Maandag 25/01/2021

DEZE BOSCH krijgt u niet te zien

Kort voor de opening van de prestigieuze Bosch-tentoonstelling in het Noordbrabants Museum in 's-Hertogenbosch, weigerde het Prado twee toegezegde werken uit te lenen. Het museum zou in zijn eer gekrenkt zijn door bevindingen van Nederlandse onderzoekers.

De voorgeschiedenis van de (relatief) uitgebreide Jheronimus Bosch-collectie waarover het Museo Nacional del Prado beschikt, is bijna tekenend voor de actualiteit in de hedendaagse kunstwereld. De Madrileense Bosch-schilderijen zijn immers de erfenis van de Spaanse koning Filips II, bezetter van de Zuidelijke Nederlanden en nog steeds de ultieme boosdoener uit de Nederlandse geschiedenis. Een aantal werken die hij tijdens zijn leven aankocht, hebben hun thuis gevonden in het Prado.

Deze week laait het Spaans-Nederlandse conflict, een vijftal eeuwen na de Spaanse bezetting en de Nederlandse ontvoogding, weer op in de gedaante van een dispuut tussen het Prado en het Noordbrabants Museum, waar momenteel de overzichtstentoonstelling Jheronimus Bosch - Visioenen van een genie loopt. Op die expo zijn maar liefst 17 van de 24 bekende Bosch-schilderijen te zien. Eentje daarvan, De hooiwagen, komt uit de collectie van het Prado.

Maar eigenlijk wilde directeur Charles de Mooij drie werken uit de Prado-verzameling tentoonstellen. Dat had hij met zijn Spaanse collega afgesproken. Maar twee weken voor de opening van de expo trok het Prado de toezegging voor twee werken in, waardoor De keisnijding en De verzoeking van de heilige Antonius nog steeds aan Spaanse museummuren hangen.

"Geen enkele samensteller van grote internationale tentoonstellingen lukt het om alle bruiklenen te verkrijgen die aanvankelijk zijn aangevraagd", liet De Mooij in een verklaring optekenen. Daar is iets van aan: dat De aanbidding der koningen en De zeven hoofdzonden niet op reis zouden gaan, wist De Mooij zodra hij de vraag had gesteld. Maar vlak voor de opening twee schilderijen intrekken, lijkt toch niet erg collegiaal.

Belgen wel tevreden

Dat strookt nochtans niet met de indruk die andere Belgische en Nederlandse musea van hun grote broer in Spanje hebben. "We werken graag samen met het Prado", klinkt het bij het Brusselse BOZAR. "Ze zijn een belangrijke en genereuze bruikleengever voor tentoonstellingen als Faces Then/Faces Now en Zurbarán -Meester uit de Spaanse Gouden Eeuw. We hebben samen ook nog toekomstige tentoonstellingen gepland, waaronder een belangrijke expo in het voorjaar van 2018."

Ook het Rotterdamse Museum Boijmans-Van Beuningen, dat Bosch' De hooiwagen eerder dit jaar tentoonstelde in de expo De ontdekking van het dagelijkse leven - van Bosch tot Bruegel, "kijkt terug op een fijne samenwerking met het Prado" en benadrukt dat de twee musea "altijd goede contacten hebben gehad".

Waarom haalt het Prado dan deels zijn neus op voor de collega's uit 's-Hertogenbosch? "De reden waarom de betreffende werken op het laatst niet zijn uitgeleend is aan het Prado om te beantwoorden", aldus De Mooij, die zijn aanvraag al in 2009 indiende en er speciaal Spaans voor leerde. Op de herhaaldelijke vraag van De Morgen om een verklaring antwoordt het Prado dat het vandaag met een geschreven statement zal komen.

Eerder deze week sprak het Prado wel met het Londense The Art Newspaper. Daarbij uitte het museum zijn ongenoegen over de vaststellingen van het Nederlandse Bosch Research and Conservation Project, dat meewerkt aan de tentoonstelling. Die schreven de twee werken toe aan Bosch' atelier of een volgeling, maar niet aan Bosch zelf. In Madrid zijn ze overtuigd van het tegengestelde en doen ze de nieuwe bevindingen af als "extreem subjectief".

Het Prado zit in een goede positie om de leen te weigeren: het Noordbrabants Museum bezit zelf geen enkel schilderij van Bosch, en heeft zijn Madrileense collega's dan ook weinig te bieden voor de Bosch-expo die zij later dit jaar organiseren, en waar de betwiste werken tot de pronkstukken moeten behoren. Als zou blijken dat ze niet van Bosch zelf zijn, verliest de expo aantrekkingskracht. In dat licht lijkt de weigering dus geen domme, zij het nogal antipathieke stap.

Hoe dan ook heeft de Spaanse tentoonstelling één groot voordeel op zijn Nederlandse tegenhanger, door The Guardian nochtans omschreven als "een van de belangrijkste expo's van onze eeuw". Dat voordeel heet De tuin der lusten, het Bosch-drieluik dat een van de pronkstukken van de collectie vormt en nooit ofte nimmer het Prado verlaat.

Filips II had waarschijnlijk goedkeurend geknikt, maar we betwijfelen of Bosch zelf ook zo tevreden zou zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234