Vrijdag 24/01/2020

'Deze film gaat over levenslust en niet over angst voor de dood'

Een film over ouders die vechten om hun doodzieke kind in leven te houden. Klinkt als een banaal weekendfilmscenario. Het verschil is dat in La guerre est déclarée cineaste Valérie Donzelli en haar man scènes uit hun eigen leven naspelen. 'Het mocht geen dia-avond over ons leven worden.'

In La guerre est déclarée vertelt de Franse cineaste Valérie Donzelli het verhaal van een jong koppel dat de grote liefde beleeft, een kind krijgt en dan moet vernemen dat bij de amper 18 maanden oude baby een hersentumor werd vastgesteld. Op dat moment begint voor Roméo en Juliette de oorlog waar de titel naar verwijst. Ze moeten vechten voor het leven van hun kind. En voor hun eigen liefdesverhouding.

Wat deze film onder meer zo opmerkelijk maakt, is dat Valérie Donzelli en Jérémie Elkaïm in La guerre est déclarée hun persoonlijke ervaringen samen tot een scenario verwerkt hebben en ook nog eens de twee hoofdrollen voor hun rekening genomen hebben. Dat ze daarvoor misschien van navelstaarderij konden beschuldigd worden, bleek geen bezwaar. De toeschouwer hoeft trouwens niet eens te weten dat de film autiobiografisch geïnspireerd is. "Het enige waar Jérémie en ik bang voor waren, was dat we een film zouden maken die niemand zou interesseren."

Waar komt de titel vandaan?

"Er waren verschillende werktitels, zoals Désordres en Radioscopie, maar de definitieve titel is er pas heel laat gekomen. Ik had het gevoel dat die zich in het scenario verborgen hield. We hebben dat dus nog eens een keer uitgeplozen en toen is Jérémie met het voorstel van La guerre est déclarée gekomen. Voor ze naar Marseille vertrekken, liggen Roméo en Juliette nog in bed. Ze luisteren naar de radio en dan zegt Roméo: "ça y est: la guerre est déclarée".

"Ik vond dat de perfecte titel omdat hij zo goed het basisidee van de film samenvatte, het idee van het gevecht. En meteen ook de mogelijkheid van de overwinning. Met zo'n titel zit je meteen midden in de actie. Je weet dat er een tegenstander is en dat je hem de oorlog verklaart. Het klinkt misschien agressief, maar voor ons was dat iets positiefs en vol hoop."

Op zijn eigen, ongewone manier is dit inderdaad een soort actiefilm.

"Het is eerder een fysieke film dan een verhaal over gevoelens. Het zijn niet Roméo en Juliette, maar het is een kind van nauwelijks 18 maanden dat door die ziekte overvallen wordt. We kunnen dus niet weten wat zo'n kind daarbij voelt en ervaart. En dus konden we niet anders dan dit verhaal vanuit het standpunt van de ouders vertellen. Er kon geen identificatie zijn met de pijn van die ziekte, maar wel met de weerslag die dat op de beide ouders heeft. Zonder te intellectualiseren. Dit is geen conceptfilm. De energie en de spanning moesten voelbaar zijn."

De film is eigenlijk één grote flashback, want in de proloog hebben we al gezien dat Adam inmiddels 8 jaar is geworden. De spanning draait dus bewust niet om het al dan niet overleven van een baby.

"Precies. En je mag dat gerust een morele beslissing noemen. Er kon geen sprake zijn van de toeschouwer als het ware te gijzelen met de spanning of het kind al dan niet zou sterven. Dat was absoluut niet het doel van de film. De bedoeling was te vertellen hoe dat koppel dit hele avontuur zou beleven. In die zin is dit een liefdesverhaal vanuit dit specifieke perspectief. Daarom tonen we ook het begin van hun relatie. Alles is magnifiek. Ze zijn dolgelukkig. Vandaar ook die kleurrijke sequentie op muziek van Georges Delerue. Verliefd in Parijs.

"En dan springt het verhaal meteen naar het moment waarop de baby geboren wordt, wat bij het koppel meteen voor de nodige désordre zorgt. Maar dat is niets buitengewoons. Het is pas bij de aankondiging van de ziekte dat de horror toeslaat. Men weet natuurlijk wel dat kanker iedereen op elk moment kan treffen. Maar toch beseft men dat niet echt. Toch zeker niet als het om een onschuldige baby van 18 maanden gaat. En dan is het de vraag hoe het koppel daarop zal reageren. Maar ook dan gebeurt dat vanuit een uitgesproken levenslust. En niet alleen vanuit angst voor de dood. Ze nemen de beslissing om die beproeving te beleven als een avontuur en dus niet als een drama dat al de rest in hun leven annuleert."

Wat de film goed weergeeft is dat het bij een dergelijke situatie niet zomaar om een soort parenthese gaat in het leven van Roméo en Juliette. Het maakt integraal deel uit van hun leven.

"Daarom vond ik het ook belangrijk om te laten zien hoe familieleden en vrienden in eerste instantie op die aankondiging reageren. Iedereen is geschokt en verward. Men komt samen, men omringt het koppel, men komt dichter bij elkaar. Maar dat kan natuurlijk niet blijven duren. En na verloop van tijd wordt die ziekte voor dat koppel onderdeel van hun dagelijkse bestaan. Het wordt zonder meer hun leven. Maar het is niet zomaar een kwestie van opoffering. Ze kunnen ook niet anders. Daarom moesten we laten zien dat zij bijvoorbeeld ook nog kunnen lachen. Met zichzelf en met de anderen. Als een soort overlevingsmechanisme. En dat ze nog dwaasheden kunnen vertellen."

Zoals wanneer ze, op de vooravond van de operatie, tegen elkaar beginnen op te bieden met voorbeelden van wat er nog allemaal zou kunnen gebeuren met hun kind?

"Ja, en ze gaan daar inderdaad nogal ver in. In het begin was die scène meer realistisch geschreven, met concrete voorbeelden van alles waar ze bang voor waren. Maar Jérémie heeft toen voorgesteld om daar verder op in te gaan, tot het bijna iets surrealistisch werd. Ik vreesde eerst dat zij daardoor misschien de sympathie van het publiek zouden verliezen. Maar uiteindelijk kwam het erop aan om het juiste evenwicht te bewaren. Nu vind ik het een sublieme scène."

Hebt u nooit geaarzeld om precies dit autobiografische verhaal, want het gaat over de ziekte van uw eigen kind en over uw relatie met Jérémie Elkaïm, in een film te gieten?

"Ik heb me daardoor nooit geremd gevoeld. Het enige waar Jérémie en ik bang voor waren, was dat we een film zouden maken die niemand zou interesseren. Het is niet omdat we een aangrijpende ervaring beleefd hadden en dus ook niet omdat we een sterk en belangrijk onderwerp hadden, dat dit ook een sterke en belangrijke film zou opleveren. We wilden ook niet per se 'ons' verhaal vertellen. Het was dus zeker geen kwestie van navelstaarderij. Jérémie had in dat verband een interessante uitdrukking gevonden: het mocht absoluut geen dia-avond over ons leven worden, want niks is zo vervelend als een avond waar mensen hun vakantiekiekjes of -filmpjes laten zien.

"Er zit hoe dan ook een forse dosis fictie in de film, zoals het feit alleen al dat we de hoofdpersonages Roméo en Juliette hebben genoemd. Van zodra we dat beslist hadden, wisten we ook dat we hen zelf iets over dat 'toeval' moesten laten zeggen. En laten lachen met de onvermijdelijkheid dat er hen dan ook iets verschrikkelijks zou overkomen. Kortom, de film moest autonoom kunnen bestaan. En kunnen functioneren zonder dat het publiek moet weten dat het verhaal geïnspireerd werd door bepaalde zaken uit ons eigen leven.

"Veel meer dan een autobiografische film wilden we heel bewust een intimistische film maken, un objet ultra-intime. We kunnen een film ook een eigen ritme geven: de vertelling versnellen waar nodig. Of juist vertragen als we voor iets de tijd willen nemen. Maar in het leven zijn we allemaal onderworpen aan de echte tijd."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234