Zondag 08/12/2019

VN-vluchtelingenrapport

"Deze cijfers plaatsen de zogenaamde 'Europese vluchtelingencrisis' wel in perspectief"

Congolese families op de vlucht in Uganda. Beeld REUTERS/James Akena

Wereldwijd zijn 68,5 miljoen mensen op de vlucht, dat zijn er 3 miljoen meer dan het jaar daarvoor. Dat staat in het Global Trends-rapport van de VN-vluchtelingenorganisatie (UNHCR) waaruit ook blijkt dat het merendeel van de vluchtelingen niet naar het welvarende Westen doorreist, maar in eigen land en eigen regio veiligheid zoekt.

In 2017 ontvluchtten elke dag 44.000 mensen hun dorp of stad; dat zijn er aanzienlijk meer dan het jaar daarvoor. De stijging heeft vooral te maken met een aantal uitslaande conflicthaarden als Myanmar en de Democratische Republiek Congo (DRC). In bestaande oorlogsregio's als Syrië en Afghanistan hield het geweld in alle hevigheid aan.

Het UNHCR-rapport splitst de 68,5 miljoen vluchtelingen op in twee grote groepen: 25,4 miljoen personen die een landsgrens overstaken, en daarnaast een grote groep van 40 miljoen zogenaamde 'intern ontheemden' die binnen hun eigen land een veiliger onderkomen zochten.

Maar zelfs vluchtelingen die wel een landsgrens oversteken, blijven bijna altijd in de regio van herkomst: 85 procent van alle vluchtelingen belandt daardoor in arme landen.

In de DRC sloegen bijvoorbeeld meer dan vijf miljoen mensen op de vlucht: 4,3 miljoen leeft in (geïmproviseerde) kampen in eigen land, 620.000 Congolezen vluchtten naar buurlanden als Uganda, Rwanda en Burundi.

Het grootste aantal mensen dat op de vlucht slaat, probeert met andere woorden zo dicht mogelijk bij huis te blijven. Dat heeft te maken met het feit dat deze groep meestal geen financiële middelen heeft om te reizen maar ook met de wens om na het conflict snel naar huis te kunnen terugkeren.

Slechts een fractie in Europa

Omdat de meeste vluchtelingen in hun eigen regio blijven, is in een aantal landen de verhouding vluchtelingen-bevolking bijzonder hoog. In Libanon is een op de zes van de inwoners vluchteling, in Jordanië is dat een op de veertien, en in Turkije een op de drieëntwintig. Als je de Palestijnse vluchtelingen meerekent, zijn een op de vier inwoners in Libanon vluchteling en in Jordanië zelfs een op de drie.

Vanessa Saenen van UNHCR: "Die cijfers plaatsen de zogenaamde 'Europese vluchtelingencrisis' toch wel in een ruimer perspectief. De overgrote meerderheid van de mensen op de vlucht blijven in eigen land of eigen regio, terwijl Europa maar een fractie opvangt."

Nog een aspect dat volgens Saenen opvalt, is dat zeer veel vluchtelingen afkomstig zijn uit een handvol landen: Syrië, Afghanistan, Zuid-Sudan, Myanmar, Somalië en de Democratische Republiek Congo. "Als Europese lidstaten echt een efficiënt vluchtelingenbeleid willen voeren, dan zou je verwachten dat ze veel meer inzetten op conflictpreventie en verzoeningspogingen. Het is niet eenvoudig om die hevige en ingewikkelde conflicten op te lossen, maar als je op dit vlak vooruitgang boekt, creëer je niet enkel een veiligere wereld maar beperk je ook de vluchtelingenbewegingen."

Uit het UNHCR-rapport blijkt ook nog dat westerse landen niet bepaald succesvol zijn in het zoeken naar oplossingen. Zo ligt het aantal vluchtelingen dat vrijwillig terugkeert bijzonder laag: amper 6 procent van het totaal aantal vluchtelingen keert terug naar huis. 

Saenen: "Bovendien zien we dat nogal wat mensen onder druk worden gezet om naar hun land terug te keren. Het woord 'vrijwillig' is vaak erg relatief. Hierdoor komen terugkeerders vaak in situaties terecht waarbij het conflict waarvoor ze op de vlucht sloegen nog niet volledig is uitgedoofd. Dat is geen duurzame oplossing want in veel gevallen moeten die mensen opnieuw op de vlucht slaan."

Hervestiging blijkt geen succes

Nog een tegenvallend cijfer is dat van het aantal 'hervestigers': dat zijn kwetsbare vluchtelingen zoals minderjarigen, alleenstaande moeders met kinderen enzovoort, voor wie de UNHCR akkoorden hoopt af te sluiten met opvanglanden als de VS, Canada, Australië en verschillende Europese landen. 

Het is een manier om die vluchtelingen die het meest nood hebben aan asiel op een veilige manier naar een opvangland te brengen. Maar hervestiging is geen succes: UNHCR identificeerde in 2017 bijna 1,2 miljoen bijzonder kwetsbare vluchtelingen, waarvan er amper 75.000 naar veilige landen werden overgevlogen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234