyzen analyseerde drie verschillende magazines: De Boerin, het maandblad van de Belgische Boerinnenbond; Stem der vrouw, het maandblad van de Socialistische Vooruitziende vrouwen; en het weekblad Het Rijk der Vrouw. "Natuurlijk merk je dat de Boerinnenbond maar al te graag de eigen landbouwproductie stimuleert met gerechten 'van bij ons'. Dat speelt zeker mee."

Gezien de huidige crisis verwacht Geyzen dat er ook deze kerst veel gerechten uit oma's schriftje vanonder het stof zullen worden gehaald. "Libelle had enkele weken geleden nog een culinaire 'heimwee'-bijlage. Dat zegt genoeg."

Zelf laat de historica de nostalgische golf volledig aan zich voorbij gaan. "Lekker eten is voor mij al troost genoeg. Bovendien: uit mijn onderzoek blijkt dat men een traditioneel menu in culinaire artikels dan wel als een soort oergewoonte voorstelt, maar dat het in werkelijkheid om een flou concept gaat. Voor het ene magazine is hét traditionele kerstdessert een kerststronk, voor het andere tutti frutti-ijs."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234